رووداو- مەكسیك
هانا جاف سیاسەتوانێكی لاوەو لە مەكسیك دەژیت. باوكی (سەریاس جاف) لەدایكبووی شارۆچكەی كەلارە لە باشووری كوردستان و دایكی (لیلیا گۆنزالێس) مەكسیكییە. هانا یەكێكە لە سەركەوتووترین ئەو لاوانەی كە لە دەرەوەی كوردستان دەژین. لە هەردوو زانكۆی هارڤارد و كۆڵۆمبیا لە ولایەتە یەكگرتووەكان خوێندوویەتی، ئێستا جێگری بەرپرسی كۆچبەرانی پارتی فەرمانرەوایە و هەروەها بەڕێوەبەری دامەزراوەی جافە بۆ پەروەردە لە مەكسیك. لەم هەڤپەیڤینە تایبەتەدا زیاتر بەم كچە كوردە ئاشنا دەبین كە باسی كاری سیاسی خۆی و پڕۆژەكانی دەكات.
رووداو: تۆ لێرە وەك ئافرەتێكی خاوەن سێ كولتوور وەسف دەكرێی، ئەو كولتوورانە چین و چۆن لە كەسایەتی تۆدا رەنگیانداوەتەوە؟
هانا جاف: من كەسێكی ئەمریكیم، هاووڵاتییەكی مەكسیكیم و بەدڵنیاییەوە كوردیشم. سێ باكگراوندە كولتووریەكەم ئەوەن كە من لە ئەمریكا لەدایكبووم، لە ساندیاگۆ و كالیفۆڕنیا ژیاوم و دایكم مەكسیكییە. باوكم و دایكم لەساڵی 1982 لە زانكۆ یەكدییان ناسیوە. باوكم تەنیا بۆ ئەوە هاتبووە ئەمریكا كە ماستەرەكەی بخوێنێ، وای دانابوو دوای ساڵێك، دوو ساڵ كە خوێندنی ماستەرەكەی تەواو دەبێت بگەڕێتەوە كوردستان. بەڵام لەو ماوەیەدا دایكم دەناسێ و دوای ئەوەی پێكەوە ژیانی هاوسەری پێكدێنن، لە ساندیاگۆ دەمێنێتەوە، بەڵام هەمیشە سەردانی كوردستان دەكات. ساڵانە لەوانەیە جارێك بگەڕێتەوە كوردستان. لەماوەی جەنگیشدا دەچوو بۆ وڵاتانی دراوسێی كوردستان بۆئەوەی چاوی بە بنەماڵەكەی بكەوێ.
رووداو: خزمەكانی لە چ شارێكی كوردستانن؟
هانا جاف: لە كەلارن.
رووداو: چۆن بڕیارت دا بێیتە مەكسیك؟
هانا جاف: باوكم لەگەڵ مەكسیكییەك كەوتە داوی خۆشەویستی، منیش لەبەرئەوە هاتمە مەكسیكۆسیتی تاوەكو بەشوێن خەونەكانم بكەوم. ئەوكاتەی لە ئەمریكا بووم لە ئیست كۆست، بۆستن و لە نیویۆرك ژیاوم. لە زانكۆی هارڤەرد خوێندوومە. هەروەها لە زانكۆی كۆڵۆمبیاش خوێندوومە. لە ساندیاگۆ لە زانكۆی نیشتیمانی خوێندوومە. لەوێ زانستە سیاسییەكان، پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، دادوەریی كەتن، زمانی فەرەنسی و سایكۆلۆژیای منداڵم خوێندووە.
رووداو: سەرنجڕاكێشە كە هێشتا 26 ساڵی و ئەو هەموو بڕوانامەیەت بەدەستهێناوە، ئێستا بریكاری وەزیری كۆچبەرانی لە مەكسیك، دەمەوێ كەمێك باسی ئیشەكەت بكەی.
هانا جاف: كاری بریكاری وەزیری كۆچبەران ئەوەیە كە بەرپرسیاری بەرامبەر هەر هاونیشتیمانییەكی مەكسیكی لە دەرەوەی وڵات. بۆیە ئەگەر تۆ بە شێوەیەكی نایاسایی لە وڵاتێكی دیكەی و مافەكانت پێشێلكراون، ئێمە بەدەنگ دێین و یارمەتیت دەدەین. ئەوان پەیوەندیمان پێوەدەكەن و ئێمەش رۆژانە ئەو كەیسانە دەبینین. 6 ملیۆن هاونیشتیمانی مەكسیكی بە شێوەیەكی نایاسایی لە ئەمریكان. لە سەرانسەری جیهانیشدا 11 ملیۆنن. بۆیە ئەو 6 ملیۆن مەكسیكیەی لە ئەمریكان ئەگەر مافەكانیان پێشێل بكرێت ئێمە دەبێت خەمخۆریان بین. جا لەڕێگەی باڵیۆزخانە و كونسوڵخانەوە یان.. دەوەستێتە سەر كەیسەكەیان و ئەو شارەی تێیدا دەژین. من لە سەرانسەری مەكسیكدا گەنجترین كەسم كە ئەو پۆستەم هەیە. ئەو پۆستەشم بەهۆی سی ڤی و كەسایەتی خۆمەوە وەرگرتووە. من لە مەكسیك بەتەواوەتی تەنیام. پێشتر هیچ هاوڕێیەكم لێرە نەبووە. هەروەها هیچ ئەندامێكی خێزانم یاخود كەسێكم لێرە نەبووە تاوەكو بەهۆیەوە ئەم پۆستە وەربگرم.
رووداو: یەكەمجار كەی بوو كە هاتی بۆ مەكسیكۆ؟
هانا جاف: مانگی شوباتی رابردوو هاتمە ئێرە.
رووداو: بەر لەوە هەرگیز نەهاتبووی بۆ ئێرە؟
هانا جاف: بەر لەوە هەرگیز لە مەكسیك كارم نەكردووە.
رووداو: دوای وەرگرتنی ئەم كارە بوویتە باڵیۆزی گەشتیاریش؟
هانا جاف: بەڵێ، لە مانگی شوبات كە هاتمە ئێرە كۆنفرانسی هاندانم سازدەكرد. پارێزگاری مۆرێلۆس وەك باڵیۆزی گەشتیاری خۆی هەڵیبژاردم.
رووداو: كەست هەبوو یان كەست دەناسی لە مەكسیك؟
هانا جاف: هیچ كەسێكی ناو سیاسەتم نەدەناسی. بەشێوەیەكی هەڕەمەكی هاتمە ئێرە. لەبارەی كۆنفرانسەكانی مۆرێلۆس بیستبووم. مۆرێلۆس ولایەتێكە لە مەكسیك. ئەوەبوو بۆم نووسین و داوامكرد ئەگەر بتوانم لە كۆنفرانسەكەدا قسە بكەم. ئەوانیش قبوڵیان كرد. بەڵام ئەمە حاڵەتێك بوو لە نێوان ملیۆنێك حاڵەت كە پڕۆگرامەكەیان قبوڵ كرد. بۆیە من لێرەم و ئەو پۆستەشم تەنیا بەتوانای خۆم بەدەستهێناوە نەك لەلایەن كەسێكی دیكەوە. تەنانەت پێش ئەوە هیچ كارێكی دیكەم نەبووە. هیچ ئەزموونێكی كارم نەبوو.
رووداو: بەڵام لە نەتەوە یەكگرتووەكانیش كارت نەكردووە؟
هانا جاف: من لە توێژینەوەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان بەشداربووم لە زانكۆی كۆڵۆمبیا. بوون بە بەشێك لە توێژینەوەكانی نەتەوەیەكگرتووەكان هاریكاری من بوو بۆ بەشداربوونم لە خزمەتگوزارییەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان كە دەرگای ئەوەی بۆ كردمەوە بەشداری راوێژەكان بم و رۆژانە گوێ لە گفتوگۆكان بگرم.
