Ramanên Sînemxan Bedirxanê yên li ser serdana Fuara Navneteweyî ya Pirtûkan a Hewlêrê
Ez ji Fuara Navneteweyî ya Pirtûkan a Hewlêrê vegeriyam lê dengvedan û bîranînên wê serdana xweşik hîn jî di dil û hişê min de dijîn. Ji bo min, ew ne tenê gereke di nav standên pirtûkan û weşanxaneyan de bû; demên tijî şahî, serbilindî û hêvî bûn. Wê serdanê dilê min bi aramî û dilxweşiyê tijî kir û baweriya min bi paşeroja nifşên ciwan û bi paşeroja Kurdistana me ya delal nû kir.
Di vê serdema ku medyaya civakî, telefonên jîr û teknolojiyên nûjen beşeke mezin ji jiyana me ya rojane dagir kiriye de, gelek caran min ji xwe pirsî ye: Gelo pirtûk hîn jî ew heybet û sihra xwe ya berê diparêze? Gelo nifşên nû hîn jî di nav rûpelên pirtûkan de kêfa vedîtinê, hezkirina zanînê û xweşiya raman û fikirînê dibînin?
Serdana min a vê fuarê bi awayekî herî xweşik bersiva van pirsan da.
Dema min ew qas xelk ji emr û beşên cuda yên civakê dîtin ku bi eleqe û coş di nav standên fuarê de digeriyan, ez gelekî kêfxweş bûm lê dîmena ku herî zêde dilê min şad kir, hebûna hejmareke mezin a keç û xortan bû. Wan pirtûk vedikirin, li sernavên nû digeriyan, ramanên xwe bi hev re parve dikirin û bi dilsoziyeke rastîn berê xwe didan zanîn û xwendinê.
Min li rûyên wan temaşe kir û kêfxweşiyeke kûr hîs kir, mîna ku ez di wan de rûyê paşerojeke geştir ji bo welatê xwe dibînim.
Di destê her ciwanê ku pirtûkek digirt de min çirayeke hêviyê didît û di çavên her keçeke ku li pey zanînê bû de min soza paşerojeke ronîtir ji bo Kurdistanê dixwend.
Wê gavê min hîs kir ku pirtûkê hîn jî nirxa xwe winda nekiriye, agirê zanînê venemiriye û ew nifşên ku em hêviya xwe bi wan ve girê didin, tevî hemû balkêşiyên vê serdemê, hîn jî dizanin ku zanîn, çand û xwendin kilîtên bipêşketin û bilindbûna civakê ne.
Min di hemû jiyana xwe de bawer kiriye ku pirtûk ne tenê rûpelên ku tên xwendin an jî peyvên ku tên jiberkirin in. Pirtûk paceyek e ku ber bi cîhanê ve tê vekirin; hişek e ku bi hişekî din re dipeyive û tecrubeyeke mirovahiyê ye ku sînorên dem û mekanê derbas dike.
Xwendin hişê mirov ronî dike, dîtina wî fireh dike, şiyana pirsîn û lêkolînê xurt dike û azadiya fikirînê û serbixwebûna ramanê pê re mezin dike.
Lê ji bo me Kurdistaniyan, pirtûk xwedî wateyeke kûrtir e. Ew ne tenê rêyek ji bo bidestxistina zanînê ye; di heman demê de bîra neteweyekê, parêzvana zimanekî, şahida dîrokekê û amûreke girîng e ji bo parastina nasnameya me ji jibîrkirin û windabûnê.
Em zarokên gelekî kevnar in; xwedî dîrokeke dewlemend a ji tecrube û fedakariyan, zimanekî xweşik, wêjeyeke dewlemend û mîrateyeke çandî û folklorî ya hêja ne.
