Erbil (Rûdaw) – Cemîla Celîl’in "Yêrîvan Xeber Dide" (Erivan Konuşuyor) adlı anı kitabı, dönemin tanıklığını yansıtan önemli bir tarihi belge olarak okurlarla buluştu.
Wardoz Yayınevi tarafından 25 Eylül 2026'da yayımlanan kitap, Diyarbakır Kitap Fuarı’nda okurlar tarafından yoğun ilgiyle karşılandı.
Cemîla Celîl bu eseriyle Erivan Radyosu’nun kapılarını ardına kadar açıyor; aralarında Şeroyê Biro, Efoyê Esed, Memoyê Silo, Mecîdê Silêman, Sûsika Simo ve Aslîka Qadir’in de bulunduğu dönemin birçok efsanevi dengbêjini yakından tanıma fırsatı sunuyor.
256 sayfadan oluşan kitap, şu anda Wardoz Yayınevi’nin internet sitesinde ve kitapçılarda satışa sunulmuş durumda.
Kitabın önsözünde şu ifadelere yer veriliyor:
“Bu kitap, Erivan Radyosu hakkındadır. Milyonlarca Kürt’ün yıllarca büyük bir umutla sesine kulak verdiği o efsanevi radyo… Ermenistan’ın uzak bir köşesinden yükselen ‘Erivan konuşuyor’ anonsu, tüm Kürtlerin evine ulaşırdı. Bu eserde Cemîla Celîl, bizlere Erivan Radyosu’nun kapısını aralıyor ve yıllardır dinlediğimiz o dengbêjlerin yaşamına dahil oluyoruz: Şeroyê Biro, Efoyê Esed, Memoyê Silo, Mecîdê Silêman, Sûsika Simo, Aslîka Qadir ve daha niceleri... Cemîla Celîl; o vefakar, gayretli ve emekçi kadın bizzat Erivan Radyosu’ndaydı, o dengbêjlerle beraberdi; yıllarını dengbêjlerin ve kilamların izini sürmeye adadı…”
"Binlerce Kürt kültürel mirası yok olmaktan kurtarıldı"
Casimê Celîl’in radyonun kurulması ve geliştirilmesindeki rolü çok büyüktü; başından beri radyonun sorumluluğunu üstlendi. İlk zamanlarda Kürtçe yayın süresi sınırlıydı; ancak halkın kültürel ve dilsel talebi arttıkça program süreleri de uzatıldı. Kürtçe yayın imkânı sayesinde, yıllarca köylerinde dengbêjlik yapan onlarca ustanın sesi milyonlarca Kürt’e ulaştı. Bu radyonun kuruluşuyla birlikte binlerce Kürt kültürel mirası ve materyali yok olup gitmekten kurtarıldı.
Kitap, Cemîla Celîl’in yazılarının derlenip tercüme edilmesiyle hazırlandı. Yazıları Ermeniceden Ezîzê Cewo ve Seyrana Celad çevirdi. Metinler daha sonra baştan sona kontrol edildi, orijinal metinlerle karşılaştırıldı ve karmaşık cümleler sadeleştirildi. Yazılar uzun bir zaman diliminde Ermeni gazetelerinde yayımlandıktan sonra kitaplaştırıldığı için bazı bölümlerde tekrarlar yer alabiliyor. Ayrıca alfabe farklılıkları nedeniyle isim yazımlarında oluşan uyuşmazlıklar giderilerek mevcut imla birliğine uygun hale getirildi. Kitapta yer alan tarihi fotoğraflar ise Viyana Kürdoloji Enstitüsü aracılığıyla Casimê Celîl’in arşivinden temin edildi.
Celîl ailesinin sözlü kültüre hizmeti çok büyük
Gerek Kürtler gerekse yabancı araştırmacılar, Kürt folkloru ve sözlü edebiyatının (zargotin) zenginliğini her zaman övgüyle dile getirmiştir. Ancak bu zengin miras büyük ölçüde sözlü gelenekte kalmıştır. Henüz derlenemeyenlerin yanı sıra mevcut binlerce ses kaseti ve dengbêj kaydı hâlâ çözümlenmeyi bekliyor. Celîl ailesi ise nesillerdir Kürt sözlü edebiyatı ve folkloru alanında aile boyu büyük bir özveriyle emek veriyor.
Sunuş yazısı şu temenniyle son buluyor:
“Bu çalışmanın, folklor ve anı alanındaki yeni araştırmalara zemin hazırlamasını; Kürtlerin hafızasındaki Erivan Radyosu portresindeki boşlukları doldurarak onu daha da renklendirmesini umuyoruz.”