رووداو: تۆ دامەزراوەیەكیشت هەیە بەناوی دامەزراوەی جاف، كاری ئەو دامەزراوەیە چییە؟
هانا جاف: دوای ئەوەی هاتمە مەكسیك، لە 4ی حوزەیران ئەم دامەزراوەیەم خستەگەڕ. بۆ من پەروەردە هەردەم لە پێش هەموو شتێك بووە. ئەمەش بەهۆی باوكمەوە. لە منداڵییەوە باوكم پێیگوتووم پەروەردە لە هەموو شتێك گرنگترە، لەبەر ئەوە بوو چوومە زانكۆی هارڤەرد و چوومە زانكۆی كۆڵۆمبیا. كە هاتمە مەكسیك و ئاستی خوێندەواری ئێرەم دیت، بەڕاستی هیوام خواست بەرەوپێشی ببەم. بە لەدەرگادان و قسەكردن لەگەڵ كەسانی وەك تۆ دەربارەی دید و ئامانجەكانم، ژمارەیەك كەس پشتگیرییان كردم. لەماوەی 4 مانگدا ئێستا 10 هەزار كتێبمان بەدەستگەیشتووە. كتێبەكان بە ئیسپانی نووسراون، بەڵام بۆ فێربوونی ئینگلیزی.
رووداو: ئەمە دامەزراوەیەكی نیشتیمانی مەكسیكییە یان جیهانییە؟
هانا جاف: ئێمە دەمانەوێت سەرەتا لە مەكسیكەوە دەستپێبكەین، بەڵام زۆرم پێ خۆشدەبێت پشتگیری كوردستانی پێبكەم. ئەوە كاری دووەمم دەبێت.
رووداو: دەمەوێ باسی پڕۆژەكەت بكەی بۆ كوردستان. دەزانم سەرقاڵی رێكخستنی فێستیڤاڵێكی (لە 17 تاوەكو 20ی تشرینی یەكەمی رابردوو بەڕێوەچوو)، ئەوە یەكەم فێستیڤاڵتە لە ئەمریكای لاتین. دەتوانی كەمێك باسی بكەی، لە ویلایەتی مۆرێلۆسە، بۆچی ئەوێت هەڵبژارد؟
هانا جاف: چونكە من باڵیۆزی گەشتوگوزاری ویلایەتەكە بووم. ئەم فێستیڤاڵە پێیدەگوترێ "سابۆرئێس مۆرێلۆس" هەموو ساڵێك سازی دەكەن و وڵاتێك وەك میوانی شەرەف هەڵدەبژێرن، ئەمساڵ من زۆر پێداگریم كرد تا كوردستانیان دەستنیشان كرد.
رووداو: بەڵام كوردستان دەوڵەت نییە، چۆن رازیتكردن كە كوردستان دەستنیشان بكەن؟
هانا جاف: من وەك هەرێمی كوردستان پێشنیازم كرد. هەركاتێك بە خەڵكی مەكسیك دەڵێم رەچەڵەكم كوردییە، دەیانەوێ زیاتری لەبارەوە بزانن، دەڵێن دەكەوێتە كوێ، جۆری خۆراكەكانی چین، زمانەكەی چییە؟ ئایینەكەی چییە وەرزشەكەی چۆنە، هەموو شتێك، منیش گوتم هەلێكم بدەنێ با زیاتر كوردستانتان پێ بناسێنم.
رووداو: كورد لە مەكسیك هەن؟
هانا جاف: چووم بۆ باڵیۆزخانەی عێراق لە مەكسیك، پێیانگوتم 40 عێراقی لە مەكسیك هەن. پێموایە كوردیش هەن، بەڵام نازانم چەندن. من هەفتانە كوردێك دەبینم كە وانەی كوردیم پێدەڵێت. هەروەها باڵیۆزی عێراقیش لێرە كوردە.
رووداو: تۆ چەندین كاری دیكەشت هەن، بۆ نموونە ناوەندێكت هەیە بۆ بەگژداچوونەوەی شێرپەنجەی منداڵان، ئایا ئەویش تەنیا لە مەكسیك هەیە یان جیهانییە؟
هانا جاف: تەنیا لە مەكسیكە. من لەبەرئەوەی سایكۆلۆژیای منداڵانم خوێندووە، وەك پزیشكی سایكۆلۆژی لە نەخۆشخانەی كاستۆرلیمۆن لە ماخاكالیفۆرنیا كارم دەكرد كە دەكەوێتە تیخوانا. ئامانجی من ئەوەیە كواڵێتی ژیان بەرەوپێش ببەم لە مەكسیك، كوردستان، ئەمریكا و هەرشوێنێكی دیكە بێت. ئەوكاتەی لەوێ بووم چارەسەری تووشبووانی شێرپەنجەم دەكرد. ژمارەیەكی زۆر منداڵی لێبوون. زۆر خۆشحاڵ بوون كە كەسێكی وەك من خۆبەخشانە 10 خولەكی ژیانیان بۆ تەرخان دەكات. ئەوە ژیانی ئەوان دەگۆڕێت. لەوێ ژمارەیەك چیرۆكی سەركەوتن هەن كە خۆشەویستی منی بۆ خودا زیاد كرد.
رووداو: ملوانكەكەت دەبینم كە لێی نووسراوە (اللە). پێموایە خۆت بە موسوڵمان دەزانی؟
هانا جاف: بەڵێ.
رووداو: دایكیشت موسوڵمانە؟
هانا جاف: نەخێر دایكم كاسۆلیكە.
رووداو: چۆن بڕیارت دا ئاینی باوكت هەڵگریتەوە لەبری ئاینی دایكت؟
هانا جاف: باوكم و دایكم گوتیان دەوەستێتە سەر خۆت كە كام ئاین هەڵدەبژێری. رێزم لە بڕیاری ئەوان گرتووە كە بەم شێوەیە گەورەیان كردووم. ئێمە هەردەم یادی هەردوو ئاینمان كردووەتەوە. هەردەم كریسمسمان هەبوو، نەورۆز، دەزانی چی؟ ئێمە هەردەم لە بۆنەكانی كۆمەڵگای كوردیدا بەشداربووین. دایكم هەردەم كراوە بووە بۆ ئامادەیی كەلەپووری كوردی لە ماڵەكەماندا. لە منداڵیمەوە لە هەموو شتێكدا هەردووكیان هەبوونە. هەرگیز هیچیان لەوەی دیكە زیاتر نەبووە. تەنانەت ئەوكاتەی كە دەچوومە قوتابخانە، باوكم هەردەم پێیدەگوتم تۆ ئەمریكی نیت. تۆ رەگوڕیشەی دیكەت هەیە.
رووداو: دایكت ئاینی مەسیحی پاراستووە و نەبووەتە موسوڵمان، باوكیشت موسوڵمانە، ئیسلام و مەسیحی لەهەمان ماڵدا؟
هانا جاف: بەڵێ، پێنج روكنەكەی ئیسلام. باوكم هەموو شتێكی دەربارەی ئاینەكەی فێركردووم. ئەوكاتەی لە زانكۆی هارڤەرد بووم. وانەی (ئاینی جیهان)م خوێند. ئەوكاتە بڕیارم دا. بەڵام رێز لە هەردووكیان دەگرم. دەزانی؟ ئەوكاتەی لە چەند كولتوورێكی جیاوازدای، ئەوە وات لێدەكات كەسێكی زۆر كراوە بیت و رێز لە خەڵكی دیكە بگری. تەنانەت ئەوكاتەی لە هارڤەرد بووم خوێندكاری نەتەوەی جیاوازی لێبوون. من هەرگیز رەخنەم لە هچیان نەگرتووە. هەردەم كراوە بوومە بۆ پەیوەندی تازە.
