رووداو- سلێمانی
محەممەدی حاجی مەحموود، سكرتێری حیزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان زیاتر لە 8 مانگە لە كەركووكە و سەركردایەتی یەكێك لە میحوەرەكانی شەڕ دەكات. ئەو دەڵێ لە دوای راپەڕینەوە هەرجارێك هەستی كردبێت مەترسیی لەسەر كەركووك هەیە، خۆی گەیاندووەتە ئەوێ. ئەو كە لە كوردستان زۆرتر بە كاكە حەمە ناوی دەهێنرێت، دەڵێ بەهۆی شەڕی داعشەوە پێویستە لە كوردستان "باری نائاسایی" رابگەیەنرێت. كاكە حەمە لە هەڤپەیڤینێكدا لەگەڵ (رووداو) باسی شەهیدبوونی عەتای كوڕی و ئەزموونی پێشمەرگە لە شەڕی داعش دەكات و دەڵێت "پێشمەرگە دێرینەكان لەو شەڕەدا پشوودرێژتر و خۆڕاگرترن".
رووداو: هەموو میحوەرەكانی شەڕ بەرپرسێكی باڵای حیزبی سەرپەرشتی دەكات، واتە ئەوانەی پێشمەرگەی كۆنن و ئەزموونی شەڕی پارتیزانی و شاخیان هەیە، ئایا ئەو ئەزموونە بۆ شەڕی چەكدارانی داعش سوودی هەبووە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: بێگومان سەركردەكانی شاخ، كۆمەڵێك تایبەتمەندی لە شێوازی شەڕكردنیان هەیە بۆ هەموو شەڕێك سوودی لێدەبینرێ، نەك تەنیا شەڕی داعش.
رووداو: ئەوە لە بەرەكانی شەڕ رەنگی داوەتەوە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: هەر یەكێك لەو سەركردانە بۆخۆی ئەزموونێكی درێژی هەیە. پشوودرێژتر و خۆڕاگرترن لەكاتی هێرش و هێرشی پێچەوانەدا. یان دەزانن چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەو پێشمەرگانە بكەن كە لەگەڵیانن. پێشمەرگە دێرینەكان بۆ بەرزكردنەوەی ورەی پێشمەرگە دەزانن چۆن هەڵسوكەوت بكەن. ئەوان هێزێكی گەنجیان لەگەڵە و باشتر لە گەنجەكانیش دوژمنەكە دەناسن.
رووداو: بە پلان و بەرنامەی وەزارەتی پێشمەرگە و سەرۆكی هەرێمی كوردستان بوو ئەو سەركردانە بچنە میحوەرەكانەوە، یان مەسەلەكە ئەو دابەشبوونەیە كە لە نێوان پارتی و یەكێتیدا هەیە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: راستە نیو بەنیوەكە هەیە، بەڵام پەنابردن بۆ پێشمەرگە كۆنەكان بۆخۆی قسەیەكی دیكەیە. من كاتی خۆی كە چوومە قەرەتەپە و تەقینەوەیەك روویدابوو، ژمارەیەك پێشمەرگەی دێرین شەهید ببوون، بینیم هەندێك قاچی دەستكرد كەوتبوون كە هی پێشمەرگەی دێرین و كەمئەندام بوون. مانای وایە ئەو شەڕە ئەزموونی پێویستە و ئێمە سوودمان بینیوە لە ئەزموونی پێشمەرگایەتی شاخ. ئەو هێزە نوێیە راهێنانی نەبینیوە و ئامادە نەكراوە بۆ شەڕی درێژخایەن. ئەزموونی 30 ساڵ شەڕكردن كەم نییە. ئەو ئەندام مەكتەب سیاسییانەی تۆ دەیانبینی لەوێ، كاتی خۆی لە شاخ سەرپەل و سەرلق بوون.
