Süleymaniye (Rûdaw) - Süleymaniye’deki Jin Merkezi, 22 yıldır Kürt tarihine ve kültürüne ait el yazmaları ile tarihi belgeleri koruyarak gelecek kuşaklara aktarmaya çalışıyor.
Merkezin sessiz bir odasında beyaz laboratuvar önlükleri ve eldivenler giyen uzmanlar, yüzlerce yıllık el yazmalarının yıpranmış sayfalarını özel fırçalar ve kimyasal maddeler kullanarak onarıyor.
Burası sıradan bir laboratuvar değil. Merkezin el yazmaları restorasyon bölümünde, zarar görmüş ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan Kürtçe el yazmaları ve tarihi belgeler bilimsel yöntemlerle yeniden kullanılabilir hale getiriliyor.
“Kâğıt da insan gibi hastalanır”
Jin Merkezi Müdür Yardımcısı Sıddık Salih, merkezin 22 yılı aşkın süredir Kürtlerin kültürel ve tarihi materyallerini toplama ve koruma çalışmaları yürüttüğünü belirtiyor.
Salih, el yazmalarının korunması için özel bir bölüm kurmalarının nedenini şu sözlerle anlatıyor:
“Nasıl insan hastalanıyorsa kâğıt da hastalanır. Bu nedenle restorasyon bölümümüzü merkezin temel ve önemli bölümlerinden biri olarak kurduk.”
Kürt tarihinde ulusal arşiv ve kütüphanelerin bulunmamasının, çok sayıda tarihi el yazmasının onlarca, hatta yüzlerce yıl boyunca kötü fiziksel koşullarda kalmasına neden olduğu belirtiliyor.
Merkezde halen restorasyonu yapılan belgeler arasında 15. yüzyıla kadar uzanan el yazmaları da bulunuyor. Uzmanlara göre yapılan restorasyon çalışmaları sayesinde bu belgelerin kullanım ömrü onlarca yıl daha uzatılabiliyor.
El yazmaları adım adım restore ediliyor
El Yazmaları Restorasyon Bölümü Sorumlusu Zeryan Muhammed, merkeze ulaşan el yazmalarının büyük bölümünün parçalanma ve yok olma aşamasında olduğunu söylüyor.
Kâğıdın bozulmasının temel nedenlerinden birinin asitlik ve alkalilik dengesinin bozulması olduğu belirtiliyor. Uzmanlar bu nedenle el yazmalarına çeşitli bilimsel işlemler uyguluyor.
Bu kapsamda kâğıt, etanol veya arıtılmış suyla temizleniyor ya da özel kimyasallar kullanılarak asitlik seviyesi dengeleniyor. Böylece kâğıdın daha fazla parçalanmasının önüne geçilmeye çalışılıyor.
Daha sonra el yazmalarındaki yırtık ve delikler özel kâğıtlarla, geleneksel ve el işçiliğine dayalı yöntemlerle dolduruluyor. Son aşamada ise belgelerin kapakları yeniden hazırlanıyor.
Zeryan Muhammed, yaptıkları çalışmanın artık yalnızca kâğıtları korumaktan ibaret olmadığını belirterek şöyle konuşuyor:
“Artık sadece kâğıtla çalışmanın ötesine geçtik. Şimdi tarih ile çalışıyoruz. Hatta evimize gittiğimizde bile köylerde ve evlerde kötü koşullarda korunan bu el yazmalarını düşünüyoruz.”
“Kürdistan’ın her kentinde merkez kurulmalı”
Jin Merkezi yetkilileri, Süleymaniye’deki bu deneyimin kentle sınırlı kalmamasını istiyor.
Yetkililer, Kürdistan Bölgesi’nin farklı kentlerinde benzer merkezlerin kurulması gerektiğini belirterek, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan binlerce Kürt el yazması ve tarihi belgenin kaybolmadan önce restore edilmesini hedefliyor.
Merkez, bu çalışmaların yaygınlaştırılmasıyla Kürt tarihine ve kültürüne ait belgelerin gelecek kuşaklara aktarılabileceğini vurguluyor.
