سەحەر چاغڵا دەمیر، ئەو كیژە كوردەی لە 13ی مارسی ئەمساڵ هێرشە خۆكوژییەكەی گۆڕەپانی قزڵای شاری ئانكارای ئەنجام دا، نەك هەر خەباتی چەكداریی كوردی بە خوێناویترین شێوە بردە ناو "ژینگەی نەتەوەی باڵادەست"، بەڵكو بۆ یەكەمینجار خەڵكی مەدەنیشی كردە قوربانیی هێرشێكی خوكوژانەی خوێناوی. ئەو هێرشە، مێژووی شۆڕشەكانی كوردی بەوێرانكارانەترین شێوەی رێتێچوو، بەسەر دوو قۆناغی پێش 13/3/2016 و دوای ئەو رۆژدا، دابەش كرد.
رێكخراوی "تەیرەبازێن ئازادیا كوردستان- TAK " كە خۆی لەو هێرشە بەخاوەن كرد، لە راگەیێندراوەكەیدا، جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە نیازیان گورزوەشاندن لە چەكدارانی دەوڵەت لەناو جەرگەی ئاناكارادا بووە و بەداخبوونیان لە بەركەوتنی خەڵكی مەدەنی دەربڕی. بەوەشەوە، نەیانشاردەوە كە دوور نییە لە هێرشەكانی داهاتووشدا خەڵكی مەدەنی پێوەببن. ئەو هێرشەشی وەك تۆڵەسەندنەوەیەك لە ئاست تاوانكارییەكانی دەوڵەتی تورك بەرامبەر گەلی كورد، ناوبرد.
سەرەڕای گرفتی ئەخلاقیی قووڵی ئەم سیاسەتی "چاو بەرامبەر چاوەی " TAK، پێمخۆشە ئەم پرسە لەڕوانگەیەكی دیكەوە بهێنمە بەرباس: وای دابنێین بەم كردەوە تیژپەڕانە خەڵكی مەدەنیی توركیا، زەندەقیان چوو، ئایا سیاسەتی رەشەكوژی و تۆقاندن، چەندە لەگەڵ ئەو دوورە دیمەنە ستراتیژییە دێتەوە كە بزووتنەوەی رزگاریخوازیی كورد لە باكوور، بە پێشەنگایەتیی بەڕێز ئۆجەلان دیاری كردووە (من لێرەدا باس لە هەڵوێستی PKK ناكەم، چونكە PKK خۆی لە TAK بەبێبەری دەزانێ، بەڵام TAK ئاپۆ بە سەرۆكی خۆیان دەزانن). من وای بۆدەچم ئەوەی TAK دەیكات بەر لە هەموو شتێك، پاچ لە بنیاتی ستراتیژی سیاسیی "ئاپۆ" دەدات. چۆن؟
دوو سیفەتی دیاری شێوە بیركردنەوەی نوێی ئاپۆ كە بۆ وێنە لە پەیامە نەورۆزییەكەی ساڵی 2013 یدا بەیان كران: یەكەم، دووركەوتنەوە بوو لە دوورەدیمەنی ناسیۆناڵیستیی دەوڵەت-نەتەوە و دووەم، بێدەنگكردنی چەكەكان لە پێناوی بەگەڕخستنی هێزە كۆمەڵایەتییە نوێیەكاندا، وەك داینەمۆی ئەو شۆڕشە هزری و مەیدانییەی ئاپۆ بۆ قۆناغی نوێی فۆڕموولە كردبوو. روانگە نوێیەكانی ئۆجەلان، پشت بە دەسەڵاتی نەرم، خەباتی مەدەنیی بەرفراوان و بەگەڕخستنی هێزە كۆمەڵایەتییە نوێیەكان، نەك هەر لەسەر ئاستی كوردستان، بەڵكو لەسەر ئاستی توركیا و بگرە هەموو ناوچەكە، دەبەستێ. گوتاری ئاپۆ، گوتاری وەدیهێنانی مێژوویەكی نوێ و جیاوازە، مێژوویەك كە لەخوارەوەڕا بۆ سەرەوە دەخوڵقێنرێ، مێژوویەكی مرۆڤسەنتەر كە بەها هاوبەش و یونیڤێرساڵەكان دەخاتە پێش ئەو بەرژەوەندییە گرووپیانەی مرۆڤەكان دەكاتە دوژمنی یەكتر.
