Erbil(Rûdaw) - Kürt yönetmen Helkewt Mustafa'nın "Bir Kadın Seni Öldürürse Cenneti Göremezsin", adlı son filmi, dünyanın en etkili sinema platformları ve dergilerinde büyük bir yankı uyandırdı. Ünlü "Variety" dergisi filmi "Peşmerge için bir milli marş" olarak nitelendirirken, Uluslararası Sinemaseverler Derneği ise filmin "Hollywood'un ders alması gereken bir ders" olduğunu belirtiyor.
Musul harabelerinde IŞİD militanlarını avlayan bir kadın Peşmerge keskin nişancısının hikayesini anlatan film, Venedik Uluslararası Film Festivali'ndeki gösteriminin ve Irak'ın resmi Oscar adayı olarak seçilmesinin ardından, dünyanın en büyük dört sinema eleştirisi kaynağının dikkatini çekti. Bu kaynaklar, bu Kürt başyapıtına hayranlık ve derin bir değerlendirme ile yaklaşıyor.
ScreenDaily: " Bir Kadın Seni Öldürürse Cenneti Göremezsin"
Ünlü uluslararası sinema dergisi ve platformu ScreenDaily, Kürt yönetmen Helkewt Mustafa'nın son filmiolan " Bir Kadın Seni Öldürürse Cenneti Göremezsin" üzerine bir analiz yayınladı. Film, Venedik Uluslararası Film Festivali'nde Irak'ın resmi Oscar adayı olarak belirlendi, ancak festivalin ana ödülleri için yarışmaya dahil edilmedi.
ScreenDaily nedir?
ScreenDaily, dünyanın en önde gelen, en eski ve en güvenilir sinema haber dergilerinden ve platformlarından biridir. 1975 yılında Londra'da kurulmuş olup, film yapım haberlerini, gişe analizlerini, büyük dünya festivallerini (Cannes, Venedik, Berlin ve Toronto gibi) ve dünyanın önde gelen eleştirmenlerinin sinema eleştirilerini ve değerlendirmelerini yayınlama konusunda uzmanlaşmıştır.
Filmin içeriği ve hikayesi
Film, 2023 yapımı "Saddam Hüseyin'i Saklamak" belgeseliyle dünya çapında ün kazanan Helkewt Mustafa'nın bir diğer eseri. Bu yeni yapımında, Peşmerge ile IŞİD militanları arasındaki çatışmayı dokunaklı ve savaş dolu bir üslupla ele alıyor ve özellikle kadın Peşmergelerin rolüne odaklanıyor.
*Filmin Başlangıcı: 2016 yılında Musul yakınlarında, bir duvarın yarığından geçen ve yıkık dökük sokaklarda sağlam yapılı bir kadın savaşçıyı takip eden uzun bir sinematik çekimle başlar. Bu takip, yıkık bir kiliseye varana kadar sürer ve orada esir bir kızı kurtarır.
* Ana Karakter (Viyan): Rol, Avan Cemal tarafından canlandırılmaktadır. Viyan, "İsveçli Keskin Nişancı" olarak bilinen bir IŞİD militanının elinde olduğu söylenen küçük kız kardeşi "Helin"i arayan bir Peşmergedir.
* Trajedinin Arka Planı (2014'e Bir Bakış): Norveç'ten Irak'ı ziyarete gelen Viyan'ın ailesi, IŞİD saldırıları sırasında mahsur kalır; annesi ve babası öldürülür, o ve kız kardeşi esir alınır. Viyan daha sonra kaçar ve Kenar Serçil adlı bir subayın komutasındaki bir kadın Peşmerge birliğine katılarak son derece yetenekli bir keskin nişancı olur.
* Norveç'ten Savaş Cephelerine Dönüş: Daha sonra Viyan Norveç'e döner ve orada bir güvenlik görevlisi, IŞİD'in onu öldürmek için bir milyon dolarlık bir ödül koyduğunu bildirir. Norveç'in koruma ve yeni bir kimlik teklif etmesine rağmen, Viyan, Kadir Celal adında bir Kürt generalin yardımıyla kız kardeşini aramak için Musul'daki savaş cephelerine geri döner.