رووداو: بە شتێكی ئایرۆنی نازانی كە پێویستە كولتووری كوردی و مەكسیكی و ئەمریكیت پێكەوە بگونجێنی؟
هانا جاف: لەڕاستیدا مەكسیكی و كورد زۆر هاوشێوەن. زۆر پارێزگار و دڵسۆزن. كەسانی راستگۆن. هەردووكیان زۆر لە خێزانەكانیان نزیكن. خێزانی گەورە. باوەڕی هەردووكیانم زۆر بەدڵە. زۆر بە پتەوی باوەڕیان بە خودا هەیە. لە سانتیاگۆ زۆر بەم شێوەیە نییە.
رووداو: تۆ ئەندامی خێڵی جافیت، هیچی لەبارەوە دەزانی؟
هانا جاف: بەڵێ هەموو شتێك دەرباری جاف دەزانم. زۆر شانازی دەكەم كە جافم. جێی شانازیە كە دەزانم باپیرەم كێ بووە. داود بەگی جاف. هەروەها مێژووی جاف كە چۆن دروستبووە لەساڵی 1114 لەلایەن قاهیر جاف.
رووداو: گەورەترین هۆزی كوردستانە...
هانا جاف: بەڵێ گەورەترین هۆزە، 3 ملیۆن كەسن. مامم سەردار جاف سەرۆكی هۆزی جاف لەساڵی 2005 كۆچی دوایی كرد. داود جافی كوڕی سەردار جافیش سەركردەیەكی هۆزی جافە. من زۆر شانازی بە بنەماڵەكەم دەكەم.
رووداو: خەڵكی مەكسیك لەبارەی جافەوە شت دەزانن؟
هانا جاف: دەزانن، چونكە پێمگوتوون كە بنەماڵەكەم پاشا بوونە لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی. لەسەردەمی پاشایەتی. ئەوەشم بۆ روونكردوونەوە كە لە سیاسەتی ئێستاشدا بەشدارن یان بەشدارییان لە سیاسەتدا كردووە، لە پەرلەمانی عێراقدا بوونە وەك باپیرەم. یان لە پەڕلەمانی ئێراندا وەكو مام سەردار. بۆئەوان زۆر سەختە لە گووگڵ بۆی بگەڕێن و دەربارەی بخوێننەوە، چونكە زۆربەی زانیارییەكان دەربارەی جاف لە رۆژنامەكاندا بەزمانی كوردین یان عەرەبین، بۆیە ئەگەر بە ئینگلیزی یان ئیسپانی بەدوایدا بگەڕێی، زانیارییەكی زۆری لەبارەوە نادۆزیەوە. زۆربەی زانیاریەكانیش زۆر كۆنن و تەنیا لە كتێبەكاندا دەستدەكەون.
رووداو: لەم سەردەمی بە جیهانیبوونەدا، خەڵك بەردەوام خۆیان وەك ئەندامی جیهانێكی گەورەتر دەناسێنن. تۆ كە هەڵگری سێ كولتووری، چۆن دەكرێ هێندە شانازی بە هۆزەوە بكەی؟
هانا جاف: بەڕاستی لەناو خوێنمدایە. هەر شتێكی دەیكەم.. تەنانەت ئەگەر هەموو شتێكیشی دەربارە نەزانم وەك ئەوە وایە لەگەڵیدا لەدایكبوومە. من ئەو شتانەی ئەمڕۆ ئەنجامیان دەدەم، كەس فێری نەكردووم ببمە سیاسەتوان، كەس پاڵی پێوەنەناوم بچمە هارڤەرد. كەس پێی نەگوتووم كار لە مەكسیك بدۆزمەوە و دامەزراوەی خۆم دروستبكەم و یارمەتی خەڵكی دیكە بدەم. دەزانی؟ باپیرم كەسێك بووە یارمەتی خەڵكی داوەو تاوەكو ئەو رۆژەی كۆچی دواییشی كردووە هەر جلوبەرگی كوردیی پۆشیوە. هەردەم لە خەمی كورددا بووە. بەهەمان شێوە مام و باوكم و هەموو ئەندامانی هۆزی جاف.
رووداو: خێڵایەتی رۆڵی گەورەی بینیوە لە عێراق، ئایا لێرەش لە مەكسیك خێڵایەتی هەیە؟
هانا جاف: ئێرە ژمارەیەكی زۆر هۆزی لێنین. لێرە كۆمەڵێك گرووپی رەسەنی لێن كە هەردەم پشتگیری لە زمان و كولتوور و رێچكەی ژیانی خۆیان دەكەن. بەڵام بەڕاستی زۆر یاساكان جێبەجێ ناكەن. پێموایە ناكرێت ئەوانە بە هۆزی جاف بەراورد بكرێن.
رووداو: پێشتر وەك راوێژكاری مام جەلال كارت كردووە، دەتوانی كەمێ باسی رۆڵی خۆت لەو كاتەدا بكەی، لە عێراق كارت دەكرد یان لەدەرەوە؟
هانا جاف: لەڕاستیدا لە بۆستن، لە زانكۆی هارڤەرد ئەو كارەم دەكرد. ئەوە پڕۆژەیەك بوو، ئەوكاتەی جەنگی عێراق و ئەمریكا روویدا، ئێمە پرۆگرامێكمان ئامادە كرد بەشێوەی گرووپێك. ئێمە پشتگیریمان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكرد و زۆربەمان كورد بووین. ژمارەیەكی زۆر كورد لە زانكۆی هارڤەرد نەبوون، بەڵام عێراقی زۆری لێبوون. سەرۆك جەلال تاڵەبانی كەسێكە كە من زۆر رێزی لێدەگرم، چونكە پۆستی سەرۆكی عێراق لەدەستی كەسێكی كورد بێت، ئەوە شتێكە كە من هەردەم لە زانكۆكەمدا شانازیم پێوە كردووە. ئەوكاتەی مشتومڕ لەبارەی جەنگی عێراق و ئەمریكا لەئارادا بوو من وەك راوێژكارێك كارم دەكرد لەناو زانكۆی هارڤەرد.
رووداو: ئێستا ئەگەر لە كوردستان داوات لێبكەن ببیتە راوێژكار دەیكەی؟
هانا جاف: ئەگەر رۆژێك داوام لێبكرێت ببمە راوێژكار، ئەوا شەرەفمەند دەبم. لەڕاستیدا ساڵی رابردوو دەرفەتی ئەوەم بۆ رەخسا كە بچمە كوردستان.
رووداو: بەڕاست؟ چوویتە هەولێر.. یان كەلار؟
هانا جاف: بەڵێ چووم. هەستم كرد لە وڵاتی خۆمم. بەڕاستی زۆر خۆش بوو. چوومە سلێمانی، چوومە هەولێر و كەلاریش.
رووداو: باسی كەلارم بۆ بكە، چیت بینی، منیش خەڵكی كەلارم. حەزدەكەم رای تۆ بزانم وك ژنێكی مەكسیكی- ئەمریكی-كورد كە هەموو ژیانی لە خۆرئاوا ژیاوە و دەچێتەوە كەلار، چیت بینی لەوێ؟
هانا جاف: بەڕاستی خەڵكی كەلاری؟ ئەوكاتەی چوومە كەلار و ئەو خەڵكەم بینین، وەك ئەوە وابوو قسە لەگەڵ خوشك و براكانی خۆم بكەم. ئەوێ دووەم وڵاتی خۆمە. هەرچەندە لەوێ گەورە نەبووم، بەڵام بەڕاستی هەستم بەوە دەكرد چونكە هەردەم لە خوێنمدا بووە. دەزانی؟ باوكم هەندێ شتی دیاریكراوی فێر كردبووم، بەڵام ئەو كاتەی لەوێ بووم ئەوە من بووم كە دەمویست هەموو شتێك بزانم. دەمویست رووبار و شاخ ببینم. دەمویست گەشەی ئابووریی كوردستان ببینم. چۆن بەم شێوەیە گەشەی كردووە. ئەو سەقامگیرییە و ئەو ئارامییە. هەواڵەكانم دەخوێندنەوە و دەمویست دەربارەی هەڵبژاردنەكان بزانم. دەمویست دەربارەی كوردستان لە ئەمڕۆدا و كوردستان لە رابردوودا بزانم.