دوایین تێزەكانی ئۆجەلان، هەرچەندە بەدڵی ناسیۆناڵیستەكانی كوردستان نییە، بەڵام ناشێ بەدڵی ناسیۆناڵیستەكانی "گەلی باڵادەست" و هیچ هێزێكی سەنتەرگەرای دیكەش بێت. ئەگەر كەس لە بڕشتی تێز و تاكتیكە نوێیەكانی ئۆجەلان دڵنیا نەبووبێت، حكومەتی توركیا لێی دڵنیا بووە. ئۆجەلان لەخۆڕا تەریك نەخراوەتەوە!
فەلسەفەی وجوودیی هەدەپە، كە توانی لە هەڵبژاردنە پەڕلەمانییەكانی توركیادا، تەزووی شكستێكی گورچكبڕ لەجەستەی ئاكەپەدا بگێڕێت، دەگەڕێتەوە بۆ تێز و رێنماییەكانی ئۆجەلان.
دەڵێن ئۆجەلان گوتوویەتی: "تەنیا من دەتوانم ئەردۆغان رابگرم". راستیشی كردووە. هەر پلانی ئۆجەلان بوو وای كرد پارتێكی وەك هەدەپە دروست ببێت و بە مەودای كەمتر لە یەك ساڵ چالاكییەوە، لە حەوتی حوزەیرانی پاردا، شۆكێكی مێژوویی لە جەستەی ئەردۆغان و ئاكەپە بگێڕێت.
تەریكخستنەوەی جەستەیی ئۆجەلان، رێك تۆڵەی ئاكەپەیە لەسەر ئەو پەندەی ئۆجەلان، لەسەر دەستی هەدەپە پێی دان. بەڵام ئاكەپە، سیاسەتی تەریكخستنەوەی ئوجەلانی لە كاتێكدا دەستپێكردەوە كە ئۆجەلان "كەتن"ی خۆی كردبوو، بۆ یەكەمجار هێزێكی سیاسیی مەیلەوكورد، بەبێ ئەوەی دووجەمسەری لە كۆمەڵگەی توركیەدا پێكبهێنێ، هەم چووە ناو پەرلەمان، هەم پارتەكەی ئەردۆغانی لە زۆرینەیی خست، هەم كوردی وەك شائەكتەری دێمۆكراسی لە توركیەدا، بە جیهان ناساند.
دەمەوێ بڵێم، ئەگەر رێكاری هەنووكەیی TAK و تەنانەت PKK-ش، پاشەكشەكردن بە حكومەتی توركیە بووبێت، لە ڕێی زەبرلێدانەوە لە رووكاری جەستەی دەوڵەت، گوتاری ئاپۆیی هەڵگری رێكارێك بوو بۆ زەفەربردن بە بنیاتی دەوڵەت لە ناوەوەڕا (لە زۆرینەیی خستنی ئاكەپە تەنیا فازێكی ئەو سیاسەتە بووە).
ئێستا كە حەمامی خوێن بەڕێ كەوتووەتەوە، رەنگە ئاسانتر بێت تا لە حیكمەتی ئەو هەموو پشوودرێژییەی ئۆجەلان و تاقەتگرتنی ئەو هەموو دەستی بەدەستی پێكردنە تێبگەین كە پێی دەكرا. ئاپۆ هاوكات لە دوو گۆڕەپاندا خەریكی گەمە بوو: یەكەم، دانوستاندن لەسەر پرسی كورد و دووەم، خۆشكردنی پانتایی گەمەی سیاسی لە توركیە بۆ بردنە پێشی ئەجندایەكی سیاسیی جیاواز. پێموایە ئەردۆغان و حكومەتی ئاكەپە لەوەی یەكەمیان كەمتر دەترسان، بەڵام لەوەی دووەمیان تۆقیبوون! لەوەی یەكەم كەمتر دەترسان، چونكە ئاپۆ و بزووتنەوەكەی، بە ئەجندایەكی یەكجار مینیماڵی ویستە نەتەوەییەكانی كوردەوە داوای ئاشتییان دەكرد. بەڵام لەوەی دووەم تۆقیبوون، چونكە توانای پێشبینیكردنی ئەنجامی "گەمە توركیاییەكان"ی ئۆجەلانیان نەبوو، وەكچۆن هەموو مێژووی سیاسیی ئاپۆ، سورپڕایزكردنی یەك لەدوای یەكی دەوڵەتی توركیە بووە.