ScreenDaily'nin gözünden filmin güçlü yönleri
Savaş Sahneleri ve Kamera Çalışması: ScreenDaily, özellikle yıkık binaların çatılarının kullanımı ve keskin nişancı tüfeği dürbününden yapılan gözetleme sahneleri olmak üzere savaş sahnelerini övdü. Ayrıca, filmin görüntü yönetmeni John Erling Fredriksen ve yapım tasarımcısı Mikael Var Heli'yi, Musul'un tozlu atmosferini ve yıkıntılarını gerçekçi bir şekilde yansıttıkları için tebrik etti.
Avan Jamal'ın Rolü: Dergi, Avan Cemal'ın sade bir yüz ifadesi, az konuşması ve karizmasıyla IŞİD cehenneminde çektiği yaranın derinliğini ve psikolojik acıyı ifade etmeyi başardığını belirtiyor.
Filmin Müziği: ScreenDaily, Trond Bjerknes tarafından bestelenen ve bir kadın şarkıcının hüzünlü sesiyle birlikte ud ve duduk gibi doğu enstrümanlarının kullanımını övüyor; bu da filme derin bir etki ve duygu katmış.
Mesajın İletilmesi: Film, IŞİD'in vahşetini ve kadın Peşmergelerin kahramanlığını dünya izleyicisine çok net bir şekilde ilettiğini de kabul ediyor.
Eleştiriler ve zayıf yönler
Kahramanın Gelişimindeki Belirsizlik: ScreenDaily eleştirmeni, filmin eğitim ve antrenman sahnelerini göz ardı ettiğini söylüyor; sadece acı ve trajedinin, sıradan Norveçli bir kızı, keskin nişancılık öğrenme aşaması gösterilmeden, otomatik olarak süpermen benzeri bir savaşçıya dönüştüreceğini varsaymakla yetinmiş.
Parlak Aksiyon ve Kahramanlık Tarzı: Bazı sahnelerde Avan Cemal'ın güzelliğine ve silahla duruşuna aşırı vurgu yapıldığı eleştirisi getirilmiş; bu durumun daha çok parlak Hollywood aksiyon filmlerine benzediği ve savaşın gerçek durumunun acılığından ve zorluğundan uzaklaştırdığı belirtiliyor.
Anlatım ve Diyaloglardaki Karmaşıklık: İlk bölümde Kürdistan ve Norveç arasında sık sık geçiş yapılması ve geçmişe dönüşler, izleyicinin kafasını biraz karıştırıyor. Ayrıca, bazı diyalogların (özellikle İngilizce altyazıda) savaş filmlerinde sıkça rastlanan klişeler içerdiği belirtiliyor (örneğin: "Delirme, asla kurtulamayacaksın!").
Sonuç: ScreenDaily'ye göre, film heyecan verici ve savaş dolu sahneleri sayesinde dünya festivallerinde kolayca yer bulacak ve Irak adına Oscar'a aday gösterilmesi ona daha fazla yankı kazandıracaktır. Ancak, mesajının netliği ve belirginliği nedeniyle, sanat sinemasının daha sert ve özel eleştirmenlerinin ilgisini daha az çekebilir.
Variety Dergisi: Helkewt Mustafa'nın son filmi, Peşmerge'nin IŞİD'e karşı savaşına bir milli marş
Başka bir analizde, ünlü Amerikan dergisi Variety, filmin "Kürdistan Peşmergesi'nin IŞİD'e karşı savaşına bir milli marş" olduğunu söylüyor ve yapımın yüksek teknik ve sinematografik seviyesini övüyor.
Variety Dergisi nedir?
1905'te Amerika'da kurulan Variety, (The Hollywood Reporter) ile birlikte dünyanın en temel ve en yetkili sinema haberi, endüstrisi ve eleştirisi kaynaklarından ikisi olarak kabul edilir. Variety'nin makaleleri ve değerlendirmeleri, filmlerin gişede ve Oscar ödüllerinde tanıtılmasında belirleyici bir etkiye sahiptir.
