Haber Merkezi - Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) yayımladığı küresel silah transferleri raporuna göre Avrupa, son yıllarda hızla artan savunma harcamalarıyla küresel silah pazarında dikkat çekici bir konuma yükseldi.
Raporda, Avrupa ülkelerinin son beş yılda silah ithalatını yüzde 210 artırdığı ve 2021–2025 döneminde küresel silah ithalatında yüzde 33 pay ile ilk sıraya yerleştiği belirtildi.
SIPRI verilerine göre bu durum, 1960’lı yıllardan bu yana ilk kez Avrupa’nın küresel silah ithalatında lider konuma yükselmesi anlamına geliyor.
Rusya-Ukrayna savaşı savunma yatırımlarını hızlandırdı
Raporda, Avrupa’daki savunma harcamalarındaki artışın başlıca nedenleri arasında Rusya-Ukrayna savaşı ve değişen transatlantik güvenlik dengeleri gösterildi.
Avrupa ülkeleri bu gelişmelerin ardından savunma yatırımlarını hızlandırırken, küresel silah ithalatındaki paylarını 2021-2025 döneminde yüzde 12’den yüzde 33’e yükseltti.
Uzun yıllar listenin başında yer alan Asya ve Okyanusya ülkeleri yüzde 31 ile ikinci sıraya gerilerken, Ortadoğu ülkeleri yüzde 26 ile üçüncü sırada yer aldı.
Verilere göre Avrupa ülkelerinin toplam silah ithalatı, 2021-2025 döneminde 2016-2020 dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 210 arttı.
Avrupa’nın yönü yeniden ABD’ye döndü
SIPRI raporunda, Avrupa’nın savunma ihtiyaçlarını karşılamak için bir kez daha Atlantik’in ötesine, yani ABD’ye yöneldiği vurgulandı.
2021-2025 döneminde ABD’nin toplam silah ihracatının yüzde 38’i Avrupa ülkelerine yapıldı.
Avrupa Birliği’nin yerli savunma sanayisini güçlendirmeye yönelik teşviklerine rağmen birçok Avrupa ülkesi, özellikle yüksek teknoloji gerektiren sistemlerde ABD’ye bağımlı olmaya devam etti.
Rapora göre özellikle şu alanlarda ABD sistemleri öncelikli tercih olmayı sürdürüyor:
“Savaş uçakları, uzun menzilli hava savunma sistemleri, yüksek teknolojiye dayalı askeri platformlar.”
NATO ülkelerinin ithalatı hızla arttı
SIPRI verileri, NATO üyesi Avrupa ülkelerinde de ciddi bir artış yaşandığını ortaya koydu.
Avrupa’daki 29 NATO üyesinin silah ithalatı yüzde 143 arttı.
Bu alımların yüzde 58’i ABD’den gerçekleştirildi.
Raporda ayrıca bazı ülkelerin ABD ile stratejik ilişkilerini güçlendirmek için bu yolu tercih ettiği ifade edildi.
Örneğin: Romanya ve Polonya, Washington ile askeri işbirliğini güçlendirmek amacıyla ABD silahlarını tercih etti. Almanya ise mevcut Patriot hava savunma sistemleriyle lojistik ve eğitim uyumu sağlamak için ABD menşeli ekipmanlara yöneldi.
Küresel silah ihracatı yüzde 9,2 arttı
SIPRI uzmanları raporda 2021-2025 dönemini 2016-2020 dönemiyle kıyasladı.
Analizlerin finansal değer yerine “silah transfer hacmi” üzerinden yapıldığı belirtilirken, küresel silah ihracatının son dönemde yüzde 9,2 arttığı kaydedildi.
Dünya genelinde ana silah transfer hacminin 2011-2015 döneminden bu yana en büyük yükselişini kaydettiği vurgulandı.
ABD küresel silah pazarındaki liderliğini koruyor
Rapora göre küresel silah sevkiyatlarının yüzde 42’si ABD tarafından gerçekleştirildi.
ABD, 99 ülkeye silah ihracatı yaparak küresel pazardaki hakimiyetini sürdürdü.
ABD şirketlerinin küresel silah ihracatındaki payı: 2016-2020 döneminde yüzde 36 2021-2025 döneminde yüzde 42 olarak kaydedildi.
ABD’nin ardından Fransa ve Rusya dünyanın en büyük ikinci ve üçüncü silah ihracatçıları oldu.
Ancak Rusya’nın silah ihracatında yüzde 64’lük rekor bir düşüş yaşandığı belirtildi. Buna karşılık Fransa’nın ihracatı yüzde 21 arttı.
Almanya Çin’i geride bıraktı
Avrupa’nın en büyük ekonomisi olan Almanya da silah ihracatında önemli bir yükseliş kaydetti.
2021-2025 döneminde Almanya’nın küresel silah ihracatındaki payı yüzde 5,7’ye yükseldi ve ülke Çin’i geride bırakarak dünyanın dördüncü büyük silah ihracatçısı oldu.
Alman silah ihracatının: yüzde 24’ü Ukrayna’ya askeri yardım olarak gönderildi. Yüzde 17’si diğer Avrupa ülkelerine ihraç edildi.
Asya ve Ortadoğu’da farklı eğilimler
Rapora göre Asya ve Okyanusya’nın silah ithalatı yüzde 20 azaldı.
Bu düşüşte özellikle Çin’in yerli savunma üretimini artırması etkili oldu. Çin’in silah ithalatı yüzde 72 geriledi.
Öte yandan Ortadoğu ülkelerinin silah ithalatının yüzde 54’ü ABD tarafından karşılandı.
En fazla silah ithal eden ülkeler
SIPRI verilerine göre dünya genelinde en fazla silah ithal eden ülkeler sıralamasında: Ukrayna, Hindistan, Suudi Arabistan, Katar, Pakistan yer aldı.
Raporda değerlendirmelerine yer verilen SIPRI Silah Transferleri Programı Direktörü Mathew George, Avrupa’daki hızlı artışın küresel silah transferlerini yukarı çektiğini söyledi.
George, şu ifadeleri kullandı:
“Asya, Okyanusya ve Ortadoğu’daki ülkeler gerilim ve çatışmalar nedeniyle büyük ölçekli silah ithalatını sürdürse de Avrupa ülkelerine yönelik silah akışındaki keskin artış küresel silah transferlerini yaklaşık yüzde 10 yükseltti. 2022’den bu yana Ukrayna’ya yapılan teslimatlar en belirgin faktör olsa da birçok Avrupa devleti Rusya’dan algılanan tehdide karşı askeri kapasitelerini güçlendirmek için silah ithalatını önemli ölçüde artırdı.”
“Önce Amerika silah transfer stratejisi”
SIPRI Silah Transferleri Programı kıdemli araştırmacısı Pieter Wezeman ise ABD’nin küresel silah pazarındaki konumunu daha da güçlendirdiğini söyledi.
Wezeman, ABD silahlarının birçok ülke için sadece askeri teknoloji değil aynı zamanda Washington ile siyasi ilişkileri güçlendirmenin bir yolu olarak görüldüğünü belirtti.
Wezeman şu değerlendirmede bulundu:
“ABD silahları ithalatçılar için ileri teknolojik kabiliyetler sunuyor ve Washington ile iyi ilişkiler kurmanın bir yolu olarak görülüyor. ABD ise silah ihracatını hem dış politikasının bir aracı hem de savunma sanayisini güçlendiren bir mekanizma olarak değerlendiriyor. Trump yönetiminin ‘Önce Amerika Silah Transfer Stratejisi’ de bu yaklaşımı açıkça ortaya koyuyor.”
