Eski Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEK) araştırmacısı Yousry Abushady, Rûdaw’a verdiği röportajda, İran'ın bombalanan tesislerini yeniden inşa edebileceğini söyledi.
Abushady, İran'ın uranyum zenginleştirmesini kısa sürede, bilinmeyen ve gizli yerlerde sürdürebileceğini belirtti.
Ajansın kıdemli araştırmacılarından Yousry Abushady, İran'ın hala kapasitesi olduğunu belirterek, “Çünkü daha önce yaklaşık 500 kilogram yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumu vardı. Ayrıca hızla kullanılabilecek yüzde 2 ile yüzde 20 arasında zenginleştirilmiş 10 ton uranyumu var” dedi.
Eski Atom Enerjisi Ajansı araştırmacısı, "İran isterse kısa sürede yüzde 90 oranında zenginleştirilmiş uranyuma ulaşabilir mi?" sorusuna, "Evet, ulaşabilir. Çünkü şüphesiz başka zenginleştirme üniteleri var ve belki daha fazlasını da yapmış olabilirler" cevabını verdi.
Eski Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEK) araştırmacısı Yousry Abushady, Rûdaw TV’den Şehyan Tahsin'in sorularını yanıtladı:
Rûdaw: Bir uzman ve eski Atom Enerjisi Ajansı araştırmacısı olarak, size göre ABD ve İsrail saldırıları İran'ın nükleer programına ne kadar zarar verdi?
Yousry Abushady: Gerçek şu ki, saldırılar mevcut programı bir süreliğine durdurdu, çünkü doğrudan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEK) İran'da araştırma yaptığı açık üslere, yani Netenz, Fordo ve İsfahan tesislerine isabet etti.
Bu nedenle program kesinlikle aksadı, ancak tamamen ortadan kalkmadı. Çünkü İran 23 binden fazla santrifüj ünitesi üretti. Sadece Fordo'da 3 bin ünite var ve bu üç binin yok edildiğini varsaysak bile, hala yaklaşık 15 ila 16 bin ünitesi daha var.
Bunlar hala yok olmadı ve tamamen yok edildiklerine inanmıyorum, çünkü Netenz tesisi yerin 80 metre altında bulunuyor. Medya ve Amerikalılar çok fazla önem vermese de İran, zenginleştirme sürecinin geliştirilmesinin ana kaynağı olan İsfahan'da büyük bir darbe aldı. Orada uranyum gazı üretiliyor ve daha sonra zenginleştirme için Netenz ve Fordo'ya gönderiliyor. Bu kaynak büyük zarar gördü.
İran'ın hala kapasitesi olup olmadığı sorunuza gelince, cevap evet. Kapasitesi var, çünkü daha önce yaklaşık 500 kilogram yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumu vardı. Ayrıca hızla kullanılabilecek yüzde 2 ile yüzde 20 arasında zenginleştirilmiş 10 ton uranyumu var.
Rûdaw: İran'ın nükleer tesislerini onarması ne kadar sürer?
Yousry Abushady: İran'ın bombalanan tesisleri yeniden inşa edeceğinden şüpheliyim. Çünkü İran, savaşın başından beri Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve uzmanlarıyla ilişkisini kesti. Son günlerde de Ajans ile işbirliği yapmama ve yöneticisinin İran topraklarına girmesine izin vermeme kararı aldı.
Bu, bilinen nükleer tesislerin yerlerini ajansın iyi bildiği anlamına geliyor; dolayısıyla İsrail ve ABD de biliyor. Bunları yeniden inşa etme konusunda şüpheliyim. İran'ın kimsenin hakkında hiçbir şey bilmediği birçok yeraltı tesisi var. Eğer yeniden başlayacak olursa, yeni zenginleştirme üniteleri üretebilecek onlarca atölyesi var. Yani tüm taraflarca bilinmeyen tesislere yönelecektir. Ajans da bunlar için araştırma yapamaz ve böylece İran, muhtemelen sadece birkaç ay sürecek kısa bir sürede eski durumuna dönebilir. Ancak İran, elinde bulunan ve saldırılardan kurtarmayı başardığı maddelerden yararlanabilir. Bildirildiği gibi, özellikle kullanıma hazır olan yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 500 kilogram uranyum olmak üzere güvenli yerlere nakledildiler.
Rûdaw: Trump, 'İran'ın nükleer programını durdurduk' dedi, sizce bu doğru mu?