Variety Dergisi: "Film, keskin nişancının çalışma tarzını ve sabrını Hollywood'un 'American Sniper'ından daha detaylı, gerçekçi ve derin bir şekilde gösteriyor."
Variety'nin filme yönelik değerlendirmesinin önemli noktaları:
Bir Kadın Peşmerge Kalıbında Aksiyon Kahramanı: Film, aksiyon filmlerinde insanüstü bir güce sahip olan yaygın "yalnız kahraman" kavramını tersine çevirmiş ve bu kez rolü bir kadın Peşmerge keskin nişancısına vermiştir. Avan Jamal, 2014'te ailesinin IŞİD tarafından katledilmesinin ardından Peşmerge olan ve 100'den fazla IŞİD militanını öldüren Norveçli bir Kürt kızını canlandırıyor.
Batılı İzleyiciye Karşı Kürt ve Bölge İzleyicisi: Batılı izleyici filmi değerlendirmekte tereddüt edebilir; ancak Orta Doğu ve Kürt diasporası izleyicileri için film sıcak bir karşılama bulacaktır. Uluslararası dev şirket Sony / Empire'ın filmin bölgedeki yayın haklarını derhal satın almasının nedeni de budur.
Hollywood'un "American Sniper"ından Daha Detaylı ve Gerçekçi: Filmin ikinci bölümünde Viyan, Musul'un yıkıntıları arasında sessizce süzülerek IŞİD keskin nişancılarını avlar. Bu bölüm, keskin nişancının çalışma tarzı ve "sabrı" üzerine, Clint Eastwood'un kendi filminde sunduğundan çok daha detaylı, gerçekçi ve derin bir tablo sunuyor.
Kürt Kültürünün ve Yönetmenin Düşüncesinin Yansıması: Film, Helkewt Mustafa'nın 2015 tarihli "IŞİD'in Korktuğu Kadınlar" adlı önceki bir projesinden ilham alıyor; yönetmen filmi kızlarına ithaf etmiş. Helkewt Mustafa, keskin nişancı tüfeğinin tarzı ve savaş cephelerinde söylenen folklorik ezgiler ve şarkılar gibi Kürt kültürü ve geleneklerini filmine gururla işlemiş.
Görsel Güzellik ve Musul Cehennemi: Norveçli sinematograf John Erling Fredriksen'in zeki kamera çalışması, Musul şehrinin gerçek mekanlarının ve harabelerinin kullanılması ve filmin ses tasarımı (Mattias Eklund ve Jan Caskawo), izleyicinin nefesini tutmasında ve duygularını harekete geçirmesinde önemli bir rol oynuyor.
Uluslararası Sinemaseverler Derneği (ICS): "Duygusal ve benzersiz bir intikam"
Uluslararası Sinemaseverler Derneği (International Cinephile Society - ICS), filmi "duygusal ve benzersiz bir intikam" olarak nitelendiriyor ve bu yapımdaki gerilim ve endişe yönetiminin "Hollywood'un ders alması gereken" bir seviyede olduğunu belirtiyor.
ICS Nedir?
2003 yılında kurulmuş uluslararası bir meslek örgütüdür ve yaklaşık 120 ila 150 üst düzey sinema eleştirmeni, yazar ve uluslararası festival yöneticisinden oluşur. Bu dernek, sanat sinemasına özel bir önem verir ve her yıl kendi özel ödüllerini (ICS Ödülleri) dağıtır.
ICS değerlendirmesinin önemli noktaları:
Tarihin Yansıması; Nadia Murad'dan Joanna Palani'ye: IŞİD işgali döneminin, özellikle Ezidi kadınlar ve cinsel kölelik üzerindeki derin psikolojik ve fiziksel yaralarını gözler önüne seriyor. Helkewt Mustafa, Nadia Murad'ın hikayesinden ve IŞİD'e karşı keskin nişancı olarak savaşan Danimarkalı Kürt kızı Joanna Palani'nin başından geçenlerden ilham almıştır.