رووداو: خاڵ و مام و كەسوكارت لە كەلار هەن؟
هانا جاف: بەڵێ هەموویان لەو سێ شارەن، لە هەولێر و سلێمانی و كەلار.
رووداو: چۆن قسەت لەگەڵ دەكردن كە ئەوان ئینگلیزی نازانن؟
هانا جاف: ژمارەیەكی زۆر وشەی كوردی دەزانم. گوێ لە میوزیكی كوردی دەگرم. تەماشای بەرنامە كوردییەكان دەكەم و لە ئاستێكی سەرەتاییدا دەتوانم كەمێك بە كوردی قسە بكەم، بەڵام ئەوانیش زۆربەیان ئینگلیزی دەزانن.
رووداو: كەی زانیت كە رەگوڕیشەی تۆ كوردە؟
هانا جاف: لە منداڵییەوە. باوكم هەردەم جلی كوردی دەپۆشێت. میوزیكی كوردی. تەلەڤزیۆنی كوردی، هاوڕێی كورد. هەموو شتێكی كوردی بوو. ناوەندی كۆمەڵگای كوردی شوێنی پشووی هەفتانەی من بوو. ئیدی هەردەم لەگەڵ كورد بوومە.
رووداو: ئەمە بە منداڵی كاریگەری لەسەر تۆ هەبووە؟ لە قوتابخانەش بە هاوڕێكانت گوتووە تۆ كوردیت و ئەمریكی نیت؟
هانا جاف: هەرگیز نەمگوتووە ئەمریكیم. هەردەم شانازیم بە رەچەڵەكە كوردیەكەمەوە كردووە. چونكە دەزانی لە ئەمریكا، بەتایبەتی لە سانتیاگۆ و كالیفۆڕنیا شوێنێك نییە هەمووی ئەمریكی رەسەن بن. شارێكە زۆربەیان كۆچبەرن. بۆیە هەردەم لەگەڵ خەڵكی جیاوازدا بوومە. هەردەم لەگەڵ مەكسیكیەكان، لاتینیەكان، ئەوروپیەكاندا بوومە و هەردەم گوتوومە من كوردم. هەردەم شانازیم پێوە كردووە.
رووداو: زیاتر شانازی بە رەگوڕیشە كوردییەكەتەوە دەكەی لەچاو دوو كولتوورەكەی دیكەت؟
هانا جاف: بە یەكسانی شانازییان پێوە دەكەم، بەڵام هەردەم باسی كوردستان دەكەم و هەردەم دەیناسێنم لەهەر شوێنێك بۆی دەچم.
رووداو: بۆچی باسی كتێبەكەتمان بۆ ناكەی؟
هانا جاف: ژیاننامەیە. تێیدا سێ كولتوورەكەم رووندەكەمەوە. بەناوی ''سێ كولتوور و ژنێك''. (ترێس كولتوورێس ئونا موخێر). بە زمانی ئیسپانییە و دواتر وەریدەگێڕم. بڕیارە مانگی كانوونی یەكەمی داهاتوو بڵاوبێتەوە. كتێبەكە دەربارەی هەموو شتێكی كوردستانە، مێژووی، سەركردەكانی، سیاسەتی ئەمڕۆی، هەروەها ئەوەی كە چۆن لەنێو ئەو سێ كولتوورەدا گەورەبوومە.
رووداو: ئەم هەستە بەهێزەت بۆ كوردستان وام لێدەكەن بپرسم چۆن دەكرێ كەسێك كە لەسەرزەمینێك نەژیاوە بەمجۆرە بێت؟
هانا جاف: خێزانەكەم ئەو هەستەی پێبەخشیم.
رووداو: ئەمە داوات لێناكات كە لەنێو نەتەوەی خۆتدا بژیت؟
هانا جاف: ئەوەت لێ داوا ناكات. من خۆم تەرخانكردووە بۆ پرسی كورد و دەمەوێ كوردستان زیاتر بناسێنم لە هەرشوێنێك بژیم. ئێستا لە مەكسیكم. بۆ ماوەی 50 ساڵی داهاتووش پلانم وایە لەم شوێنە كاربكەم. هیواداریشم رۆژێك نوێنەرایەتی كوردستان بكەم.
رووداو: پلانت وایە هەر لە مەكسیك بمێنیتەوە، وادیارە لێرە كارێكی هەمیشەییت هەیە؟
هانا جاف: بەڵێ. لانیكەم تاوەكو خولی داهاتووی سەرۆكایەتی لەو كارەی خۆم بەردەوام دەبم. هیوادارم تا پێم بكرێت لێرە بمێنمەوە تاوەكو بەردەوامی بە دامەزراوەكەم بدەم و بەردەوام بم لەكاركردن لە حكومەتدا.
رووداو: چاوت بە سەرۆكی مەكسیك كەوتووە؟
هانا جاف: بەڵێ دوو جار. دەزانێت من لێرە وەك جێگری بەڕێوەبەری كۆچبەران كاردەكەم. ئەو زۆر نزیكە لەوانەی كە لە هەمان پارتەكەی ئەودان.
رووداو: گوێ لە میوزیكی كوردی دەگری؟
هانا جاف: بەڵێ گوێی لێدەگرم.
رووداو: لە كام گۆرانیبێژ؟
هانا جاف: دەشنێ موراد.
رووداو: كام گۆرانی؟
هانا جاف: كوردستان
رووداو: كەمێكمان بۆ بڵێ
هانا جاف: نا نەخێر نایزانم. بەڵام میوزیكەكەی لە فێستیڤاڵی كوردیدا بەكاردێنم. من هەواداری ئەوم.
رووداو: رۆژنامە كوردییەكان بە ئینگلیزی دەخوێنیەوە؟
هانا جاف: دەربارەی (رووداو) دەزانم. دەشمەوێت زانیاری تازە دەربارەی سیاسەت و ئەو شتانە وەربگرم كە لە كوردستان رودەدەن. هەندێك جار دڵتەنگ دەبم كاتێك دەربارەی ئەو رووداوانە دەخوێنمەوە كە لە رابردوودا روویانداوە، هەست بەلاوازی دەكەی كە لە دووری و ناتوانی هیچ شتێك بكەی. بۆیە ئەمە رێگای منە تاوەكو كەمێك قەرەبووی بكەمەوە.
رووداو: بەنیازی پڕۆژەكانت لە كوردستان پەرەپێبدەی، بەتایبەتی پرۆژەی نەهێشتنی نەخوێندەواری كە لێرە بەڕێوەی دەبەی؟
هانا جاف: بەڵێ بەدڵنیاییەوە. هیوادارم ئەوكاتەی پرۆژەكەم لێرە تەواوكرد دەرفەتی ئەوەم هەبێت هەمان شت لەكوردستانیش بكەم.
هانا جاف:
* لەبنەماڵەی بەگزادەكانی جافە و كچی سەریاس داود بەگی فەتاح بەگی محەممەد پاشای جافە.
* بەپێی هەندێ سەرچاوەی مێژوویی محەممەد پاشای جاف كە دەكاتە باپیرە گەورەی هانا، بنیادنەری قەڵای شێروانەیە لەكەلار
* باپیری هانا (داودبەگی جاف) لەساڵی 1935ەوە هەتا ساڵی 1958 وەك نوێنەری لیوای كەركووك و گەرمیان، ئەندامی ئەنجومەنی
نوێنەرانی عێراق بووە.