Yousry Abushady: Kuşkusuz bu, içeriği olmayan ve büyük bir Amerikan kendini beğenmişliğiyle dolu bir rapor. İran'ın bu kadar bilgisiz olması ve olayların nasıl geliştiğini izlemesi beklenemez. Ajans Genel Direktörü'nün siyasallaşmış, tuhaf ve açık suçlamalarla dolu 31 Mayıs tarihli raporundan, Yönetim Kurulu'nun basit ve temelsiz konularda İran'ı kınama kararına ve İsrail saldırısının başlatılmasına kadar.
Bütün bunlar, Ajans'ın kararı ile İsrail saldırısı arasında 12 saat içinde gerçekleşti. İran'ın diz çöküp, özellikle yüksek oranda zenginleştirilmiş 500 kilogram uranyum söz konusu olduğunda kendisine saldırılmasını beklemesi mantıklı mı? Bu miktar kolayca taşınabilir.
Rûdaw: Ajansın saldırıdan önceki raporu, Ajans müfettişlerinin bilgilerine mi dayanıyordu yoksa İsrail ve ABD gibi ülkelerin bilgileri Ajansın İran raporunu etkiliyor muydu?
Yousry Abushady: Kuşkusuz bu siyasallaştırılmış bir rapor, çünkü teknik bir anlayışla okuyan herkes ona gülecektir. Metin, 2003'e kadar uzanan şeylere atıfta bulunuyor. İran'ın suçlandığı tüm o belgeler, 2003 yılında Amerikan istihbaratının askeri program için kullanıldığından şüphelendiği eski üslerle bağlantılıdır. Aralık 2015'te ajans raporunu yayınladı ve İran ile ilgili eski ve yeni tüm sorunların sona erdiğini ve İran'ın herhangi bir askeri programdan temiz olduğunu söyledi. Bu aynı zamanda 5+1 Grubu ile yapılan 2015 anlaşmasının temel bir şartıydı. Aniden, bunca yıl sonra ve İran'ın istatistiklere göre Japonya, Almanya ve Kanada'dan bile daha fazla denetlenen ülke haline geldiği bu kadar büyük işbirliğinden sonra bu rapor ortaya çıkıyor. Bunun anlamı, raporun tamamen siyasi olduğudur.
Rûdaw: İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın tarafsız olmadığını açıkladı ve işbirliğini durdurdu, bunun ne gibi etkileri olacak?
Yousry Abushady: Hayır, konu bundan daha hızlı gelişiyor çünkü beklemeyecekler. Bugünün hikayesi, İran'ın müfettişleri ve ajans başkanını yasaklayarak, atom tesislerinde denetimi yasaklayarak Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'nı açıkça ihlal etmesidir. Bu nedenle, İran dosyası, yaptırım uygulamak için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne gönderilmelidir. İran tüm bunları bekliyor ve o senaryoyu biliyor mu? İran parlamentosunun, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin uygun gördüğü bir zamanda anlaşmadan çekilme kararı var.
Tahminim, eğer durum bu şekilde devam ederse, bugün veya yarın Yönetim Kurulu ve Ajans, kınama kararı alacak ve dosyasını Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne gönderecektir. Bu durumda, muhalefet artmayacaktır, çünkü gerçekten ihlal ediyor.
Ancak bundan daha önemlisi, İran'ın anlaşmadan çekilebilmesi ve faaliyetleri ve nükleer tesisleri hakkında hiçbir bilgi vermemesi ve hiç kimsenin bu konuda hiçbir şey bilmemesi, tıpkı daha önce Kuzey Kore'de meydana gelen senaryo gibi ve İsrail'in mevcut durumu gibi, kimse içinde araştırma yapmıyor.
Rûdaw: İsrail'in de nükleer silahı olduğunu tahmin ediyor musunuz ve size göre İsrail'in de nükleer silahı var mı?
Yousry Abushady: Kuşkusuz İsrail'in 1950'lerden beri askeri bir nükleer programı var; Fransa'nın yardımıyla 1958'de Dimona Tesisini kurduğu zamandan beri. 1964'te faaliyete geçti ve 1967'de ilk bombasını yaptı. 1973'te, Mısır ve Suriye'de yenilgiye uğramaya başladıktan sonra, nükleer bombalarla yüklü 11 adet Phantom uçağını hazırladı.