دەبێ لە كوردستان باری نائاسایی رابگەیەنین
رووداو: كەواتە دانانی ئەوان لەوێ بە پلانە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: نەخێر پلان نییە، كاتێك ناوچەیەك مەترسی دەكەوێتە سەر، سەرۆكی هەرێمی كوردستان بیری كردووەتەوە كێ باشە، حەمیدە فەندی و كاك فازڵ میرانی و زەعیم عەلی ناردووە، یان یەكێتی مەحموود سەنگاوی و شێخ جەعفەر و مستەفا چاوڕەشی ناردووە.
رووداو: ئەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان داوای لەتۆ كرد بڕۆی؟
محەممەدی حاجی مەحموود: كاتێك داعش پەلاماری شنگال و زوممار و قەرەتەپە و مەخموور دەدات، ئامانجە سەرەكییەكەی كەركووكە. داعش كە پەلاماری قەرەتەپە دەدات، مەبەستێتی بڕواتە پشتی دوز و لەوێوە بێتەوە بۆ داقووق و لەولاوە بێتە كەركووك. یان كە پەلاماری گوێڕ دەدات، دەیەوێ بێتە سەرگەڕان و لەوێوە بێتە بای حەسەن و ئینجا نزیك بێتەوە لە كەركووك، واتە ئەسڵی مەسەلەكە كەركووكە. من ساڵی 1991 لە كەركووك برینداربووم، دیسان لەكاتی دروستكردنی هێزی دیجلە چوومە كەركووك و لەوێ مامەوە. ئەوكات زانیاریم هەبوو وەزارەتی پێشمەرگە پێیان خۆش نەبوو كە من چووبووم. دوای ئەوەی داعش جوڵا، من هێزێكم كۆكردەوە و چوومەوە بۆ كەركووك و دەمزانی مەترسی گەورە نزیكە لە كەركووكەوە. ئەوەبوو دواتر كاك مەسعود تەلەفۆنی كرد و گوتی دۆخی كەركووك لە مەترسیدایە. كاك مەسعود پێیگوتم دەبێت من یان تۆ یەكێكمان لە كەركووك بین، چونكە كەركووك هێز و پشتیوانی زۆری دەوێ. من هەروەك واجبێكی نەتەوەیی خۆمم ئامادە كردبوو بچم.
كاك مەسعود پێیگوتم دەبێ من یان تۆ یەكێكمان لەكەركووك بین
رووداو: هەموو تیرەكانی داعش رووە و كەركووكن، ئێستا هەستناكەی دووجار مەترسی ئاڵاوەتە كەركووك، داعش لەلایەك و حەشدی شەعبیش هاتوونەتە بەردەرگای ئەو شارە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: كەركووك لەو بازنەیە دەرچووە كە بڵێی تەنیا خەڵكی كوردستان خاوەنە راستەقینەكەیەتی، كە باسی ئەو شارە دەكەیت زۆر لایەنی دیكە خۆیان بە خاوەنی دەزانن. بەغدا و هەموو وڵاتانی عەرەبی و توركیا و ئێران و تەنانەت ئەمریكاش دێنە سەرهێڵ و قسە دەكەن، بەڵام چەندە مەترسی هەیە لەسەری ئەوەندەش چاودێریی لەسەرە، نەوەك بكەوێتە دەست لایەك، دەیانەوێ لانیكەم لەدەستە ئەمینەكەدا بێت. بۆیە ئێستا بۆچوونێك دروستبووە كە دەستە ئەمینەكە كوردە.
ناوچە عەرەبیەكان بە خاكی وڵاتێكی دیكە دەزانین و كوڕی خۆمانی بۆ بە كوشت نادەینرووداو: لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دان بەوەدا نراوە كە دەستە ئەمینەكە بۆ پاراستنی كەركووك، كوردە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: ئەگەر ئەمریكا دانی پێدانەنابێ، فڕۆكە نانێرێ بۆئەوەی مەترسی لەسەر كەركووك دووربخاتەوە كە دەزانێ پێشمەرگە دەیپارێزێ. ئەڵمانیا چەكێك نانێرێ لە كەركووك دایبنێ. ئێران بەهەمانشێوە، بەڵام دەركەوت عەبادی حاكمی هەموو عێراق نییە و ئێستا روونە دوو هێندەی جوگرافیای لوبنان لە خاكی عێراق بەدەست داعشەوەیە.