هانا جاف سیاسەتوانێكی لاوەو لە مەكسیك دەژیت. باوكی (سەریاس جاف) لەدایكبووی شارۆچكەی كەلارە لە باشووری كوردستان و دایكی (لیلیا گۆنزالێس) مەكسیكییە. هانا یەكێكە لە سەركەوتووترین ئەو لاوانەی كە لە دەرەوەی كوردستان دەژین. لە هەردوو زانكۆی هارڤارد و كۆڵۆمبیا لە ولایەتە یەكگرتووەكان خوێندوویەتی، ئێستا جێگری بەرپرسی كۆچبەرانی پارتی فەرمانرەوایە و هەروەها بەڕێوەبەری دامەزراوەی جافە بۆ پەروەردە لە مەكسیك. لەم هەڤپەیڤینە تایبەتەدا زیاتر بەم كچە كوردە ئاشنا دەبین كە باسی كاری سیاسی خۆی و پڕۆژەكانی دەكات.
رووداو: تۆ لێرە وەك ئافرەتێكی خاوەن سێ كولتوور وەسف دەكرێی، ئەو كولتوورانە چین و چۆن لە كەسایەتی تۆدا رەنگیانداوەتەوە؟
هانا جاف: من كەسێكی ئەمریكیم، هاووڵاتییەكی مەكسیكیم و بەدڵنیاییەوە كوردیشم. سێ باكگراوندە كولتووریەكەم ئەوەن كە من لە ئەمریكا لەدایكبووم، لە ساندیاگۆ و كالیفۆڕنیا ژیاوم و دایكم مەكسیكییە. باوكم و دایكم لەساڵی 1982 لە زانكۆ یەكدییان ناسیوە. باوكم تەنیا بۆ ئەوە هاتبووە ئەمریكا كە ماستەرەكەی بخوێنێ، وای دانابوو دوای ساڵێك، دوو ساڵ كە خوێندنی ماستەرەكەی تەواو دەبێت بگەڕێتەوە كوردستان. بەڵام لەو ماوەیەدا دایكم دەناسێ و دوای ئەوەی پێكەوە ژیانی هاوسەری پێكدێنن، لە ساندیاگۆ دەمێنێتەوە، بەڵام هەمیشە سەردانی كوردستان دەكات. ساڵانە لەوانەیە جارێك بگەڕێتەوە كوردستان. لەماوەی جەنگیشدا دەچوو بۆ وڵاتانی دراوسێی كوردستان بۆئەوەی چاوی بە بنەماڵەكەی بكەوێ.
رووداو: خزمەكانی لە چ شارێكی كوردستانن؟
هانا جاف: لە كەلارن.
رووداو: چۆن بڕیارت دا بێیتە مەكسیك؟
هانا جاف: باوكم لەگەڵ مەكسیكییەك كەوتە داوی خۆشەویستی، منیش لەبەرئەوە هاتمە مەكسیكۆسیتی تاوەكو بەشوێن خەونەكانم بكەوم. ئەوكاتەی لە ئەمریكا بووم لە ئیست كۆست، بۆستن و لە نیویۆرك ژیاوم. لە زانكۆی هارڤەرد خوێندوومە. هەروەها لە زانكۆی كۆڵۆمبیاش خوێندوومە. لە ساندیاگۆ لە زانكۆی نیشتیمانی خوێندوومە. لەوێ زانستە سیاسییەكان، پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، دادوەریی كەتن، زمانی فەرەنسی و سایكۆلۆژیای منداڵم خوێندووە.
رووداو: سەرنجڕاكێشە كە هێشتا 26 ساڵی و ئەو هەموو بڕوانامەیەت بەدەستهێناوە، ئێستا بریكاری وەزیری كۆچبەرانی لە مەكسیك، دەمەوێ كەمێك باسی ئیشەكەت بكەی.
هانا جاف: كاری بریكاری وەزیری كۆچبەران ئەوەیە كە بەرپرسیاری بەرامبەر هەر هاونیشتیمانییەكی مەكسیكی لە دەرەوەی وڵات. بۆیە ئەگەر تۆ بە شێوەیەكی نایاسایی لە وڵاتێكی دیكەی و مافەكانت پێشێلكراون، ئێمە بەدەنگ دێین و یارمەتیت دەدەین. ئەوان پەیوەندیمان پێوەدەكەن و ئێمەش رۆژانە ئەو كەیسانە دەبینین. 6 ملیۆن هاونیشتیمانی مەكسیكی بە شێوەیەكی نایاسایی لە ئەمریكان. لە سەرانسەری جیهانیشدا 11 ملیۆنن. بۆیە ئەو 6 ملیۆن مەكسیكیەی لە ئەمریكان ئەگەر مافەكانیان پێشێل بكرێت ئێمە دەبێت خەمخۆریان بین. جا لەڕێگەی باڵیۆزخانە و كونسوڵخانەوە یان.. دەوەستێتە سەر كەیسەكەیان و ئەو شارەی تێیدا دەژین. من لە سەرانسەری مەكسیكدا گەنجترین كەسم كە ئەو پۆستەم هەیە. ئەو پۆستەشم بەهۆی سی ڤی و كەسایەتی خۆمەوە وەرگرتووە. من لە مەكسیك بەتەواوەتی تەنیام. پێشتر هیچ هاوڕێیەكم لێرە نەبووە. هەروەها هیچ ئەندامێكی خێزانم یاخود كەسێكم لێرە نەبووە تاوەكو بەهۆیەوە ئەم پۆستە وەربگرم.
رووداو: یەكەمجار كەی بوو كە هاتی بۆ مەكسیكۆ؟
هانا جاف: مانگی شوباتی رابردوو هاتمە ئێرە.
رووداو: بەر لەوە هەرگیز نەهاتبووی بۆ ئێرە؟
هانا جاف: بەر لەوە هەرگیز لە مەكسیك كارم نەكردووە.
رووداو: دوای وەرگرتنی ئەم كارە بوویتە باڵیۆزی گەشتیاریش؟
هانا جاف: بەڵێ، لە مانگی شوبات كە هاتمە ئێرە كۆنفرانسی هاندانم سازدەكرد. پارێزگاری مۆرێلۆس وەك باڵیۆزی گەشتیاری خۆی هەڵیبژاردم.
رووداو: كەست هەبوو یان كەست دەناسی لە مەكسیك؟
هانا جاف: هیچ كەسێكی ناو سیاسەتم نەدەناسی. بەشێوەیەكی هەڕەمەكی هاتمە ئێرە. لەبارەی كۆنفرانسەكانی مۆرێلۆس بیستبووم. مۆرێلۆس ولایەتێكە لە مەكسیك. ئەوەبوو بۆم نووسین و داوامكرد ئەگەر بتوانم لە كۆنفرانسەكەدا قسە بكەم. ئەوانیش قبوڵیان كرد. بەڵام ئەمە حاڵەتێك بوو لە نێوان ملیۆنێك حاڵەت كە پڕۆگرامەكەیان قبوڵ كرد. بۆیە من لێرەم و ئەو پۆستەشم تەنیا بەتوانای خۆم بەدەستهێناوە نەك لەلایەن كەسێكی دیكەوە. تەنانەت پێش ئەوە هیچ كارێكی دیكەم نەبووە. هیچ ئەزموونێكی كارم نەبوو.
رووداو: بەڵام لە نەتەوە یەكگرتووەكانیش كارت نەكردووە؟
هانا جاف: من لە توێژینەوەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان بەشداربووم لە زانكۆی كۆڵۆمبیا. بوون بە بەشێك لە توێژینەوەكانی نەتەوەیەكگرتووەكان هاریكاری من بوو بۆ بەشداربوونم لە خزمەتگوزارییەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان كە دەرگای ئەوەی بۆ كردمەوە بەشداری راوێژەكان بم و رۆژانە گوێ لە گفتوگۆكان بگرم.