Dolayısıyla İsrail'in onlarca, hatta yüzlerce nükleer bombası var; ister esas olarak Dimona Tesisinden olsun, isterse kimsenin hakkında bir şey bilmediği ve kimsenin denetlemediği zenginleştirme tesislerinden ve diğer tesislerden olsun. Kuşkusuz İsrail, Ortadoğu'da bu silahlara sahip tek devlettir.
Rûdaw: İsrail neden açıklamıyor ve denetlenmiyor?
Yousry Abushady: Doğrusu, bu İsrail ile ABD eski başkanlarından Johnson arasında, üzerinde çok soru işareti olan Başkan Kennedy'nin öldürülmesinden sonra yapılan bir anlaşmaydı. Çünkü Başkan Kennedy, Dimona Tesisinin nükleer bomba yapmak için kullanıldığı konusunda tamamen şüpheye düşmüştü ve bu durumu kabul etmiyordu. Her halükarda, Kennedy'nin öldürülmesinden sonra Johnson geldi ve ABD-İsrail anlaşması bu konunun açıklanmaması yönünde oldu.
Ancak bugün dünyada İsrail'in nükleer silahı olduğuna inanmayan hiçbir devlet ve kişi yok. Kuşkusuz var ve çok sayıda da var. Yakın zamanda Gazze'de bakanlardan biri şöyle dedi: "Keşke nükleer bomba kullansaydık ve bu büyük çaba ve gördüğümüz zararlar yerine tüm Gazze'yi temizleseydik." Bu nedenle, nükleer silah kullanma ihtimali açık; zaten daha önce Hiroşima ve Nagazaki'de kullanılmadı mı?
Rûdaw: Bir araştırmacı olarak daha önce Natanz, Fordo ve İsfahan tesislerine gittiniz mi?
Yousry Abushady: Evet, İran'a gittim ve yakından takip ettim, o zamanlar denetim sonuçlarını değerlendirmekten sorumluydum. Zararlar büyük olabilir.
Rûdaw: Size göre santral ne kadar zarar görmüş olabilir?
Yousry Abushady: Tahminime göre İsfahan harabeye dönmüş ve fabrika ve üslerinin çoğu yok edilmiş durumda, çünkü çoğu yer üstündeydi. Fordo Tesisi, Amerikan saldırısıyla tahrip edilmiş olabilir, ancak bunun için bir kesinlik yok. Fordow, toplam 23 bin ünitenin 3 bin zenginleştirme ünitesini içeriyor.
Natanz Tesisi yer üstünde yıkıldı, ancak çoğu ünitenin, muhtemelen 16-17 bin ünitenin bulunduğu yer altı tesisinin tamamının vurulduğundan şüpheliyim, ancak tüm bunlardan daha önemlisi atomik maddeler. Dediğim gibi, 500 kilogram. Neredeyse kesin olarak taşınmışlar. Diğer 10 ton zenginleştirilmiş uranyumla ilgili olarak, İran'ın tamamını taşıdığından şüpheleniliyor, ancak kesinlikle bir kısmını taşıdı. Aşağı yukarı zararın boyutu bu.
Rûdaw: Bir uzman olarak, İran'ın istemesi halinde kısa sürede yüzde 90 oranında uranyuma ulaşabileceğine inanıyor musunuz?
Yousry Abushady: Evet, ulaşabilir. Çünkü şüphesiz başka zenginleştirme üniteleri var ve belki daha fazlasını da yapmış olabilirler. Çünkü devlet, atomik madde içermediği takdirde bu ünitelerin yapımını bildirmek zorunda değil. Bundan daha önemlisi, aynı yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumu bomba yapmak için kullanabilir. Ancak o zaman hacimleri biraz daha büyük, ağırlıkları daha fazla ve yıkıcı güçleri daha zayıf olacaktır. Ancak başka çare kalmazsa bu işi yapabilir, zor bir şey değil.
Rûdaw: İran istemesi halinde tek başına ve Rusya'nın işbirliği olmadan atom bombası yapabilir mi?
Yousry Abushady: Doğrusu, atom bombası yapmanın zor bir şey olduğu söyleniyor. Kuzey Kore birçok bomba yaptı, Güney Afrika yaptı, İsrail de yüzlerce yaptı. Dolayısıyla teknoloji zor değil, teknoloji var ve tasarımını yapmak da zor değil. Saddam acele etmeseydi, Irak da yapmaya çok yakındı. Bomba tasarlamak zor bir şey değil, asıl zor olan ondan yapılan madde, yani yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum veya plütonyum. Bu gerekli.
