یەكێك لەو تێزانەی كە زیاتر لە 10 ساڵە كاری لەسەر دەكەم، ئەوەیە كە: بزووتنەوەكانی سەلەفیزمی جیهادی، ئایدیۆلۆژیا تەنیا وەك سەرچاوەی شەرعیەتدان بە جوڵانەوە لەنێو هەلومەرجێكی بابەتیدا بەكاردەهێنن. هەلومەرجێك كە ئێستا و ئێرەی دنیای مۆدێرن دروستی كردووە، نەك سەدەكانی ناوەڕاست و بەبێ تێگەیشتن لەم هەلومەرجە، تێگەیشتن لەو بزووتنەوە سەلەفیستە رادیكاڵانە دەبێتە شتێكی وەك مەحاڵ. بۆ باشتر تێگەیشتن لەم تێزە، لێرەدا دەگەڕێمەوە سەر پەروەردەی كۆمەڵایەتیی یەكێك لەو ئەكتەرە داعشیانەی كە بەشێكی زۆر لە دەوڵەتە رۆژئاواییەكان و هێزە لۆكاڵەكانی بەخۆیەوە سەرقاڵ كردووە: ئەبو عومەری چیچانی كە لە چەند رۆژی رابردوودا، هەر لە واشنتنەوە تا پاریس، هەر لە هەولێرەوە تا مۆسكۆ، باس لە كوشتنی دەكەن و هیچ ئۆرگانێكی داعشیش تا ئێستا بە فەرمی لەم بارەیەوە قسەی نەكردووە.
ئەبوعومەری چیچانی نازناوی گەنجێكە بەناوی تەركان باتیراشڤیلی. ساڵی 1986، لەنێو خێزانێكی فرە كولتووردا دێتە دنیاوە. باوكێكی جۆرجیی بە ئایین ئۆرتۆدۆكس، دایكێكی چیچانیی بە ئایین موسوڵمان، تەركان لەنێو دۆڵە گەورەكەی پانكیسی كە دەكەوێتە سەر سنووری نێوان هەردوو وڵاتی جۆرجیا و چیچانەوە، گەورە دەبێت. ئەم ناوچە جوگرافیە بەو پەراوێزە ناسراوە كە خاڵیە لە هەر خزمەتگوزارییەكی دەوڵەت. پەراوێزێكی پشتگوێخراوی سپێردراو بە بیرچوونەوە. لە هەندێك ئەفسانەدا دەڵێن: ئێرە ئەو شوێنەیە كە تەنانەت خوداوەندەكانیش نایانەوێت پێیدا تێپەڕن.
تەركان هەر لە منداڵییەوە ناچاردەكرێت بەوەی كە ببێتە شوانی مەڕەكانی باوكی. تاكە پەنجەرەیەك لە ژیانی تەركاندا بۆ ئەوەی دنیای دەرەوەی لێوە ببینێ، ئەو "موجاهید"ـە چیچانیانە بوون كە دژ بە مۆسكۆ راپەڕیبوون و بە ئامانجی گەڕانەوە بۆ بەرەكانی جەنگ بەم دۆڵەدا تێدەپەڕین. ئیدی هەر لە منداڵییەوە، خەیاڵدانی تەركان پڕ دەبێت لە وێنەی ئەو موجاهیدانەی كە بە ریشی درێژ و چەك و سیواك و قورئانەوە پەلاماری سوپایەكی گەورە و بەهێزی وەك سوپای رووسیایان دەدا و لەپێناوی ئامانجەكانیاندا گیانی خۆیان پێشكەش دەكرد. تەركان هێشتا باڵغ نەبووبوو كە بەشێوەیەكی نافەرمی دەستیكرد بە هاوكاریكردنی موجاهیدە چیچانییەكان و بەشداریی كەمینەكانیانی دەكرد.
لە تەمەنی 21 ساڵیدا تێكەڵ بە سوپای جۆرجی دەبێت و لە ماوەیەكی كورتدا دەبێتە ئەندامی (یەكەی دۆزینەوە) كە لە سەربازە هەرە بەتواناكانی سوپا پێكهاتبوو. لەساڵی 2008 دا، كاتێك سوپای رووسی پەلاماری جۆرجیا دەدات، تەركان چەندین فەرمانی سەخت جێبەجێ دەكات، لەوانە نزیكبوونەوە لە خاڵی هەرە هەستیاری زرێپۆشەكانی دوژمن بۆئەوەی هەلومەرجی تۆپبارانكردنیان لەلایەن سوپای جۆرجییەوە ئامادە بكات.
