Erbil (Rûdaw) – Erbil’in Koye ilçesine bağlı Hristiyanların yaşadığı Hermote köyünde, nesilden nesile aktarılan geleneksel bir oyun yaşatılıyor. Köy meydanında erkeklerin bir araya geldiği sırada tahta sesleri, alkışlar ve Süryanice folklorik ezgiler birbirine karışıyor.
Köylülerin “Kosane” adını verdiği oyun, Hermote sakinleri tarafından “Hermote meydanı” anlamına gelen “Meyd in Hermote” ifadesiyle de anılıyor.
Kosane nasıl oynanıyor?
“Kosane” kelimesi şans ve talih anlamına geliyor. Oyunda, el yapımı ahşap dikdörtgen bir tahta kullanılıyor. Tahtanın her iki tarafında 24 delik bulunuyor. Bu deliklere yerleştirilen 12 ince çubuğa ise “süvari” adı veriliyor.
Köyün yaşlılarının anlatımına göre “süvari” adı, 12 Süvari olarak bilinen eski bir anlatıdan geliyor.
Oyunda ana tahtanın yanı sıra zar görevi gören dört ince tahta parçası daha kullanılıyor. Oyuncular bu parçaları havaya atarak puanı ve süvarilerin hareket yönünü belirliyor.
Tahtaların biri siyah, diğeri beyaz olmak üzere iki yüzü bulunuyor. Atışın nasıl sonuçlandığına göre oyuncular Kos, iki, üç, dört veya altı puan kazanıyor.
Oyun iki, dört veya altı kişi arasında bireysel olarak ya da iki takım halinde oynanıyor. Bir karşılaşma, oyuncuların becerisi ve şansına bağlı olarak yaklaşık 30 dakika ile 1 saat arasında sürüyor.
Kendi süvarilerini rakibinden önce oyun alanından çıkaran ve rakibin süvarilerini geçen taraf oyunu kazanıyor.
Oyun kadar ezgiler de önemli
Hermote’de Kosane yalnızca bir yarışma olarak görülmüyor. Oyun, Süryani folklorik ezgileri, toplu alkışlar ve oyuncuları destekleyen tezahüratlarla birlikte köyün kültürel yaşamının bir parçası olarak yaşatılıyor.
Köyün deneyimli oyuncularından Azad ve Riaz, oyun sırasında meydandaki atmosferi canlı tutan isimler arasında yer alıyor.
Oyunculardan biri belirleyici bir puan aldığında meydanda toplu alkışlar yükseliyor, Süryanice folklorik ezgiler söyleniyor. Bu anlar, takımlardan birinin galibiyete yaklaştığının işareti kabul ediliyor.
Yazılı bir kaydı yok, kuşaktan kuşağa aktarılıyor
Kosane’nin ne zaman ve nasıl ortaya çıktığına ilişkin yazılı bir belge bulunmuyor. Oyunun geçmişine ilişkin bilgiler, köyün yaşlılarının anlattıkları üzerinden kuşaktan kuşağa aktarılıyor.
Yaşlıların anlatımına göre oyun geçmişte toprak üzerinde, çamur ve tahta kullanılarak oynanıyordu. Zamanla değişen oyun, bugün daha sağlam ahşap tahtalar ve çubuklarla oynanıyor.
Bir dönem Kosane, özellikle öğle ve akşam saatlerinde köylülerin bir araya gelip vakit geçirmesinin başlıca yollarından biriydi.
Çocuklar geleneği devralıyor
Hayatın değişmesine rağmen Hermote’nin çocukları ve gençleri, babaları ve dedelerinin yanında oturarak Kosane’nin kurallarını öğreniyor.
Köy çocukları, oyunu Hermote’ye ait özel bir miras olarak gördüklerini ve kaybolmasına izin vermek istemediklerini söylüyor. Çocuklar, ileride oyunun kurallarını kendi çocuklarına da öğretmek ve geleneğin yaşamasını sağlamak istiyor.
Hermote köyü
Hermote köyü, Koye kentinin yaklaşık 1 kilometre batısında bulunuyor. Köy, bölgedeki en eski Hristiyan yerleşimlerinden biri olarak biliniyor.
Tarihsel kaynaklara göre köydeki Hristiyan yerleşiminin geçmişi, İslamiyet’in Kürdistan’a gelişinden önceki dönemlere kadar uzanıyor.
Bugün 500’den fazla kişinin yaşadığı Hermote, bölgedeki farklı toplulukların bir arada yaşamı ve geleneksel folklorun korunması açısından dikkat çeken yerleşimlerden biri olarak öne çıkıyor.