رووداو: تۆ دامەزراوەیەكیشت هەیە بەناوی دامەزراوەی جاف، كاری ئەو دامەزراوەیە چییە؟
هانا جاف: دوای ئەوەی هاتمە مەكسیك، لە 4ی حوزەیران ئەم دامەزراوەیەم خستەگەڕ. بۆ من پەروەردە هەردەم لە پێش هەموو شتێك بووە. ئەمەش بەهۆی باوكمەوە. لە منداڵییەوە باوكم پێیگوتووم پەروەردە لە هەموو شتێك گرنگترە، لەبەر ئەوە بوو چوومە زانكۆی هارڤەرد و چوومە زانكۆی كۆڵۆمبیا. كە هاتمە مەكسیك و ئاستی خوێندەواری ئێرەم دیت، بەڕاستی هیوام خواست بەرەوپێشی ببەم. بە لەدەرگادان و قسەكردن لەگەڵ كەسانی وەك تۆ دەربارەی دید و ئامانجەكانم، ژمارەیەك كەس پشتگیرییان كردم. لەماوەی 4 مانگدا ئێستا 10 هەزار كتێبمان بەدەستگەیشتووە. كتێبەكان بە ئیسپانی نووسراون، بەڵام بۆ فێربوونی ئینگلیزی.
رووداو: ئەمە دامەزراوەیەكی نیشتیمانی مەكسیكییە یان جیهانییە؟
هانا جاف: ئێمە دەمانەوێت سەرەتا لە مەكسیكەوە دەستپێبكەین، بەڵام زۆرم پێ خۆشدەبێت پشتگیری كوردستانی پێبكەم. ئەوە كاری دووەمم دەبێت.
رووداو: دەمەوێ باسی پڕۆژەكەت بكەی بۆ كوردستان. دەزانم سەرقاڵی رێكخستنی فێستیڤاڵێكی (لە 17 تاوەكو 20ی تشرینی یەكەمی رابردوو بەڕێوەچوو)، ئەوە یەكەم فێستیڤاڵتە لە ئەمریكای لاتین. دەتوانی كەمێك باسی بكەی، لە ویلایەتی مۆرێلۆسە، بۆچی ئەوێت هەڵبژارد؟
هانا جاف: چونكە من باڵیۆزی گەشتوگوزاری ویلایەتەكە بووم. ئەم فێستیڤاڵە پێیدەگوترێ "سابۆرئێس مۆرێلۆس" هەموو ساڵێك سازی دەكەن و وڵاتێك وەك میوانی شەرەف هەڵدەبژێرن، ئەمساڵ من زۆر پێداگریم كرد تا كوردستانیان دەستنیشان كرد.
رووداو: بەڵام كوردستان دەوڵەت نییە، چۆن رازیتكردن كە كوردستان دەستنیشان بكەن؟
هانا جاف: من وەك هەرێمی كوردستان پێشنیازم كرد. هەركاتێك بە خەڵكی مەكسیك دەڵێم رەچەڵەكم كوردییە، دەیانەوێ زیاتری لەبارەوە بزانن، دەڵێن دەكەوێتە كوێ، جۆری خۆراكەكانی چین، زمانەكەی چییە؟ ئایینەكەی چییە وەرزشەكەی چۆنە، هەموو شتێك، منیش گوتم هەلێكم بدەنێ با زیاتر كوردستانتان پێ بناسێنم.
رووداو: كورد لە مەكسیك هەن؟
هانا جاف: چووم بۆ باڵیۆزخانەی عێراق لە مەكسیك، پێیانگوتم 40 عێراقی لە مەكسیك هەن. پێموایە كوردیش هەن، بەڵام نازانم چەندن. من هەفتانە كوردێك دەبینم كە وانەی كوردیم پێدەڵێت. هەروەها باڵیۆزی عێراقیش لێرە كوردە.
رووداو: تۆ چەندین كاری دیكەشت هەن، بۆ نموونە ناوەندێكت هەیە بۆ بەگژداچوونەوەی شێرپەنجەی منداڵان، ئایا ئەویش تەنیا لە مەكسیك هەیە یان جیهانییە؟
هانا جاف: تەنیا لە مەكسیكە. من لەبەرئەوەی سایكۆلۆژیای منداڵانم خوێندووە، وەك پزیشكی سایكۆلۆژی لە نەخۆشخانەی كاستۆرلیمۆن لە ماخاكالیفۆرنیا كارم دەكرد كە دەكەوێتە تیخوانا. ئامانجی من ئەوەیە كواڵێتی ژیان بەرەوپێش ببەم لە مەكسیك، كوردستان، ئەمریكا و هەرشوێنێكی دیكە بێت. ئەوكاتەی لەوێ بووم چارەسەری تووشبووانی شێرپەنجەم دەكرد. ژمارەیەكی زۆر منداڵی لێبوون. زۆر خۆشحاڵ بوون كە كەسێكی وەك من خۆبەخشانە 10 خولەكی ژیانیان بۆ تەرخان دەكات. ئەوە ژیانی ئەوان دەگۆڕێت. لەوێ ژمارەیەك چیرۆكی سەركەوتن هەن كە خۆشەویستی منی بۆ خودا زیاد كرد.
رووداو: ملوانكەكەت دەبینم كە لێی نووسراوە (اللە). پێموایە خۆت بە موسوڵمان دەزانی؟
هانا جاف: بەڵێ.
رووداو: دایكیشت موسوڵمانە؟
هانا جاف: نەخێر دایكم كاسۆلیكە.
رووداو: چۆن بڕیارت دا ئاینی باوكت هەڵگریتەوە لەبری ئاینی دایكت؟
هانا جاف: باوكم و دایكم گوتیان دەوەستێتە سەر خۆت كە كام ئاین هەڵدەبژێری. رێزم لە بڕیاری ئەوان گرتووە كە بەم شێوەیە گەورەیان كردووم. ئێمە هەردەم یادی هەردوو ئاینمان كردووەتەوە. هەردەم كریسمسمان هەبوو، نەورۆز، دەزانی چی؟ ئێمە هەردەم لە بۆنەكانی كۆمەڵگای كوردیدا بەشداربووین. دایكم هەردەم كراوە بووە بۆ ئامادەیی كەلەپووری كوردی لە ماڵەكەماندا. لە منداڵیمەوە لە هەموو شتێكدا هەردووكیان هەبوونە. هەرگیز هیچیان لەوەی دیكە زیاتر نەبووە. تەنانەت ئەوكاتەی كە دەچوومە قوتابخانە، باوكم هەردەم پێیدەگوتم تۆ ئەمریكی نیت. تۆ رەگوڕیشەی دیكەت هەیە.
رووداو: دایكت ئاینی مەسیحی پاراستووە و نەبووەتە موسوڵمان، باوكیشت موسوڵمانە، ئیسلام و مەسیحی لەهەمان ماڵدا؟
هانا جاف: بەڵێ، پێنج روكنەكەی ئیسلام. باوكم هەموو شتێكی دەربارەی ئاینەكەی فێركردووم. ئەوكاتەی لە زانكۆی هارڤەرد بووم. وانەی (ئاینی جیهان)م خوێند. ئەوكاتە بڕیارم دا. بەڵام رێز لە هەردووكیان دەگرم. دەزانی؟ ئەوكاتەی لە چەند كولتوورێكی جیاوازدای، ئەوە وات لێدەكات كەسێكی زۆر كراوە بیت و رێز لە خەڵكی دیكە بگری. تەنانەت ئەوكاتەی لە هارڤەرد بووم خوێندكاری نەتەوەی جیاوازی لێبوون. من هەرگیز رەخنەم لە هچیان نەگرتووە. هەردەم كراوە بوومە بۆ پەیوەندی تازە.
