Haber Merkezi - ABD’de başkanlık ve ara seçimlerin kasım ayının ilk pazartesisini takip eden salı günü yapılması, 1845 yılında kabul edilen bir yasaya dayanıyor. O dönemde büyük ölçüde tarımla geçinen ve kırsal bölgelerde yaşayan Amerikalıların ulaşım koşulları, hasat dönemi ve dini günler seçim takviminin belirlenmesinde etkili oldu. Ancak bu tercihin arkasındaki gerekçelerin bir bölümü tarihsel yorumlara dayanıyor.
ABD’de seçim takvimi, bugünün yaşam koşullarından oldukça farklı bir dönemde oluşturuldu. Kongre, 1845 yılında ülke genelinde tek bir başkanlık seçimi günü belirledi. O dönemde Amerikalıların büyük bölümü kırsal bölgelerde yaşıyor, tarımla uğraşıyor ve oy kullanmak için uzun mesafeler katetmek zorunda kalıyordu.
Seçim gününün belirlenmesinde seçmenlerin yolculuk süresi, tarımsal faaliyetler ve dini günler gibi etkenlerin dikkate alındığı düşünülüyor. Ancak bugün yaygın biçimde aktarılan bu gerekçelerin tamamı, 1845 tarihli yasada açıkça yer almıyor.
1845 yasası seçim gününü nasıl belirledi?
ABD Kongresi, 1845 yılında kabul ettiği federal yasayla başkanlık seçicilerinin belirlenmesi için ülke genelinde ortak bir tarih oluşturdu. Buna göre seçimler, kasım ayının ilk pazartesisini takip eden salı günü yapılacaktı.
Dönemin Başkanı John Tyler, düzenlemeyi Ocak 1845'te imzaladı. Ancak 1844 başkanlık seçimi eski sisteme göre tamamlandığı için yeni uygulama ilk kez 1848 seçimlerinde yürürlüğe girdi. Bu seçimde Whig Partisi'nin adayı Zachary Taylor başkan seçildi.
O dönemde seçmenler ABD başkanını doğrudan seçmiyordu. Her eyaletin seçmenleri, başkanlık için oy kullanacak seçicileri belirliyordu. Kongre'nin ortak seçim günü belirleme yetkisi de ABD Anayasası'nın 2'nci maddesine dayanıyordu.
1845 tarihli yasa yalnızca başkanlık seçicilerinin belirlenmesini kapsıyordu. Kongre seçimlerinin takvimi ise uzun süre eyaletlerin kontrolünde kaldı.
Çiftçilerin yaşam koşulları seçim takvimini etkiledi
Seçim gününün salı olarak belirlenmesinin arkasındaki yaygın tarihsel açıklamalardan biri, 19'uncu yüzyıl Amerika'sının tarıma dayalı yaşam düzeni.
O dönemde kırsal bölgelerde yaşayan birçok seçmenin oy kullanabilmek için ilçe merkezlerine gitmesi gerekiyordu. Bu yolculuk at sırtında, at arabasıyla veya yürüyerek yapılıyor; bazı durumlarda bir gün ya da daha uzun sürüyordu.
Demiryolları henüz ülkenin geniş bölümüne yayılmamış, yolların çoğu da asfaltlanmamıştı. Yağmur ve çamur, yolculukları daha da zorlaştırabiliyordu. Bu nedenle seçim günü belirlenirken seçmenlerin yalnızca oy kullanmak için harcayacağı zamanın değil, sandığa gidiş ve dönüş sürelerinin de dikkate alındığı değerlendiriliyor.
Kasım ayının tercih edilmesinde ise hasat döneminin büyük ölçüde sona ermiş olması ve kışın ağır koşullarının henüz başlamamış olması etkili olmuş olabilir. Böylece çiftçilerin tarımsal faaliyetlerinin yoğun olduğu dönemle seçim takviminin çakışmasının önüne geçilmesi amaçlanmış olabilir.
Ancak bu gerekçeler, yasanın metninde açıkça belirtilmiyor; dönemin koşullarına dayanan tarihsel açıklamalar olarak aktarılıyor.
Neden salı günü?
Salı gününün tercih edilmesine ilişkin yaygın açıklama, haftanın diğer günlerinin dönemin yaşam düzenine uygun görülmemesiyle ilgili.
Pazar günü ibadet ve kilise ayinleri için ayrılmıştı. Pazartesi günü seçim yapılması halinde, uzak bölgelerde yaşayan seçmenlerin yolculuğa pazar günü çıkması gerekecekti.