تۆ سەیربكە، ئەگەر بچی بۆ بەغدا دەبێ بە فڕۆكە بچی، داعش هەموو رێگاكانی گرتووە و رێگایەكی ئەمین لەنێوان ناوچەی كوردستان و شیعەی عێراقدا نەماوە. كورد پێشمەرگەی هەیە و لە ناوچەی سوننە داعش هەیە، لە ناوچەی شیعەش حەشدی شەعبی شەڕدەكات، یەك پەرلەمانتاری شیعە و سوننە لەناوچەی كوردستان دەرنەچووە، لەناوچەی شیعە یەك پەرلەمانتاری كورد و سوننە دەرنەچووە، هەروا لەناوچەی سوننە یەك پەرلەمانتاری كورد و شیعە دەرنەچووە، دەسەڵاتی سیاسی كە سەرۆك كۆمار و سەرۆكی حكومەت و پەرلەمان هەریەك و بەدەست لایەكەوەیە.
تەنیا شتێكی هاوبەش كە هەبوو لە عێراقدا سوپای عێراق بوو ئەویش نەما و جیابوونەوە، ئێستا هیچ شتێكی هاوبەش لەنێوان كورد و عەرەب و شیعە نەماوە و ئەو وڵاتە بە كردەیی دابەش بووە.
داعش لە هەر میحوەرێكەوە هێرش بكات مەبەستە سەرەكییەكەی كەركووكەرووداو: كورد لە دووبارەبوونەوەی ئەزموونی جەلەولا و سەعدیە دەترسێ كە ناهێڵێ حەشدی شەعبی بچێتە كەركووك؟
محەممەدی حاجی مەحموود: تاوەكو ئێستا حەشدی شەعبی داوای نەكردووە بێتە كەركووك، ئیدی نازانم لەگەڵ حیزبێك یان كەسێك باسیان كردبێ. هەر هێزێك دژی داعش بێ، هاوكاری دەكەین و سوپاسیشی دەكەین، بەڵام ئەوان دەتوانن لەلایەكی دیكەوە شەڕی خۆیان بكەن و نەیەنە ناو كەركووك؟
رووداو: ئەولایە كوێیە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: دەتوانێ بڕوات بۆ ئامرلی و لەوێوە بچێت حەویجە و رەشاد ئازاد بكات، ئێستا ئەوان لە دەوروبەری كەركووك 4 سەربازگەیان داناوە و راهێنان دەكەن. چونكە ئەو ناوچەیە ئارامترە بۆ ئەوان. ئێستا ئەوان زیاتر كار بۆ ئەوە دەكەن رێگای بەغدا و تكریت و خورماتوو بكەنەوە. باشە بۆ ناچن مووسڵ و ئەنبار ئازاد بكەن؟
حەشدی شەعبی نەیانگوتووە دێینە ناو كەركووكرووداو: تۆ شەڕی سەددام حوسێن و داعشیشت كرد، جیاوازیی شەڕی نێوان داعش و سوپای سەددام حوسێن چییە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: دوو جۆر بەرەی شەڕ هەیە. ئەوەی لە زیاتر لەكاژێرێكەوە بۆ چەند مانگ دەخایەنێ ئێمە پێیدەڵێین (شەڕی بەرەیی). یان شەڕێك كە چەند خولەكێك دەخایەنێ و تەواو دەبێ. سەددام حوسێن سوپایەكی رێكخراوی پڕ چەك و پۆشتەو پەرداخی هەبوو. سوپایەك كە خاوەنی نوێترین چەك و فڕۆكە بوو، ئەو سوپایە بەرامبەر 80 ملیۆن ئێرانی 8 ساڵ شەڕی كرد.
داعش ئەوانەی سوپای عێراقی نییە، بەڵام هێزێكی خۆكوژە .
