Hewlêr (Rûdaw) – Kurdên Êzidî yên li Almanyayê derbarê peymana di navbera Yekîneyên Berxwedana Şingalê (YBŞ) û hikûmeta Îraqê û bandora wê ya li ser pêşeroja Şingalê nîqaşek kir.
Nûnerên Êzidiyan destnîşan kir ku ew peyman nêrîna hemû xelkê Şingalê nîşan nade û divê xelkê Şingalê bixwe biryarê li ser paşeroja xwe bide.
Li bajarê Kalkarê yê li ser sînorê Holendayê, di civînekê de ku bi mazûvaniya Kurdên Êzidî hat lidarxistin, peymana di navbera YBŞyê û hikûmeta Îraqê de hat gotûbêjkirin.
Cemal Îsmaîl Şingalî yê ku di rêxistinkirina civînê de cih girt, got ku nabe biryarên derbarê paşeroja Kurdên Êzidî di destê komekê de bin.
“Nabe grûpek bi tenê biryarê li ser pêşeroja Êzidiyan bide”
Cemal Îsmaîl Şingalî ji Nûçegihanê Rûdawê Zinar Şîno re axivî û diyar kir ku mafê biryardayîna li ser qedera xwe ya Kurdên Êzidî ne di destê ti komên çekdar de ye.
Cemal Îsmaîl Şingalî bal kişand ser wê yekê ku Kurdên Êzidî di dîrokê de parçeyek ji civaka Kurd in û got, “Bêyî Kurd û Kurdistanê em nikarin bijîn.”
Wî destnîşan kir ku plan hene ku Peymana Şingalê xera bikin û ew li dijî destwerdanên derve yên li paşeroja herêmê ne.
Cemal Îsmaîl Şingalî anî zimên ku piştî êrişên 2014an Kurdên Êzidî gelek êş kişandine û divê xelkê Şingalê li ser axa xwe bijî û bi xwe xwe bi rê ve bibe û wiha domand:
“Em parçeyeke ji axa Kurd û Kurdistanê ne, ew der axa me ye, Lalişa me li wir e. Em ti carî ji Kurd û Kurdistanê veneqetin.”
Wî her wiha anî zimên ku ew li dijî xerakirina peymanê ne û dê mafên Kurdan biparêzin.
“Xelkê Şingalê dixwaze vegere ser axa xwe”
Sala 2020an di navbera Bexda û Hewlêrê de Peymana Şingalê hatibû îmzekirin.
Ew peyman ji bo ewlehî, karûbarên îdarî û xizmetguzariyan bû.
Cemal Îsmaîl Şingalî li ser pirsa ka ew rêziknameyên vê peymanê dê werin bicihanîn an na wiha bersiv da:
“Erê, ev rêzikname hebû. Lê mixabin Tirkiye û Îranê jî bi awayekî xurt destê xwe xiste vê planê. Em li dijî vê planê ne û qebûl nakin.
Divê îro jî xelkê Şingalê bicive û li ser vê mijarê biryarekê bide. Em li dijî dijminên Kurd û Kurdistanê mafên Êzidiyan diparêzin.
Hûn dibînin, îro nêzîkî 150 hezar ji xelkê me yê Şingalê li kampan, di çadiran de û di şert û mercên zehmet de dijîn.
Heke ew der ne axa wan û welatê wan be, çima hîn jî li wir in? Xaniyên wan hene, axa wan heye.
Peymana ku sala 2020an di navbera hikûmeta Îraqê û Hewlêrê de hatiye îmzekirin heta ku neyê bicihkirin Êzidî venagerin.
Em dixwazin li ser axa xwe bijîn. Em li bendê ne ku ev biryar demek berê were bicihkirin û em vegerin ser axa xwe, malên xwe. Heta ev plan neyê bicihkirin em venagerin.”
Hûrgiliyên peymana navbera YBŞ û Îraqê
Di çarçoveya peymana hikûmeta Îraqê û YBŞyê de, biryar hat girtin ku ji YBŞ, Yekîneyên Jinên Şingalê (YJŞ) û Asayîşa Êzidxanê bi giştî 4 hezar û 165 kes tevlî saziyên ewlehiyê yên Îraqê bibin.
26ê Çiriya Pêşîn li Çiyayê Şingalê bi merasîmekê pêvajoya bicihkirina peymanê dest pê kir.
Di qonaxa yekem de tê pêşbînîkirin ku di nava YBŞyê de 2 hezar çekdar tevlî hêzên ewlehiyê yên Îraqê bibin.
Tê plankirin ku endamên din jî di qonaxên bê de tevlî sîstemê bibin.
Di çarçoveya peymanê de tê plankirin ku ew hêz di nav artêşa Îraqê, polîsên herêmî û Heşdî Şebî de werin bicihkirin.
Ji armancên sereke yên vê pêvajoyê ew e ku hêzên çekdar ên li Şingalê di nav sîstema ewlehiyê ya fermî de cih bigirin û berpirsyariya ewlehiyê radestî rayedarên federal were kirin.
Tevî vê yekê pêkanîna peymanê bûye sedema nîqaşan.
Ev nîqaş li ser avahiya îdarî, ewlehî û beşdariya xelkê herêmê di pêvajoyên biryardayînê yên derbarê pêşeroja wan de ne.
Peymana Şingalê ya 2020an û rexneyên Herêma Kurdistanê
Peymana Şingalê 9ê Çiriya Pêşîn a 2020an di navbera Hewlêr û Bexdayê de hatibû îmzekirin.
Lê belê hikûmeta Herêma Kurdistanê hikûmeta federal rexne dike û dibêje ev peyman nehatiye bicihkirin.
Peymana 2020an pêşbînî dikir ku li Şingalê hêzên ewlehiyê yên nû werin avakirin û komên çekdar ên neqanûnî ji herêmê werin derxistin.
Kurdên Êzidî yên li Almanyayê jî bertek nîşan didin û daxwaz dikin ku ev peyman bi temamî were bicihkirin.