رووداو: بە شتێكی ئایرۆنی نازانی كە پێویستە كولتووری كوردی و مەكسیكی و ئەمریكیت پێكەوە بگونجێنی؟
هانا جاف: لەڕاستیدا مەكسیكی و كورد زۆر هاوشێوەن. زۆر پارێزگار و دڵسۆزن. كەسانی راستگۆن. هەردووكیان زۆر لە خێزانەكانیان نزیكن. خێزانی گەورە. باوەڕی هەردووكیانم زۆر بەدڵە. زۆر بە پتەوی باوەڕیان بە خودا هەیە. لە سانتیاگۆ زۆر بەم شێوەیە نییە.
رووداو: تۆ ئەندامی خێڵی جافیت، هیچی لەبارەوە دەزانی؟
هانا جاف: بەڵێ هەموو شتێك دەرباری جاف دەزانم. زۆر شانازی دەكەم كە جافم. جێی شانازیە كە دەزانم باپیرەم كێ بووە. داود بەگی جاف. هەروەها مێژووی جاف كە چۆن دروستبووە لەساڵی 1114 لەلایەن قاهیر جاف.
رووداو: گەورەترین هۆزی كوردستانە...
هانا جاف: بەڵێ گەورەترین هۆزە، 3 ملیۆن كەسن. مامم سەردار جاف سەرۆكی هۆزی جاف لەساڵی 2005 كۆچی دوایی كرد. داود جافی كوڕی سەردار جافیش سەركردەیەكی هۆزی جافە. من زۆر شانازی بە بنەماڵەكەم دەكەم.
رووداو: خەڵكی مەكسیك لەبارەی جافەوە شت دەزانن؟
هانا جاف: دەزانن، چونكە پێمگوتوون كە بنەماڵەكەم پاشا بوونە لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی. لەسەردەمی پاشایەتی. ئەوەشم بۆ روونكردوونەوە كە لە سیاسەتی ئێستاشدا بەشدارن یان بەشدارییان لە سیاسەتدا كردووە، لە پەرلەمانی عێراقدا بوونە وەك باپیرەم. یان لە پەڕلەمانی ئێراندا وەكو مام سەردار. بۆئەوان زۆر سەختە لە گووگڵ بۆی بگەڕێن و دەربارەی بخوێننەوە، چونكە زۆربەی زانیارییەكان دەربارەی جاف لە رۆژنامەكاندا بەزمانی كوردین یان عەرەبین، بۆیە ئەگەر بە ئینگلیزی یان ئیسپانی بەدوایدا بگەڕێی، زانیارییەكی زۆری لەبارەوە نادۆزیەوە. زۆربەی زانیاریەكانیش زۆر كۆنن و تەنیا لە كتێبەكاندا دەستدەكەون.
رووداو: لەم سەردەمی بە جیهانیبوونەدا، خەڵك بەردەوام خۆیان وەك ئەندامی جیهانێكی گەورەتر دەناسێنن. تۆ كە هەڵگری سێ كولتووری، چۆن دەكرێ هێندە شانازی بە هۆزەوە بكەی؟
هانا جاف: بەڕاستی لەناو خوێنمدایە. هەر شتێكی دەیكەم.. تەنانەت ئەگەر هەموو شتێكیشی دەربارە نەزانم وەك ئەوە وایە لەگەڵیدا لەدایكبوومە. من ئەو شتانەی ئەمڕۆ ئەنجامیان دەدەم، كەس فێری نەكردووم ببمە سیاسەتوان، كەس پاڵی پێوەنەناوم بچمە هارڤەرد. كەس پێی نەگوتووم كار لە مەكسیك بدۆزمەوە و دامەزراوەی خۆم دروستبكەم و یارمەتی خەڵكی دیكە بدەم. دەزانی؟ باپیرم كەسێك بووە یارمەتی خەڵكی داوەو تاوەكو ئەو رۆژەی كۆچی دواییشی كردووە هەر جلوبەرگی كوردیی پۆشیوە. هەردەم لە خەمی كورددا بووە. بەهەمان شێوە مام و باوكم و هەموو ئەندامانی هۆزی جاف.
رووداو: خێڵایەتی رۆڵی گەورەی بینیوە لە عێراق، ئایا لێرەش لە مەكسیك خێڵایەتی هەیە؟
هانا جاف: ئێرە ژمارەیەكی زۆر هۆزی لێنین. لێرە كۆمەڵێك گرووپی رەسەنی لێن كە هەردەم پشتگیری لە زمان و كولتوور و رێچكەی ژیانی خۆیان دەكەن. بەڵام بەڕاستی زۆر یاساكان جێبەجێ ناكەن. پێموایە ناكرێت ئەوانە بە هۆزی جاف بەراورد بكرێن.
رووداو: پێشتر وەك راوێژكاری مام جەلال كارت كردووە، دەتوانی كەمێ باسی رۆڵی خۆت لەو كاتەدا بكەی، لە عێراق كارت دەكرد یان لەدەرەوە؟
هانا جاف: لەڕاستیدا لە بۆستن، لە زانكۆی هارڤەرد ئەو كارەم دەكرد. ئەوە پڕۆژەیەك بوو، ئەوكاتەی جەنگی عێراق و ئەمریكا روویدا، ئێمە پرۆگرامێكمان ئامادە كرد بەشێوەی گرووپێك. ئێمە پشتگیریمان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكرد و زۆربەمان كورد بووین. ژمارەیەكی زۆر كورد لە زانكۆی هارڤەرد نەبوون، بەڵام عێراقی زۆری لێبوون. سەرۆك جەلال تاڵەبانی كەسێكە كە من زۆر رێزی لێدەگرم، چونكە پۆستی سەرۆكی عێراق لەدەستی كەسێكی كورد بێت، ئەوە شتێكە كە من هەردەم لە زانكۆكەمدا شانازیم پێوە كردووە. ئەوكاتەی مشتومڕ لەبارەی جەنگی عێراق و ئەمریكا لەئارادا بوو من وەك راوێژكارێك كارم دەكرد لەناو زانكۆی هارڤەرد.
رووداو: ئێستا ئەگەر لە كوردستان داوات لێبكەن ببیتە راوێژكار دەیكەی؟
هانا جاف: ئەگەر رۆژێك داوام لێبكرێت ببمە راوێژكار، ئەوا شەرەفمەند دەبم. لەڕاستیدا ساڵی رابردوو دەرفەتی ئەوەم بۆ رەخسا كە بچمە كوردستان.
رووداو: بەڕاست؟ چوویتە هەولێر.. یان كەلار؟
هانا جاف: بەڵێ چووم. هەستم كرد لە وڵاتی خۆمم. بەڕاستی زۆر خۆش بوو. چوومە سلێمانی، چوومە هەولێر و كەلاریش.
رووداو: باسی كەلارم بۆ بكە، چیت بینی، منیش خەڵكی كەلارم. حەزدەكەم رای تۆ بزانم وك ژنێكی مەكسیكی- ئەمریكی-كورد كە هەموو ژیانی لە خۆرئاوا ژیاوە و دەچێتەوە كەلار، چیت بینی لەوێ؟
هانا جاف: بەڕاستی خەڵكی كەلاری؟ ئەوكاتەی چوومە كەلار و ئەو خەڵكەم بینین، وەك ئەوە وابوو قسە لەگەڵ خوشك و براكانی خۆم بكەم. ئەوێ دووەم وڵاتی خۆمە. هەرچەندە لەوێ گەورە نەبووم، بەڵام بەڕاستی هەستم بەوە دەكرد چونكە هەردەم لە خوێنمدا بووە. دەزانی؟ باوكم هەندێ شتی دیاریكراوی فێر كردبووم، بەڵام ئەو كاتەی لەوێ بووم ئەوە من بووم كە دەمویست هەموو شتێك بزانم. دەمویست رووبار و شاخ ببینم. دەمویست گەشەی ئابووریی كوردستان ببینم. چۆن بەم شێوەیە گەشەی كردووە. ئەو سەقامگیرییە و ئەو ئارامییە. هەواڵەكانم دەخوێندنەوە و دەمویست دەربارەی هەڵبژاردنەكان بزانم. دەمویست دەربارەی كوردستان لە ئەمڕۆدا و كوردستان لە رابردوودا بزانم.