ئەم جەنگە سەختە شانسێكی گەورە بوو بۆ تەركان، شانسێك كە دەیتوانی بەكاری بهێنێ بۆئەوەی پێگەیەكی بەهێز لەنێو سوپای وڵاتەكەیدا بۆ خۆی دابین بكات، بەڵام ئەو رێگای ژیانێكی دیكەی هەڵبژارد، وەك ئەوەی وێنەی موجاهیدەكانی سەردەمی منداڵی، رێگای پێنەدەن لە رووبەرێكی ئارامدا و بە ئارامی بژی. ساڵی 2010، تەركان تووشی نەخۆشیی سیل دەبێت و فەرماندەكەی ناچاری دەكات ریزەكانی سوپا جێبهێڵێ.
تەركان دەگەڕێتەوە بۆ گوندەكەی خۆی و هەوڵ دەدات لەوێ، لەو شوێنە دوورەدەستە، ببێتە پۆلیس، بەڵام ئەوەشی پێ رەوا نابینن. لێرەوە، دۆخێكی تووڕەبوونی سەخت هەموو گیانی دادەگرێ. تووڕە لە سوپا، لە كۆمەڵگا، لە گوندەكەی، تەنانەت لە خێزانەكەشی. تەركانی دەركراوی دوورخراوەی نەویستراو، هەست دەكات لەو سەرەتانە دەچێت كە هەموو لایەك دەیانەوێت لەڕێگای نەشتەرگەرییەوە بیبڕن. هەست دەكات لەم كۆمەڵگا گەورەیەدا دەزگاك نییە باوەشی بۆ بكاتەوە و شانسێكی دیكەی پێ ببەخشێت. ئیدی بڕیار دەدات بگەڕێتەوە بۆ لای وێنەكانی منداڵی، بۆ لای ئەو موجاهیدە چیچانیانەی تا ئێستاش لە جەنگدان دژ بە سوپای رووسیا لە چیچان. بەڵام كاتی پەڕینەوەی بە چەكێكەوە لەسەر سنوور، دەستگیر دەكرێت و پرۆژەكەی شكست دەهێنێت و دواتر بە سێ ساڵ زیندانی حوكم دەدرێت.
ژیانی نێو زیندان كاریگەریی توند و گەورە بەسەر كەسایەتی تەركانەوە بەجێدەهێڵێت. دەسەڵاتدارانی جۆرجیا، چەند لەگەڵ ئیسلامی سۆفیدا كراوەن، هێندەش لەگەڵ ئیسلامی سەلەفی جیهادیدا توندن و زۆر لەوە دەترسن كە لە داهاتوودا وڵاتەكەیان رووبەڕووی هەمان قەیرانی چیچان ببێتەوە. لە چوارچێوەیەكی ئاوادایە كە تەركان دەكەوێتە بەر شاڵاوێكی توندی ئەشكەنجە و لێكۆڵینەوە.
ساڵی 2012 كە ئازاد دەكرێت، راستەوخۆ رێگای سووریا دەگرێتە بەر و دەبێتە فەرماندەی كەتیبەیەك لە موهاجیرەكان. لە مانگی ئۆكتۆبەری 2012 دا، وەك فەرماندەیەكی ئەلقاعیدە، لەگەڵ كەتیبەكەیدا پەلاماری بنكەیەكی سەربازیی مووشەكە گەورەكانی سوپای سووریا دەدات و دەیگرێت. لە دیسەمبەردا پەلاماری بنكەی شێخ سلێمان دەدات و دیسانەوە دەیگرێت. دوو مانگ دواتر پەلاماری سەربازگەی فەوجی ژمارە 80ی رژێم دەدات و كۆنترۆڵی دەكات. لە مانگی ئابی 2013 دا، دەست بەسەر فڕۆكەخانەی سەربازیی مینغدا دەگرێت. لە پایزی 2013دا، تەركان لە ئۆرگانیگرامی (هەیكەلی تەنزیمی)ی رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامیی (داعش)دا دەردەكەوێتەوە: ئەبو عومەری چیچانی دەبێتە فەرماندەی گشتیی عەمەلیاتەكانی داعش لە تەواوی سووریادا.
لێرەوە دەگەڕێمەوە سەر ئەو تێزەی كە پێشتر ئاماژەم پێدا. تەركان منداڵێكی پەروەردەكراوی نێو سوورەتەكانی قورئان نییە، لەنێو حەدیسەكانی بوخاری و موسلیمەوە نەهاتووەتە دەرەوە، زادەی فەتواكانی ئین تەیمییە نییە، تەركان لەكۆتاییدا هیچ نییە، منداڵێكی ونبووی نێو كۆڵانە تاریكەكانی مۆدێرنیتێ نەبێت، مۆدێرنیتێیەك كە بە پەراوێزەكانی بیرچوونەوەی سپارد و تەواوی دەرگاكانی كۆمەڵگای لەسەر داخست و دواتر ویستی هەر لەو پەراوێزانەدا بە بێدەنگی بیكوژێت.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