جیاوازییەكی دیكە هەیە، كاتی خۆی پێشمەرگە 5%یان ژن و منداڵیان هەبوو، تەنیا بیریان لەوە دەكردەوە چۆن دوژمن بشكێنن و شەڕەكە ببەنەوە، بەڵام ئێستا زۆربەی پێشمەرگەكان خێزاندارن و بیر لەوەش دەكەنەوە كە منداڵەكانیان بژین.
سەركردەكانی شاخ لە شەڕی داعشدا پشوودرێژتر و خۆڕاگرترنرووداو: لەنێو چەكدارانی داعش، عەرەب و بیانییەكان كامیان باشتر و راهێنراوتر شەڕ دەكەن؟
محەممەدی حاجی مەحموود: بیانییە شەڕكەرەكانی نێو داعش كەمن، ئەوانەی زیاتر شەڕ دەكەن عەرەبەكانن. بیانییەكە تەنیا واتێگەیێندراوە كە شەڕی دین و مەزهەب دەكات، بەڵام عەرەبەكە شەڕی خاك و قەناعەت و ئایندەی نەوەكانی خۆی دەكات لەو ناوچەیە، بۆیە شەڕی عەرەبەكان سەختترە لەوەی بیانییەكان، ئێمە ناوچە عەرەبییەكان بەخاكی وڵاتێكی دیكە دەزانین و كوڕی خۆمانی بۆ بەكوشت نادەین.
رووداو: نزیكەی مانگێكە كورد لە هیچ میحوەرێكەوە هێرشی نەكردووە، بۆچی؟
محەممەدی حاجی مەحموود: بەرنامەی كاری سەربازی هەندێك وردەكاریی تێدایە ناكرێ راگەیاندن باسی بكات و ئاشكرا بكرێت. بەڵام تۆ پێش ئەوەی هەر هێرشێك بكەیت، كۆمەڵێك بابەتی گرنگ هەیە لێیدەكۆڵیتەوە و تاوتوێی دەكەیت. چەند هێز و چەك و ئامێری وەك شۆفڵ و حەفارە و گەڵابە و خواردن و جلوبەرگی سەربازی و هێزی پشتیوانی و ئەوانەت پێویستە. هەر ناوچەیەك دەگریت، دەبێ پێشتر بە وردی لێی بكۆڵیتەوە كە چەندە سوودی لێدەبینی؟ دواتر چۆن دەیپارێزی؟ هەروەها هەر هێرشێك كە پێشمەرگە دەیكات پارەی پێویستە. هەروەها رێكخستن و هەماهەنگی لەگەڵ هاوپەیمانان بۆ بۆردومانی فڕۆكەكان پێویستە.
رووداو: ئەی رۆڵی كەشوهەوا؟
محەممەدی حاجی مەحموود: من هەموو جارێك گوتوومە، دەبێ پێش ئەوەی گەرما بە تینەكەی هاوین دەستپێبكات، پێشمەرگە هەموو ناوچەكانی خۆی گرتبێتەوە.
بۆچوونێك دروستبووە كە كەركووك لە دەستی كورددا بێترووداو: با باسی ئەو ئێوارەیە بكەین كە عەتای كوڕت شەهید بوو، ئەو ڤیدیۆیەی بڵاوبووەوە و بە دەست هێما بۆ عەتای كوڕت دەكەیت كە وریای خۆی بێت، هەستت كردبوو شتێك روودەدات؟
محەممەدی حاجی مەحموود: داعش هێرشی كردبوو تەللوەردی گرتبوو كە مەترسی بوو بۆ كەركووك و نەدەكرا نەیگرینەوە. زۆربەی هێزەكان چاوەڕوانی فڕۆكەیان دەكرد، یەكەم هێرش بوو بەبێ پشتیوانیی فڕۆكە هێرشمان كرد، زۆریان پێگوتم چاوەڕێی فڕۆكە بكەین، بەڵام من دەمزانی مانەوەی داعش لەناو تەللوەرد زۆر خراپە بۆ كەركووك، ئێوارە بوو دونیا تاریك دەبوو، دەستمان بە هێرش كرد، بەردەوام چاوم لەسەر هەموو پێشمەرگەیەك بوو بە عەتاشەوە، باجەكەی گەورە بوو چونكە زۆر شەهیدمان دا، بەڵام سەركەوتنەكەش گەورە بوو، چونكە ناوچەكەمان بەبێ پشتیوانیی فڕۆكە رزگاركردەوە، بێگومان هەستم كردبوو شتێك روودەدات، چونكە گوتم لەوانەشە فڕۆكەكان دواتر بە هەڵە بۆردومانی ئێمە بكەن، من بەتەما نەبووم خۆشم بە سەلامەتی بمێنمەوە.