Di helbest, stran, çîrokên gelêrî, dab û nêrît, kevneşopî û bîranînên me yên hevpar de, rûyê rastîn ê nasnameya me xwe dide der. Di wan de çîroka nifşên ku li ser vê axê jiyane, êş û hêviyên xwe hilgirtine û xewnên xwe gihandine nifşên piştî xwe, tê parastin.
Ev dewlemendiya çandî ne tenê mîrateyek e ku em pê serbilind dibin an bîranînên ku em diparêzin in. Ew emanetek e li ser milê me; berpirsyariyeke exlaqî û dîrokî ye ku divê em wê biparêzin, bi pêş bixin û wekî mîrateyeke zindî û dewlemend radestî zarok û neviyên xwe bikin.
Ev bawerî di dilê min de xwedî cihekî taybet e. Ew ne tenê ji vê serdanê çêbûye; beşek ji dîroka malbata min, ji jiyana min û ji tecrubeyên salên dirêj e.
Ez endama malbata Bedirxanan im; malbateke ku zarokên wê di xizmeta zimanê Kurdî, vejandina wêje û çandê, damezirandina bingehên rojnamegeriya Kurdî û bilindkirina hişmendiya neteweyî û çandî ya gelê me de roleke pêşeng lîstine.
Pêşengên vê malbatê, ji gelek nifşan ve, baş fêm kiribûn ku parastina nasnameya neteweyekê ne tenê bi helwest û dirûşman pêk tê, bi peyva nivîskî, bi pirtûk û rojnameyê, bi belavkirina zanînê û bi parastina zimanê ku rih û bîra gelê me di nav peyvên wî de dijîn pêk tê.
Weşandina rojnameya dîrokî ya "Kurdistan" yek ji qonaxên ronak ên vejîna çandî û rewşenbîrî ya Kurdî bû. Piştî wê jî hewlên wêjeyî, zimanî û fikrî berdewam kirin û şopên xwe di dîroka gelê me de hiştin.
Ew rê ne hêsan bû. Di demên dîrokî yên dijwar de, parastina ziman û nasnameya çandî baweriyeke kûr, îradeyeke xurt û fedakariyên mezin dixwest.
Dema ez van rûpelên dîroka malbata xwe bi bîr tînim, ne tenê hesta serbilindiyê dikim, giraniya berpirsyariya wê mîrateyê jî hîs dikim. Divê ew mîrat di dil û hişê nifşên paşerojê de zindî bimîne; ne tenê wekî dîrokeke ku tê vegotin lê wekî peyameke ku divê were domandin.
Lê pêwendiya min bi pirtûk, ziman û çandê re ne tenê bi mîrateya malbata ku ez tê de ji dayîk bûme sînordar ma. Ew di jiyana min de bi tecrubeyeke mirovî û rewşenbîrî ya gelekî hêja berfirehtir bû; tecrubeya ku min li kêleka hevjîn û hevalê rêya jiyana xwe, mêrê xwe yê rehmetî, Salah Saadallah jiyaye.
Salah mirovek bû ku ji dil û can bi nirxa zanîn û xwendinê bawer dikir. Wî xwendin, lêkolîn, nivîsandin û wergerandin kiribûn beşekî bingehîn ê jiyana xwe.
Her çi qasî kar û pîşeya wî di warê endazyariyê de bû, hezkirina wî ya ji çand, ziman û wêjeyê her tim di dilê wî de zindî ma.
Wî beşeke girîng ji dem û hêza xwe terxanî xebatên fikrî û wêjeyî kir. Wî nivîsand, wergerand û bi berhemên xwe hewl da ku pirtûkxaneya Kurdî dewlemendtir bike û deriyên nû li ber xwendevanên Kurd veke da ku ew ji zanîn û wêjeya cîhanê sûd wergirin.
Lê di nav berhemên wî de, ya herî girîng û ya herî nêzîkî dilê min, ferhenga wî ya Îngilîzî–Kurdî ye, ku wî salên dirêj ji jiyana xwe ji bo amadekirin, lêkolîn, rastkirin û berhevkirina wê veqetandibûn.
