Li ser şopa Ehmed Huseynî peyam û peyvnameyên wî

Dema em li ser Ehmed Huseynî diaxivin, pirsa sereke ne tenê ev e ku wî çi nivîsand, pirsa sereke ev e ku wî bi helbesta xwe çi got û çi hişt. Helbesta wî ji jiyana mirovan, ji hestên kûr û ji serpêhatiyên ku di hundirê mirovan de cih digirin tê. Ji ber vê yekê, di nav berhemên wî de êş, evîn, welat, dûrbûn, bîranîn û windakirin tenê mijarên wêjeyî nînin; ew rastiyên jiyanê ne ku wî bi zimanê helbestê vegotine.

Ehmed Huseynî di helbesta Kurdî ya nûjen de dengê xwe yê taybet ava kir. Peyvên wî carinan ji wateya xwe ya rojane derbas dibin û hestek, wêneyek an ramaneke berfirehtir bi xwendevanan re çêdibe. Bi vê rêyê, wî nîşan da ku helbest dikare ji serpêhatiya kesane derbas bibe û bibe dengê hestên ku gelek kes di hundirê xwe de hildigirin.

Ji vî aliyî ve, peyama Huseynî bi awayekî zelal tê dîtin: Helbest divê ji jiyanê dûr nekeve. Ew divê tiştên ku mirov nikare her tim bi zimanê rojane bibêje, bigihîne peyvê û wan bike beşek ji hest û bîranîna mirovan.

Peyama Ehmed Huseynî çi bû?

Di helbesta Kurdî ya nûjen de hin helbestvan hene ku girîngiya wan tenê bi hejmar û berhemên wan nayê pîvan. Girîngiya wan di wê de ye ku bi hatina wan re, helbest ji aliyekî din ve dest bi velerzînê dike; peyvên kevn di têkiliyên nû de cih digirin, wêne bi wateyên cuda tên barkirin û cîhana hundirîn a mirovan dibe mijareke hêsan û vekirî ji bo helbestê. Ehmed Huseynî jî di nav van dengên girîng de cihê xwe girt.

Huseynî helbest ji vegotina hesteke wêdetir dike mijar. Di berhemên wî de, hest, bîranîn, evîn, êş, dûrî û lêgerîna mirovan bi hev re tên girêdan û ziman dibe amûra vê cîhanê. Ji ber vê yekê, dema em li ser peyama wî diaxivin, divê tenê li ser mijarên ku wî nivîsandine  em rawestin; girîngtir ew e ku em bibînin wî em çawa nêzîkî helbestê kirin û helbest çawa bi jiyana me ve girêda.

Peyama Huseynî: mirov di nav cîhana helbesta wî de

Di helbesta Huseynî de, mirov di navbera du cîhanan de dimîne: Cîhana ku li derve ye û cîhana ku di hundirê wî de dijî. Tiştên ku mirov dibîne, dibihîze û di jiyanê de derbas dibe, carinan di hundirê wî de dibe bîranîn, hest an jî pirs. Ji ber vê yekê, cîhana derve di helbestê de tenê wekî dîmenekê namîne; ew dibe beşek ji jiyana hundirîn a mirovan.

Gelek tiştên din ên jiyana rojane di helbestên Huseynî de dikarin peyamekê din bistînin. Agir dikare bibe nîşana êşê, av dikare bîranîna jiyanê an dûrî nêzîk û zindî bike, çiya dikare hesta dûrbûnê an rawestanê bîne ber çavan û gul dikare bi evîn û nazikbûna hestê ve were girêdan. Bi vî awayî, tiştên ku di jiyana rojane de asayî ne, di helbestê de dikarin derî li ber wateyên din vekin û bibin peyam.

Ji vê aliyê ve, peyama Huseynî ne tenê di mijarên ku wî hilbijartine de ye. Ew di awayê ku mirov li xwe, li dora xwe û li cîhana xwe dinêre de jî xuya dibe. Helbest ji bo wî dibe cihê ku hest û bîranîn tenê neyên gotin, werin veguherandin bo wêneyên ku xwendevan dikare wan bibîne, hîs bike û ji bo xwe wateyekê ji wan derxe.

Di vê derbarê de, peyama Huseynî ne peyameke yekreng e ku bi çend peyvan were kurtkirin. Ew di nav hemû berhemên wî de belav e: Mirov, bi hemû birîn û hêviyên xwe, li cîhanê digere û hewl dide ku bi zimanê xwe wê cîhanê bide naskirin.

Wî çi peyam da helbesta Kurdî?

Ehmed Huseynî di helbesta Kurdî de peyameke zelal hîşt: Helbest divê ji jiyana mirovan dûr nekeve. Di helbestên wî de evîn, welat, bîranîn, dûrbûn, êş û hêvî tenê mijarên nivîsê nînin; ew beşên jiyana mirovan in ku wî bi şêweyê xwe yê taybet vegotine.

Peyama Huseynî ew e ku mirov dikare bi helbestê re hem bi xwe re biaxive û hem jî bi cîhana derdorê re têkiliyê ava bike. Ew mirovan vedixwîne ku li pey hestên xwe bigerin, bîranînên xwe biparêzin û tiştên ku carinan bi gotinên rojane nayên vegotin, bi zimanê helbestê bibêjin.

Ji aliyekî din ve, wî nîşan da ku helbest dikare hem dengê kesê takekesî be û hem dengê civakê be. Di peyvên wî de hestên kesekî tenê nînin, lêgerîna mirovan a bo wateya jiyanê dikarin bibin hestên gelek kesan.

Belkî peyama herî mezin a Huseynî ev be: helbest tenê ji bo ku were nivîsandin û xwendin nîne; ew ji bo ku hestên mirovan bigihîne hev e. Wateya helbestê jî li wê derê dest pê dike ku peyv ji dilê helbestvan derdikeve û di dilê xwendevan de cih digire.

Helbest wekî jiyan û henaseyê

Ji bo Ehmed Huseynî, helbest tenê berhemeke wêjeyî nebû; ew beşek ji hebûna wî, ji jiyana wî û ji awayê ku ew bi cîhanê re diaxivî bû. Helbest ji bo wî rêyek bû ku hest, êş, evîn, bîranîn û pirsên mirovan werin vegotin. Huseynî di hevpeyvînekê de gotibû ku mirov dikare bêyî gelek tiştan bijî lê bêyî helbestê ji bo wî jiyan bê wate dibe. Ev gotin têkiliya wî ya kûr bi helbestê re nîşan dide: Helbest ji bo wî ne tenê huner bû, pêdiviyeke hundirîn bû.

Helbest ji bo Huseynî her wiha rêyek bû ji bo vegotina êşê.

Wî helbest wekî cihê ku êş dikare li wir were veguhertin dît. Êş li wir tenê êş namîne; dibe peyv, dibe wêne û dibe helbest. Ji ber vê yekê, li pişt gelek peyvên wî jiyaneke hatî jiyîn heye.

Huseynî ji bo helbestê nirxekî giran daye. Wî carekê gotibû ku ji bo çavên helbestê gelek derd kişandine û mirov xwe “Weke petrolê bi ser êgir de dirijîne.” Di vê gotinê de, helbest wekî hunereke ku bi hêsanî nayê bidestxistin xuya dibe; ji bo wê pêdivî bi lêgerînekê, êş û fedakariyê heye. Wekî ku wî bi gotineke dinê ev yek bi kurtî gotibû: “Dimirim, lê helbest şûna min digire.”

(Nivîs bi tevahî ji fikr û ramanên nivîskar pêk tê. Tora Medyayî ya Rûdawê tenê nivîsê diweşîne.)