رووداو: پێشمەرگە شارەزای پلان و شەڕی داعش بووە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: باشتر بووە لە جاران، ئەگەر باشتر شارەزای بەرەكانی شەڕ بین شەهیدمان كەمتر دەبێ. من هەستمكردووە لە زۆربەی بەرەكان دوژمن بە كەم دەبینن، بۆیە شەهیدمان زۆر دەبێ. چەكی قورسیش كاریگەری هەیە، هەرچەندە ئێمە لە كەركووك تاوەكو ئێستا دوو جار چەكی میلانمان بەكارهێناوە.
رووداو: كورد بە خوێن جەلەولای ئازاد كرد و حەشدی شەعبی هاتنە نێوییەوە، بۆچی؟
محەممەدی حاجی مەحموود: جەلەولا بەدەست پێشمەرگەوەیە، راستە حەشدی شەعبیش هاتوونەتە ناوی. بەڵام ئەوەی بەلای منەوە گرنگە ئەوەیە دەرفەت بەوانە نەدەن بگەڕێنەوە جەلەولا كە ئەو ساڵانە دژی كورد بوون. پێموایە لەمەدا حەشدی شەعبیش هاوڕان لەگەڵ كورد. جەلەولا جیاوازییەكەی لەگەڵ كەركووك ئەوەیە وێڕای بەعەرەبكردنی، هێشتا زەوی و خانووەكانی بەناوی كوردەوە ماون، لەڕووی سەربازی و ستراتیژیشەوە دەبێ بەدەست كوردەوە بێ، تاوەكو خانەقین و كەلار و كفری بە ئارامی بمێننەوە.
رووداو: كۆنفرانسە نێودەوڵەتییەكان بەدڵی كورد نین و لە دەرەوەی كۆنفرانسەكان باسی ئازایەتی پێشمەرگە دەكەن، بۆچی؟
محەممەدی حاجی مەحموود: ئێستا پلانێكی نوێ بەڕێوەیە لەنێوان ئەمریكا و توركیا. كاتی خۆی ئەمریكا و سعودیە و پاكستان، دژی سۆڤیەتی جاران قاعیدەیان دروستكرد، قاعیدە تاڵیبانی لێكەوتەوە و دواتر داعش و نوسرەی لێكەوتەوە و وەك مارەكەی شێخ عومەر پێچایانەوە ملی خۆیان. نوسرە و داعشیان لێ جیاكردەوە تاوەكو قاعیدە لاواز بكەن، وا ئێستا داعش بووەتە بەڵایەك بۆیان.
ئێستا ئەمریكا و توركیا دەیانەوێ پاسەوانی نیشتیمانی بۆ سوننە دروستبكەن و بیكەنە بەدیلی داعش. واتە ئیسلامێكی میانڕەو بۆ بەدیلی داعش دروستدەكەن و ئەمریكا و توركیا لەسەری رێككەوتوون. بەدیلی داعش بەڕێوەیە و بێگومان ئەوانیش هەر شەڕ لەگەڵ كورد دەكەن. من بڕوام وایە ئەمریكا كە چەند جارێكە كورد فەرامۆشدەكات، پەیوەندی بە بەرنامە تازەكەیەوە هەیە بۆ سوننەكان.