Ew xebat ji bo wî ne tenê projeyeke zimanî an pirtûkeke ku li ser refên pirtûkxaneyan were danîn bû. Ew peyameke zanistî û çandî bû; beşdariyeke dilsozane di xizmeta zimanê Kurdî de û rêyek ji bo hêsankirina xwendin û fêrbûnê ji bo nifşên nû bû.
Ferheng ne tenê komkirina peyv û maneyên wan e. Ew pirek e di navbera zimanan û çandan de; amûrek e ku deriyên zanînê vedike û çavkaniyek e ku xwendekar, mamoste, lêkolîner û wergêr jê sûd werdigirin.
Ew dikare salên dirêj ji lêgerîn û xebata nifşên paşerojê kurt bike.
Nirxa xebateke wisa hê zêdetir dibe dema ew di xizmeta zimanekî de be ku di dîroka xwe de bi gelek astengiyan re rû bi rû maye lê bi berxwedan û dilsoziya zarokên xwe, zana û nivîskarên xwe zindî maye.
Min ji nêzîk ve şahidiya hewl, sebir û dilsoziya Salah di karên wî de kiriye. Min baş dizanî ku armanca wî ne tenê ew bû ku pirtûkekê bi navê xwe bihêle, wî dixwest zanîneke bi sûd û çavkaniyeke mayînde ji bo nifşên piştî xwe bihêle.
Dibe ku mîrateya herî xweşik a mirov piştî çûyîna wî ne tiştên ku ji bo xwe kom kirine be, ew zanîn û agahî be ku ji bo kesên din hiştiye û ew tov bin ku çandine û piştî çûyîna wî jî ber didin.
Bi vî awayî, dema ez li mîrateya çandî ya malbata Bedirxan û li destkeftên fikrî û wêjeyî yên hevjînê xwe yê rehmetî Salah Saadallah difikirim, ez du rêyên cuda dibînim ku di baweriyeke hevpar de digihîjin hev:
Xizmeta ziman, çand û zanînê, di bingehê xwe de, xizmeta welat, mirov û nifşên paşerojê ye.
Ji ber vê yekê, hestên min dema ku ez di nav Fuara Navneteweyî ya Pirtûkan a Hewlêrê de digeriyam, ne hestên serdankereke asayî bûn ku tenê ji bo dîtina weşanên nû hatibe.
Ew hestên jinekê bûn ku di jiyana xwe de bi cîhana pirtûk û peyvan re nêzîk maye; jineke ku mîrateya malbateke xwedî roleke girîng di vejîna çanda Kurdî de hilgirtiye û li kêleka hevjînê xwe rêwîtiyeke dirêj a xebata fikrî û zimanî jiyaye.
Min li ciwanên li dora xwe dinêrî û di hişê xwe de ew nifş bi bîr dianîn ku berî me hatine û beşeke mezin ji temenê xwe ji bo nivîsandin, wergerandin, berhevkirina pirtûkan û parastina mîrateya me ya çandî terxan kirine.
Min hewlên bav û kalên xwe bi bîr anîn. Min hevjînê xwe yê rehmetî û ew saetên dirêj bi bîr anîn ku wî di nav pirtûk, kaxez û ferhengan de derbas dikirin.
Paşê careke din min li van keç û xortên ciwan dinêrî ku bi hebûna xwe salona fuarê bi jiyan û hêviyê tijî dikirin.
Wê gavê min hîs kir ku ew hemû hewl û fedakarî bêencam nemane û ew tovên ku nifşên berê çandibûn, îro di hişê zarokên me de şîn dibin û di hezkirina wan a xwendin û zanînê de kulîlkan vedidin.
Gelo ji bo kesên ku jiyana xwe ji çandê re veqetandine, xelata herî xweşik çi dikare be ji bilî ku bibînin nifşên nû wê çandê hembêz dikin û rêya wan didomînin?