رووداو: خاڵ و مام و كەسوكارت لە كەلار هەن؟
هانا جاف: بەڵێ هەموویان لەو سێ شارەن، لە هەولێر و سلێمانی و كەلار.
رووداو: چۆن قسەت لەگەڵ دەكردن كە ئەوان ئینگلیزی نازانن؟
هانا جاف: ژمارەیەكی زۆر وشەی كوردی دەزانم. گوێ لە میوزیكی كوردی دەگرم. تەماشای بەرنامە كوردییەكان دەكەم و لە ئاستێكی سەرەتاییدا دەتوانم كەمێك بە كوردی قسە بكەم، بەڵام ئەوانیش زۆربەیان ئینگلیزی دەزانن.
رووداو: كەی زانیت كە رەگوڕیشەی تۆ كوردە؟
هانا جاف: لە منداڵییەوە. باوكم هەردەم جلی كوردی دەپۆشێت. میوزیكی كوردی. تەلەڤزیۆنی كوردی، هاوڕێی كورد. هەموو شتێكی كوردی بوو. ناوەندی كۆمەڵگای كوردی شوێنی پشووی هەفتانەی من بوو. ئیدی هەردەم لەگەڵ كورد بوومە.
رووداو: ئەمە بە منداڵی كاریگەری لەسەر تۆ هەبووە؟ لە قوتابخانەش بە هاوڕێكانت گوتووە تۆ كوردیت و ئەمریكی نیت؟
هانا جاف: هەرگیز نەمگوتووە ئەمریكیم. هەردەم شانازیم بە رەچەڵەكە كوردیەكەمەوە كردووە. چونكە دەزانی لە ئەمریكا، بەتایبەتی لە سانتیاگۆ و كالیفۆڕنیا شوێنێك نییە هەمووی ئەمریكی رەسەن بن. شارێكە زۆربەیان كۆچبەرن. بۆیە هەردەم لەگەڵ خەڵكی جیاوازدا بوومە. هەردەم لەگەڵ مەكسیكیەكان، لاتینیەكان، ئەوروپیەكاندا بوومە و هەردەم گوتوومە من كوردم. هەردەم شانازیم پێوە كردووە.
رووداو: زیاتر شانازی بە رەگوڕیشە كوردییەكەتەوە دەكەی لەچاو دوو كولتوورەكەی دیكەت؟
هانا جاف: بە یەكسانی شانازییان پێوە دەكەم، بەڵام هەردەم باسی كوردستان دەكەم و هەردەم دەیناسێنم لەهەر شوێنێك بۆی دەچم.
رووداو: بۆچی باسی كتێبەكەتمان بۆ ناكەی؟
هانا جاف: ژیاننامەیە. تێیدا سێ كولتوورەكەم رووندەكەمەوە. بەناوی ''سێ كولتوور و ژنێك''. (ترێس كولتوورێس ئونا موخێر). بە زمانی ئیسپانییە و دواتر وەریدەگێڕم. بڕیارە مانگی كانوونی یەكەمی داهاتوو بڵاوبێتەوە. كتێبەكە دەربارەی هەموو شتێكی كوردستانە، مێژووی، سەركردەكانی، سیاسەتی ئەمڕۆی، هەروەها ئەوەی كە چۆن لەنێو ئەو سێ كولتوورەدا گەورەبوومە.
رووداو: ئەم هەستە بەهێزەت بۆ كوردستان وام لێدەكەن بپرسم چۆن دەكرێ كەسێك كە لەسەرزەمینێك نەژیاوە بەمجۆرە بێت؟
هانا جاف: خێزانەكەم ئەو هەستەی پێبەخشیم.
رووداو: ئەمە داوات لێناكات كە لەنێو نەتەوەی خۆتدا بژیت؟
هانا جاف: ئەوەت لێ داوا ناكات. من خۆم تەرخانكردووە بۆ پرسی كورد و دەمەوێ كوردستان زیاتر بناسێنم لە هەرشوێنێك بژیم. ئێستا لە مەكسیكم. بۆ ماوەی 50 ساڵی داهاتووش پلانم وایە لەم شوێنە كاربكەم. هیواداریشم رۆژێك نوێنەرایەتی كوردستان بكەم.
رووداو: پلانت وایە هەر لە مەكسیك بمێنیتەوە، وادیارە لێرە كارێكی هەمیشەییت هەیە؟
هانا جاف: بەڵێ. لانیكەم تاوەكو خولی داهاتووی سەرۆكایەتی لەو كارەی خۆم بەردەوام دەبم. هیوادارم تا پێم بكرێت لێرە بمێنمەوە تاوەكو بەردەوامی بە دامەزراوەكەم بدەم و بەردەوام بم لەكاركردن لە حكومەتدا.
رووداو: چاوت بە سەرۆكی مەكسیك كەوتووە؟
هانا جاف: بەڵێ دوو جار. دەزانێت من لێرە وەك جێگری بەڕێوەبەری كۆچبەران كاردەكەم. ئەو زۆر نزیكە لەوانەی كە لە هەمان پارتەكەی ئەودان.
رووداو: گوێ لە میوزیكی كوردی دەگری؟
هانا جاف: بەڵێ گوێی لێدەگرم.
رووداو: لە كام گۆرانیبێژ؟
هانا جاف: دەشنێ موراد.
رووداو: كام گۆرانی؟
هانا جاف: كوردستان
رووداو: كەمێكمان بۆ بڵێ
هانا جاف: نا نەخێر نایزانم. بەڵام میوزیكەكەی لە فێستیڤاڵی كوردیدا بەكاردێنم. من هەواداری ئەوم.
رووداو: رۆژنامە كوردییەكان بە ئینگلیزی دەخوێنیەوە؟
هانا جاف: دەربارەی (رووداو) دەزانم. دەشمەوێت زانیاری تازە دەربارەی سیاسەت و ئەو شتانە وەربگرم كە لە كوردستان رودەدەن. هەندێك جار دڵتەنگ دەبم كاتێك دەربارەی ئەو رووداوانە دەخوێنمەوە كە لە رابردوودا روویانداوە، هەست بەلاوازی دەكەی كە لە دووری و ناتوانی هیچ شتێك بكەی. بۆیە ئەمە رێگای منە تاوەكو كەمێك قەرەبووی بكەمەوە.
رووداو: بەنیازی پڕۆژەكانت لە كوردستان پەرەپێبدەی، بەتایبەتی پرۆژەی نەهێشتنی نەخوێندەواری كە لێرە بەڕێوەی دەبەی؟
هانا جاف: بەڵێ بەدڵنیاییەوە. هیوادارم ئەوكاتەی پرۆژەكەم لێرە تەواوكرد دەرفەتی ئەوەم هەبێت هەمان شت لەكوردستانیش بكەم.
هانا جاف:
* لەبنەماڵەی بەگزادەكانی جافە و كچی سەریاس داود بەگی فەتاح بەگی محەممەد پاشای جافە.
* بەپێی هەندێ سەرچاوەی مێژوویی محەممەد پاشای جاف كە دەكاتە باپیرە گەورەی هانا، بنیادنەری قەڵای شێروانەیە لەكەلار
* باپیری هانا (داودبەگی جاف) لەساڵی 1935ەوە هەتا ساڵی 1958 وەك نوێنەری لیوای كەركووك و گەرمیان، ئەندامی ئەنجومەنی
نوێنەرانی عێراق بووە.