رووداو: حكومەتەكەی كوردستانیش بارودۆخی باش نییە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: من تێناگەم بۆچی حكومەتی هەرێمی كوردستان ئاوا دانیشتووە؟ ئەوە 8 مانگە شەڕە، بۆچی حكومەت باری نائاسایی راناگەیەنێ؟ دەبوو 8 مانگ لەمەوبەر حكومەتی هەرێمی كوردستان باری نائاسایی رابگەیەنێت. لە فەرەنسا 2 كەس كوژران وڵاتێكی چەند ملیۆن كەسی بەو سوپا زەبەلاحەیەوە باری نائاسایی راگەیاند، ئێمە ماوەی 8 مانگە لەگەڵ دەوڵەتێك شەڕ دەكەین و باری نائاسایی رانەگەیەنراوە.
كە حكومەت باری نائاسایی رانەگەیاند، مامۆستا دێتە سەرجادە و داوای مووچە دەكات، خەڵك دەڕوات لەو شاخ و داخە گۆشت دەبرژێنێ و سەیران دەكات، كە تۆ باری نائاساییت رانەگەیاند، خەڵك داوای خزمەتگوزاری دەكات. لانیكەم بۆ لە كەركووك و خانەقین و شنگال باری نائاسایی راناگەیەنێ؟
كاكە من دەمەوێ هێزێك بەپەلە ببەمە كەركووك و شەقامەكان بە ئۆتۆمبیلی خەڵك قەرەباڵخە و رێگە نییە، ئێ كاكە من لەشەڕدام و وڵاتەكە مەترسی لەسەرە و دەبێ زوو بگەمە ئەوێ، بۆ باری نائاسایی راناگەیەنێ! كە ئەوەت نەكرد، خەڵك داوای مووچە و سەیران و گەشتیاری و ئەوانەت لێدەكەن. رۆژانە چەندین فڕۆكە لەم وڵاتەوە خەڵك بۆ سەفەر و گەشتیاری دەبەن، بەرپرس و پەرلەمانتار دەڕۆنە دەرەوە، چۆن وادەبێ؟ ئەم وڵاتە لە باری نائاساییدایە كاكە؟ كە هەر ئەوەش ناكەن، با وەزارەتی پێشمەرگە و كاروكاروباری كۆمەڵایەتی و مافی مرۆڤ و ناوخۆ باری نائاسایی بۆخۆیان رابگەیەنن؟ هەروەها پێویستە هەر میحوەرێك ژووری عەمەلیاتی هەبێ.
رووداو: ئێستا دەگوترێ فڕۆكەش هەن خواردن و چەك و چەكدار بۆ داعش دەگوازنەوە؟
محەممەدی حاجی مەحموود: گومانێكی زۆرمان هەیە، ئەم فڕۆكانەی دێن و بەئاسمانی داعشدا دەنیشنەوە و چەكیان بۆ فڕێ دەدەنە خوارەوە و چۆن بیانەوێ دێن و دەچن، جێگای پرسیارە و دەمانەوێ بزانین ئەم فڕۆكانە چین؟ لە كوێوە دێن و كێ دەیاننێرێ؟ یان چۆن دەبێ تاوەكو ئێستا هیچ وڵاتێك و هیچ لایەنێك قسە ناكات لەم بارەیەوە؟
پێشتر عێراق گوتیان داعش فڕۆكەی هەیە، باشە ئەگەر فڕۆكەیان هەیە ئەم هەموو وڵاتەی لەنێو هاوپەیمانی داعشدان ناتوانن هەلیكۆپتەرێك بخەنە خوارەوە كە لە رەققەوە چەك و چەكدار دەهێنێت و ئەو هەموو كیلۆمەترە بەئاسماندا دەبڕێ و لە نزیك كەركووك دەنیشێتەوە؟ بۆ ناتوانن بیخەنە خوارەوە؟ ئەوە گومانی زۆری لای ئێمە دروستكردووە و دەمانەوێ بزانین ئەمە چییە؟ من پێموایە ئەو فڕۆكانە عێراقین یان ئەمریكین.