Aksiyon Dolu Bir Yönetmenlik: "Hollywood, İzle ve Öğren!": Film, ilk andan itibaren Musul'un kuzeyinde, yıkık bir kilisenin içinde kesintisiz bir kamera takibi (tracking shot) ile başlar ve izleyiciyi gerilim ve heyecandan koltuğunun ucuna getirir.
Şiddeti Göstermede Zekice Bir Karar: Dernek, yönetmeni, IŞİD'in insanlık dışı cinsel saldırı veya iğrenç katliam sahnelerini doğrudan gösterme tuzağına düşmediği için övüyor; aksine, mesajın daha yürek parçalayıcı ve etkili olması için bu şiddeti sanatsal bir şekilde kamera arkasında bırakmış.
Avan Cemal: Filmi Omuzlarında Taşımış: Viyan karakteri az konuştuğu için, Avan Cemal beden dili ve uzaklara bakan gözleriyle içindeki yaranın ve büyük acının derinliğini iletiyor.
Sinema Klişelerini Tersine Çevirme ve Kadın Peşmergelere Saygı Duruşu: Film, bir kadını intikam filmleri türünde yenilmez bir kahramana dönüştürmeyi başarmış, bu da Peşmerge kızlarının ve o cehennemde direnen tüm kadınların cesaretine en büyük saygı duruşu niteliğindedir.
'Next Best Picture' Platformu: "Son derece güçlü bir savaş intikam draması"
Tanınmış Amerikan platformu "Next Best Picture", filmi "son derece güçlü ve gerilim dolu bir savaş intikam draması" olarak adlandırıyor ve şöyle diyor: "Avan Jamal'ın eşsiz performansı ve Helkewt Mustafa'nın titiz yönetmenliği, izleyiciyi son saniyeye kadar ekrana bağlıyor."
Next Best Picture Nedir?
2016 yılında kurulan ve Rotten Tomatoes ile Metacritic tarafından tanınan, Amerika'nın önde gelen sinema platformlarından ve podcast'lerinden biridir; Oscar ödülleri tahminleri için önemli bir kaynak olarak kabul edilir.
Next Best Picture: "Bu film sizi harekete geçiriyor ve yerinizden sıçratıyor... Avan Cemal'ın kayıtsız ve güç dolu varlığını görmek, filmi kesinlikle izlemeye değer kılıyor."
Next Best Picture değerlendirmesinin önemli noktaları:
"Kız Kardeş Sevgisi Sınır Tanımaz": Hikayenin temelini derin bir aile sevgisi oluşturuyor; Helkewt Mustafa'nın bu dokunaklı savaş dramasında görüldüğü gibi, bir kadının kız kardeşini kurtarmak için yapamayacağı hiçbir şey yoktur.
İzleyicinin Nefesini Kesen Bir Yönetmenlik: Film, Musul'un kuzeyine yavaş bir zoom ile başlar; kamera, Viyan'ın adımlarını öyle bir takip eder ki, izleyicinin elleri her an bir tehlikenin meydana gelme beklentisi ve endişesinden terler.
Hayatta Kalmak İçin Duyguları Susturmak: Viyan karakteri, duygularını bastırmak ve içinde susturmak zorunda kalmıştır. IŞİD militanlarını vururken nefesini yavaşlatır ve tam bir sabırla tüfeğinin tetiğine basar.
Musul'un Ön Cephelerinde Bir İsyan: Musul cephesinde Viyan, askerler arasındaki tek kadındır, ancak hepsi koruyucu kask takan erkek askerlerin aksine, Viyan kask takmaz, saçını ve yüzünü örtmez; bu, sadece bir kadının yüzünü ve saçını gördükleri için onu öldürmeye hazır olan militanlara karşı tam bir direniştir.
Avan Cemal'ın Çarpıcı Performansı: Performansı, özellikle acı dolu geçmişine döndüğü anlarda izleyicinin ruhunda derin bir ağırlık bırakıyor, ama aynı zamanda daha iyi günlerin geleceği umudunu da veriyor. Filmin sonu şok edici bir sonuç içerse de, aile bağlarının yıkımın kalbinde bile güzelliğini nasıl koruduğunu gösteriyor.