Ez bi baweriyeke xurt dibêjim ku paşeroja Kurdistanê ne tenê bi biryarên siyasî tê avakirin û hêvî û xewnên neteweyî, çi qas rast û xurt bin jî, bi tena serê xwe têr nakin.
Welatên xurt berî her tiştî bi mirovên hişyar û perwerdekirî, bi saziyên bihêz, bi civakeke ku rêzê ji zanîn û çandê re digire û dîroka xwe diparêze, tên avakirin.
Xewna Kurdistaneke azad û serbixwe nikare tenê li ser hestên neteweyî were avakirin. Ew hewceyî nifşên xwedî zanîn, şarezayî, jêhatîbûn û hişmendiyeke dîrokî û çandî ye; nifşên ku fêm bikin serxwebûn ne tenê armanceke siyasî ye, lê berpirsyariyeke mezin e ji bo avakirina dewleteke ku karibe bi pêş bikeve, geş bibe û rûmeta mirovan biparêze.
Em ne tenê xewna welatekî xwedî nav, al û sînoran dibînin. Em xewna welatekî dibînin ku tê de zanîn û dadwerî geş bibin, sazî bi rêkûpêk bixebitin, azadî werin parastin, cihêrengî were rêzgirtin û derfetên xwendin, afirandin, kar û beşdarbûna di avakirina paşerojê de ji bo keç û kurên me bên peydakirin.
Rêya gihîştina vê armancê di veberhênana rastîn a li mirov re derbas dibe; ji avakirina nifşên ku di heman demê de bi rehên xwe serbilind in û ber bi cîhanê ve vekirî ne, ku nasnameya xwe diparêzin û gav bi gav bi bipêşketina zanistî û şaristaniyê re dimeşin.
Divê em ziman û dîroka zarokên xwe fêrî wan bikin, wan bi wêje, folklor û mîrateya xwe bidin nasîn. Lê di heman demê de divê em deriyên zanîna mirovahiyê jî li ber wan fireh vekin; wan teşwîq bikin ku zimanên din û zanistên nû fêr bibin, bi hev re diyalogê bikin, rêzê ji cudahiyan re bigirin û bi azadî û berpirsyarî bifikirin.
Neteweyeke ku bi nasnameya xwe bawer be ji vekirîbûna ber bi cîhanê natirse. Berevajî vê, ji rehên xwe hêzê werdigire da ku bi cîhanê re têkiliyê deyne û di bipêşketina şaristaniya mirovahiyê de beşdar bibe.
Ji vir girîngiya mezin a fuarên pirtûkan, pirtûkxaneyan, civînên çandî û çalakiyên wêjeyî û hunerî derdikeve holê.
Ev çalakî ne tenê bûyerên pêşkêşkirin û firotina pirtûkan in. Ew cih in ku hiş bi hev re dicivin, raman tên parvekirin, şiyanên nû tên dîtin û tovên hişmendî û hezkirina welêt tên çandin.
Ez ji kûrahiya dilê xwe hêvî dikim ku dê û bav, dapîr û bapîr zarokên xwe bibin van çalakiyan. Bila ji temenê biçûk ve pirtûk bibe hevalê wan û hezkirina xwendinê, meraqa zanînê û serbilindiya bi ziman, dîrok û çanda xwe di dilê wan de were çandin.
Zarokê ku di nav pirtûkan de mezin dibe, bi cîhaneke tijî derfet mezin dibe.
Ciwanê ku bi zanînê xwe xurt dike, zêdetir dikare rastiya jiyana xwe fêm bike û wê biguherîne.
Civaka ku perwerde û çandê dixe nav pêşîniyên xwe, bingehên rastîn ji bo paşerojeke ronîtir datîne.
Dema ku ez ji fuarê derketim, min hesteke xweşik û dijwar a ji bo vegotinê bi xwe re bir.
