Hewlêr (Rûdaw) - Şirketa teknolojiyê ya bi navê Mazdek GmbHê ya li Swîsreyê, platforma yekem a hişê çêkirî (AI) ya ku bi taybetî ji bo zimanê Kurdî hatiye çêkirin bi navê Mazdek AI da nasandin.
Armanca vê projeyê ew e ku di şoreşa hişê çêkirî de zimanê Kurdî bêpar nemîne û xizmetên wekî naskirina axaftinê, dengkirina nivîsê, werger û rastnivîs bikeve ber destê bikarhêneran.
Avakarê Mazdek AIyê Ferhat Baysal bû mêvanê bultena Nûrojê ya Tora Medyayî ya Rûdawê û pirsên Nalîn Hesenê bersivandin.
Baysal di hevpeyvînê de hûrgiliyên vê platforma nû û armancên projeyê eşkere kirin.
Ferhat Baysal bal kişand ser wê yekê ku asîstanên mezin ên cîhanî bi piranî ji bo zimanê Îngilîzî hatine avakirin û anî zimên:
"Em wekî şirketekê li Swîsreyê demeke dirêj bû bi projeyên teknolojiyê re mijûl dibûn lê me dît ku asîstanên mezin ên cîhanê ji bo Îngilîzî hatine çêkirin.
Me xwest em berovajî vê gavekê bavêjin û me zimanê Kurdî danî navendê.
Ev platformeke hişê çêkirî ye ku di navenda wê de Kurdî cih digire."
Baysal da zanîn ku Mazdek AI bi zaravayên Kurmancî, Soranî û Kirmanckî (Zazakî) û bi alfabeyên Latînî û Erebî dixebite.
Baysal her wiha destnîşan kir ku platforma wan ne tenê amûreke wergerê ye, bi rêya sîstema MSPyê dikare di nav modelên mezin ên cîhanî yên wekî ChatGPT, Claude û Geminiyê de jî wekî bingeheke Kurdî were bikaranîn.
"Zimanê ku nekeve cîhana dîjîtal dê winda bibe"
Baysal li ser paşeroja zimanê Kurdî hişyarî da û got eger zimanek nekeve cîhana teknolojiyê nikare li ser pêyan bimîne û da zanîn:
"Zimanzanê Macar Andras Kornai sala 2013an lêkolîneke bi navê 'Mirina dîjîtal a zimanan' weşandibû.
Encama lêkolînê ew bû ku ji 7 hezar zimanên cîhanê tenê ji sedî 5 dikarin bikevin nav cîhana dîjîtal û yên din dê winda bibin.
Me xwest ku em Kurdî bikin zimanê teknolojiyê çimkî eger ziman nebe zimanê teknolojiyê, nabe zimanê serdemê jî."
Ferhat Baysal rexne li platformên cîhanî jî girt ku zimanê Kurdî baş nas nakin û pê de çû:
"Dema hûn dengekî Kurdî ji ChatGPTyê re bişînin nikare ji we re şîrove bike.
Dengê Kurdî nas nake, baş pê naaxive û zaravayan fêm nake.
Dibe ku bi Kurdî binivîse lê arşîv, dîrok û civaknasiya Kurdan baş nas nake.
Me xwest em vê valahiyê bi mêjiyekî Kurdî, bi çand, dîrok û civaknasiya Kurdî dagirin."
"Me makîne fêrî Kurdî kirin"
Baysal girîngiya vê platformê ya ji bo nifşên nû bi taybetî anî zimên û diyar kir ku di paşerojê de xizmetên li nexweşxane, bank û dadgehan dê bi makîneyan bên kirin û anî ziman:
"Ji bo me tişta herî girîng zarok in. Îro zarok bi amûrên teknolojîk mezin dibin.
Eger ew amûr bi Kurdî nizanibin, zarok dê Kurdî wekî zimanekî kêm bibînin û berê xwe bidin zimanên din.
Em naxwazin tenê zarokên xwe fêrî Kurdî bikin, em dixwazin makîneyan jî fêrî Kurdî bikin."
Baysal li ser cureyên amarên ku ji bo perwerdekirina vê modelê hatine bikaranîn eşkere kir ku wan bi xwe berhev kirine û got:
"Me studyo ava kirin û dengên taybet tomar kirin.
Me bi xwe gelek nivîs amade kirin, her wiha me gelek vîdeo û nûçe analîz kirin.
Nêzîkî 2 salan e me qebareyeke mezin a amaran ku nêzîkî 220 terabaytî ye berhev kiriye.
Hemû amar li ser serverên li Swîsreyê tên parastin.
Em van amaran qet nafiroşin û reklaman jî naweşînin."
Wergera zindî û 1220 dengên Kurdî
Mazdek AI niha gelek taybetmendiyên nû dihewîne ku di nav wan de 1220 dengên cuda yên Kurdî hene û dê di demeke nêzîk de bên weşandin.
Baysal li ser vê mijarê got:
"Em naxwazin li ser bingeha modeleke zimanekî din zimanekî nû biafirînin.
Em dixwazin zimanê Kurdî ji koka xwe ve di hişê çêkirî de bi cih bibe."
Baysal her wiha qala modelekê kir ku ji bo Kurdên diyasporayê gelekî bikêr e û got:
"Di platformê de modelek heye ku Kurdekî li Amedê û Almanekî li Dusseldorfê dikarin di heman demê de ji hev fêm bikin, yanî wergera zindî dike.
Eger Kurdekî li Zurîhê biçe cem bijîşkekî Alman, dikare bi rêya Mazdek AIyê yekser ji gotinên wî fêm bike."
Baysal da zanîn ku ew ji bo alîkariya koçberan bi 2-3 şaredariyên li Swîsreyê re di pêwendiyê de ne da ku vê sîstemê bi awayekî fermî bi kar bînin.
Plana paşerojê: Montaja vîdeoyan û awazên Kurdî
Baysal li ser herêmên ku Mazdek AI herî zêde lê tê bikaranîn ragihand ku destpêkê piranî ji Rojavayê Kurdistanê dihat bikaranîn lê niha bikarhênerên ji Başûrê Kurdistanê yên ku bi Soranî bi kar tînin derketine rêza yekem.
Baysal li ser nûbûnên vê mehê mizgîniyek da:
"Em dê vê mehê sîstema vîdeoyê bixin meriyetê.
Hûn vîdeoyeke Kurdî bar dikin, sîstem wê analîz dike, rûyan nas dike û vîdeoyê ji bo torên civakî dike beşên kurt.
Her wiha jêrnivîs û dublaja Kurdî jî amade dike."
Her wiha wî destnîşan kir ku di dawiya vê mehê de dê modela çêkirina stranan jî were belavkirin û da zanîn:
"Êdî bikarhêner dê karibin bi awazên resen ên Kurdî stranan çêbikin.
Em dê karibin rasterast stranên wekî dengbêjî û govendê ava bikin çimkî me modela xwe fêrî stranên Kurdî kiriye."