دوایین تەریكخستنەوەی جەستەیی ئاپۆ لە كاتێكدا بوو كە ئیتر نەخشەڕێی خەباتی سیاسی، بەو شێوەیەی ئەو دەیویست، چەكەرەكانی لە سەردەستی هەدەپە دەركەوتبوون. بەئەمنیەتیكردنی كەشی سیاسیی توركیە و لەوێشەوە سەندنەوەی دەرفەتی دەسپێشخەریی سیاسی لە هەدەپە، لێدانێكی راستەوخۆ لەو ستراتیژە سیاسییە بوو كە ئاپۆ سەرەتاكانی داڕشتبوو. جۆری دژكردەوەكانی TAK و تەنانەت PKK-ش بەرامبەر بە پیلانەكانی دوای حەوتی حوزەیرانی حكومەتی ئاكەپە، بەكردەوە تەنیا یەك دەسكەوتیان هەبووە: گواستنەوەی سیاسەتی تەریكخستنەوەی جەستەیی ئاپۆ بۆ فازی گۆشەگیركردنی گوتاری ئاپۆیی، ئەویش بەهاودەستیی كورد خۆی. یەكێك لە دەركەوتە دڵتەزێنەكانی ئەو دیاردەیەش، تێكچوونی هاوسەنگییە لە نێوان ئامانجە راگەیاندراوەكانی "بەرخۆدانی باكوور" لەگەڵ تێچوونە ئینسانییە سەرسوڕهێنەرەكانی!
ئەم نووسینە بە راڤەیەكی "گەشبینانە" بۆ راگەیێندراوەكەی TAK سەبارەت بە هێرشەكەی رۆژی 13ی ئادار كۆتایی پێ دەهێنم:
TAK لەدوا رستەی راگەیێندراوەكەیدا، باسی خەباتی شێلگیرانەی "ئاپۆ و خەڵكی كورد" دەكات، رەنگە وەبیرهێنانەوەی دووانەی "ئاپۆ و كورد" لەدوا رستەی ئەو راگەیێندراوە هەڕەشە ئامێزەی TAK-دا، ناردنی ئەو پەیامە بێت بۆ دەسەڵاتدارانی تورك كە "تەنیا ئاپۆ دەتوانێ ئاراممان بكاتەوە!". وەكچۆن لە ئاست قەیرانی زیندانییە مانگرتووەكانی چەند ساڵ پێش ئێستاشدا، تەنیا ئەمری ئاپۆ توانی مانگرتووەكان هێور بكاتەوە. ئەگەر پەیامی TAK-یش ئەوە بێت كە تەنیا بە فەرمانی ئاپۆ ئەم شەپۆلی رەشەكوژییە رادەگرین، ئەمە ئیتر قۆڵبادانێكی ژاناویی ئاكەپە و شەخسی ئەردۆغانە، چونكە –درەنگ یان زوو- دیسانەوە ئاپۆ، وەكوو كلیلداری گەورەی چارەسەری لە توركیا، ناوی دێتەوە ناو ناوان. ئەگەرێكی لەو چەشنەش تەنیا یەك ناوی شیاو دەبێ: چۆكدادانی ئەردۆغان لە بەردەم ئاپۆدا.
لەم روانگەیەوە، دوور نییە شەپۆلی رەشەكوژییەكانی TAK، كۆتایی تەریكخستنەوەی جەستەیی ئاپۆی بەدوادا بێت. تراژیدییەكە لەوەدایە كە دوای ئەو هەموو ماڵوێرانی و خوێنڕژانە، زەحمەتە كۆتایی تەریكخستنەوەی جەستەیی ئاپۆ، چیدی بە ئاسانی بتوانێ بەر بە تەریككەوتنەوەی یەكبینی گوتاری ئاپۆیی و ئەندێشە هیومانیستییە نوێیەكانی ئاپۆ، لە كۆمەڵگەی توركیەدا، بگرێت.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