Ez ji bo hemû kesên ku di lidarxistina vê çalakiya çandî de beşdar bûne re spasdar bûm; bi her nivîskar, wergêr, lêkoler û weşangerê ku di xizmeta zanînê de dixebite serbilind bûm; û ji dîtina ciwanên me yên ku destê xwe dirêjî pirtûkan dikirin, li şûna ku tenê bi zanîna derbasdar a ser ekranan razî bibin, dilê min bi şahiyê tijî bû.
Di vê qonaxa temenê xwe de, tiştek ji dîtina nifşên nû yên ku çiraya zanîn û çandê hildigirin û xwe ji bo domandina rêya bav û kalan amade dikin, zêdetir dilê min bi aramî û hêviyê tijî nake.
Dilsoziya rastîn ji bo rewşenbîr, nivîskar û zanayên ku berî me hatine, ne tenê bi bîranîna navên wan û pesindana destkeftên wan pêk tê; lê bi parastina mîrateya wan, pêşxistina wê, zêdekirina tiştên nû li ser wê û radestkirina wê ya bi awayekî dewlemendtir û ronîtir ji bo nifşên paşerojê pêk tê.
Ev e wateya rastîn a dilsoziyê û ev e ew berdewamiya ku nirxeke nemir dide xebat û fedakariya mirovî.
Hêviya min a herî mezin ew e ku ez Kurdistanekê bibînim ku tê de zanîn geş dibe, pirtûk xwedî rêz û nirx e, zimanê me her tim zindî û nûjen dimîne, mîrateya çandî û folklorî tê parastin, dîroka me bi rastî û serbilindî tê vegotin û zarokên me bi hezkirina zanîn, azadî û berpirsyariyê mezin dibin.
Ez hêvî dikim ku ciwanên me vê emaneta dîrokî hilgirin û bizanin ku xewna me ya azadî, serxwebûn û geşbûnê, berî her tiştî, ji avakirina mirovê zana û hişyar dest pê dike.
Lewra kesê ku dixwîne dikare fêm bike; kesê ku fêm dike dikare hilbijêre; û kesê ku xwedî zanîn û hişmendî be dikare di avakirina paşeroja welatê xwe de roleke girîng bilîze.
Neteweya ku dixwîne, neteweyek e ku difikire û radibe ser pêyan.
Neteweya ku zimanê xwe diparêze û dîroka xwe ji bîr nake, neteweyek e ku reh û nasnameya xwe nas dike.
Û neteweya ku di hiş û perwerdeya zarokên xwe de veberhênanê dike, bingehên xurt ji bo azadî, serxwebûn û paşeroja xwe datîne.
Di dawiyê de, ez ji vê tecrubeya xweşik bi dilekî tijî hêvî vedigerim û baweriya min careke din nû dibe ku paşeroja Kurdistanê dê geştir be heta ku di nav keç û kurên wê de kesên ku ji pirtûkan hez dikin, li pey zanînê ne, bi ziman û çanda xwe serbilind in û xewna welatekî azad, bi rûmet û geş di dilê xwe de diparêzin hebin.
Bi pirtûkê em bîra xwe diparêzin, bi çandê em nasnameya xwe diparêzin, bi zanînê em mirovê hişyar ava dikin û bi mirovê hişyar em welatan ava dikin.
Çi qas xweşik dê be ew roj ku em bibînin xewnên nifşên berî me bûne rastiyeke ku nifşên piştî me tê de dijîn; li Kurdistaneke azad, geş û serbixwe, ku bi dîroka xwe serbilind e û bi hiş û destên zarokên xwe paşeroja xwe ava dike.
(Nivîs bi tevahî ji fikr û ramanên nivîskar pêk tê. Tora Medyayî ya Rûdawê tenê nivîsê diweşîne.)
.jpg&w=3840&q=75)
.webp&w=3840&q=75)
.jpg&w=3840&q=75)