Salı günü yapılan seçimler ise seçmenlere pazar ayininin ardından yola çıkmaları için bir gün bırakıyordu.
Çarşamba gününün tercih edilmemesine ilişkin anlatılardan biri de bu günün bazı bölgelerde pazar kurulan gün olması. Çiftçilerin ürünlerini satmak için kasabaya geldiği çarşamba günü seçim yapılmasının, ekonomik faaliyetleri aksatabileceği düşünülüyor.
Bununla birlikte, salı gününün neden seçildiğine ilişkin bu açıklamalar da 1845 tarihli yasada yer almıyor.
Seçimler neden kasım ayında yapılıyor?
Kasım ayı, 19'uncu yüzyılın tarıma dayalı toplumunda seçimler için uygun bir dönem olarak değerlendiriliyordu. Hasadın büyük ölçüde tamamlanmış olması, çiftçilerin iş yükünü azaltıyordu. Ayrıca kışın sert hava koşulları başlamadan önce seçmenlerin sandığa ulaşması daha kolaydı.
Özellikle at ve at arabasıyla yapılan yolculuklarda kar, buz ve çamur önemli engeller oluşturabiliyordu. Kasım ayının başı, ülkenin birçok bölgesinde bu koşullar ağırlaşmadan seçim yapılmasına olanak sağlıyordu.
Bununla birlikte ABD'nin farklı bölgelerinde kış koşulları aynı değildi. New England gibi kuzeydoğu bölgelerinde kış, Meksika Körfezi kıyılarına göre daha erken başlıyordu. Buna rağmen federal yasa bütün eyaletler için ortak bir tarih belirledi.
Neden kasım ayının ilk salısı değil de ilk pazartesiyi takip eden salı?
ABD'de seçim tarihi, kasım ayının ilk pazartesisini takip eden salı olarak tanımlanıyor. Bu formül, seçimlerin her yıl 2-8 Kasım tarihleri arasında yapılmasını sağlıyor.
Böylece kasım ayının salı günü başlaması halinde seçimlerin 1 Kasım'da yapılması önleniyor.
Örneğin 2016 yılında 1 Kasım salı gününe denk gelmişti. Bu nedenle kasım ayının ilk pazartesisi 7 Kasım, seçim günü ise 8 Kasım oldu. 2004 yılında ise 1 Kasım pazartesi gününe denk geldiği için seçimler ertesi gün, 2 Kasım'da yapıldı.
Bu formülün neden tercih edildiğine ilişkin iki yaygın tarihsel açıklama bulunuyor.
Bunlardan ilki, 1 Kasım'da kutlanan Azizler Günü (All Saints' Day) ile ilgili. Katolikler için önemli bir dini gün olan Azizler Günü'nde seçim yapılmasının uygun görülmemiş olabileceği belirtiliyor.
İkinci açıklama ise ticari faaliyetlere dayanıyor. Dönemin tüccar ve esnafının, ayın ilk gününü önceki ayın hesaplarını kapatmak için kullandığı; bu nedenle seçimlerin 1 Kasım'a denk gelmesinin istenmediği öne sürülüyor.
Ancak bu iki gerekçe de 1845 tarihli yasada açıkça belirtilmiyor. Bunlar, seçim tarihinin neden bu şekilde düzenlendiğine ilişkin yaygın tarihsel yorumlar arasında yer alıyor.
Takvim değişen Amerika'da değişmedi
ABD, 19'uncu yüzyıldan bu yana büyük bir toplumsal ve ekonomik dönüşüm geçirdi. 1920 nüfus sayımında kentlerde yaşayan Amerikalıların sayısı ilk kez kırsal nüfusu geride bıraktı. Buna rağmen 1845'te belirlenen federal seçim takvimi uygulanmaya devam etti.
Bugün posta yoluyla oy kullanma ve erken oy verme gibi yöntemler yaygınlaşmış olsa da federal seçimlerin geleneksel günü değişmedi.
Öte yandan 1845 tarihli yasada yer alan, bazı eyaletlerin seçim tarihini ertelemesine imkân tanıyan istisna hükmü de 2022'de kabul edilen Seçim Sonuçlarının Sayımında Reform Yasası ile daraltıldı. Yeni düzenleme, eyaletlerin oy verme süresini yalnızca olağanüstü ve yıkıcı olaylar nedeniyle uzatmasına izin veriyor.
Böylece günümüzde ABD'de seçimlerin kasım ayının ilk pazartesisini takip eden salı günü yapılması, büyük ölçüde 19'uncu yüzyılın ulaşım ve tarım koşullarına göre oluşturulmuş bir takvimin devamı niteliğini taşıyor.
