Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê mufredata Kirmanckî ji ya Kurmanciyê veqetand

Hewlêr (Rûdaw) - Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê (MEB),  ji bo zaravayê Kirmanckî (Zazakî) ya Kurdî di çarçoveya "Dersa Ziman û Zaravayên Zindî" de bernameyeke hînkirinê ya serbixwe amade kir.

Her du zaravayên Kurdî Kirmanckî û Kurmancî berê di bin banê mufredateke hevpar de dihat xwendin.

Li gorî mufredata nû ya nêzîkî 200 rûpelî ya ku di çarçoveya "Modela Perwerdeyê ya Sedsala Tirkiyeyê" de hatiye amadekirin,  Kirmanckî dê di polên 5, 6, 7 û 8an de wekî bernameyeke serbixwe were dayîn.

Li gorî nûçeya Cansu Derebeyoglu Asilê ya ji rojnameya Kararê, Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê derbarê cihê Kirmanckî yê di pergala perwerdeyê de guherîneke balkêş kir.

Bi "Bernameya Hînkirinê ya Dersa Ziman û Zaravayên Zindî ya Dibistana Navîn (Kirmanckî)" ji bo Kirmanckiyê mufredateke cuda hat avakirin.

Li ser bergê belgeya ku wezaretê weşandiye jî Kirmanckî rasterast wekî bernameyeke hînkirinê ya cuda cih girt.

Ev biryar nîşan dide ku di pêkhateya dersan a heyî ya Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê de Kirmanckî ji Kurmanciyê vediqete.

Berê bi Kurmancî re di heman bernameyê de bû

Di mufredata berê ya wezaretê de Kurmancî û Kirmanckî wekî du zaravayên Kurdî di bin banê bernameyeke hevpar de bi rê ve diçûn.

Di metna bernameya berê ya Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê de bi eşkereyî dihat gotin:

"Naveroka bernameyê ji bo hînkirina Kurdî (Kurmancî û Kirmanckî) wekî hevpar hatiye amadekirin."

Lê di biryara nû ya pesendkirî de ev pêkhateya hevpar a bi Kurmanciyê re hat rakirin.

Rasterast rêziman, mijar, peyvsazî û encamên fêrbûnê yên taybet bi Zazakiyê hatin diyarkirin.

Bi vî rengî, Kirmanckî di nav pergala perwerdeyê de bû xwedî bernameyeke hînkirinê û mufredateke bi temamî serbixwe.

Akademîsyen û mamosteyên Kirmanckiyê amade kir

Amadekariya bernameyê destpêka sala 2026an dest pê kiribû.

Bername ji aliyê komeke xebatê ya hevpar ve hat amadekirin ku ji akademîsyenên Zanîngeha Çewligê, Zanîngeha Munzûrê û Zanîngeha Enqereyê û mamosteyên Kirmanckiyê yên Birêvebiriya Perwerdeyê ya Çewligê pêk dihat.

Ev xebata nêzîkî 200 rûpelî ji aliyê Serokatiya Komîteya Hindekarî û Perwerdeyê ve hat pesendkirin.

Xebat ji xeynî prensîbên giştî, ji pola 5an heta pola 8an ji bo her asta polê mijar û encamên fêrbûnê yên taybet destnîşan dike.

Di naveroka mufredatê de bernameya pola 5an ji rûpela 25an, pola 6an ji rûpela 69an, pola 7an ji rûpela 113an û pola 8an jî ji rûpela 157an ve li gorî mijaran ji hev tê veqetandin.

Armanc: Kirmanckî bibe zimanê pêwendiyê yê rojane

Armanca sereke ya bernameya nû ew e ku ziman tenê di asta teorîk an rêzimanî de nemîne û xwendekar karibin di jiyana rojane de bi Kirmanckî (Zazakî) pêwendiyê deynin.

Di çarçoveya bernameyê de tê armanckirin ku çar şiyanên sereke yên zimanî yên wekî guhdarîkirin-têgihîştin, xwendin, axaftin û nivîsandinê werin pêşxistin.

Her wiha tê xwestin ku xwendekar Zazakiyê di qadên jiyana xwezayî de bi kar bînin û çanda vî zimanî nas bikin.

Li gorî çarçoveya ziman a Ewropayê (CEFR) ye

Mufredat li gorî astên Çarçoveya Hevpar a Ziman a Ewropayê (CEFR) hat dabeşkirin:

Polên 5 û 6an: Asta A1.1ê

Polên 7 û 8an: Asta A1.2yê

Ders di hefteyê de saetek an du saetan hatine plankirin û di her saleke perwerdeyê de çar babetên sereke tên xwendin.

Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê destnîşan dike ku ji ber hejmara mijaran kêm hatiye girtin, tê xwestin ku xwendekar li şûna agahiyên rûpêlî, peyvên kûrtir fêr bibin.

Di vê çarçoveyê de mijara ewil a pola 5an bi sernavê "Dibistana Min" e ku alfabeyê, nasînê, hejmaran û qalibên pêwendiyê yên polê dihewîne.

Pirtûkên dersê dê ji nû ve bên amadekirin

Piştî ku mufredat bû serbixwe, divê pirtûkên dersê yên Kirmanckiyê jî ji nû ve werin amadekirin.

Di bernameya hînkirinê ya nû de ji bo polên 5, 6, 7 û 8an pirtûka dersê, pirtûka xebatê û pirtûka rêberiya mamosteyan cuda cuda hatin plankirin.

Tê çaverêkirin piştî pejirandina Komîteya Hindejarî û Perwerdeyê pirtûkên nû bên çapkirin û li dibistanan bigihêjin ber destê xwendekaran.

Di tayînkirinê de beşa serbixwe

Bi ketina meriyetê ya bernameya nû re, tê plankirin ku di warê îdarî û tayînkirinê de jî gavên nû bên avêtin.

Li gorî zanyariyan:

Di pergala hilbijartina dersan a Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê de Kirmanckî (Zazakî) êdî wekî bijardeyeke serbixwe cih digire.

Di wergirtina mamosteyan de Kirmanckî dê bi kodeke cuda ya beşê were lîstekirin.

Di tayînkirina kadroyên mamostetiya Kirmanciyê de dê mezûnên lîsansê yên Ziman û Edebiyata Zazakî yên zanîngehan bibin bingeh.