New York (Rûdaw) - Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'nde İran'a yönelik yaptırımları izleyen uzmanlar panelinin görev süresinin uzatılması, daimi üyeler Rusya ve Çin'in vetosuna takıldı. ABD ve İngiltere öncülüğündeki Batılı ülkeler, Moskova ve Pekin yönetimlerini "Tahran'ı korumakla" suçladı.
ABD tarafından hazırlanan ve 26 Eylül'de görev süresi dolacak olan BM uzmanlar panelinin yetki süresinin uzatılmasını öngören karar tasarısı perşembe günü oylamaya sunuldu. 15 üyeli konseyde tasarı 11 "evet" ve 2 "çekimser" oy aldı. Ancak BM Güvenlik Konseyi'nin veto hakkına sahip daimi üyeleri Rusya ile Çin'in "hayır" oyu kullanmasıyla tasarı reddedildi.
Usul krizi oturuma damga vurdu
Fransa'nın dönem başkanlığında gerçekleşen oturumda daha en başından itibaren sert usul tartışmaları yaşandı. Rusya temsilcisi, İran'ın nükleer programına ilişkin 2231 sayılı kararın 18 Ekim 2025 itibarıyla zaten sona erdiğini savunarak oturumun yasal bir dayanağı olmadığını ileri sürdü.
Çin de Rusya'nın argümanına destek vererek, diğer üye ülkeleri "siyasi baskı kurmaktan ve cepheleşmeden" kaçınmaya çağırdı. Çin temsilcisi, uluslararası diplomasiye olan güveni sarsmamak için yasal süresi dolan kararlara saygı gösterilmesi gerektiğini ifade etti.
Buna karşılık Fransa heyeti, yaptırımların BM Genel Sekreterliği'nin de onayladığı "snapback" (yaptırımların hızla ve otomatik olarak geri getirilmesi) mekanizmasıyla 27 Eylül 2025'te yeniden devreye sokulduğunu ve panelin hukuken uzatılması gerektiğini kaydetti.
Batı'dan "Tahran'ı koruyorsunuz" çıkışı
Vetonun ardından söz alan ABD temsilcisi, Rusya ve Çin'in tutumunu "kendi faaliyetlerini ve haydut rejimlere verdikleri desteği örtbas etme çabası" olarak nitelendirdi. ABD'ye göre, panelin dağılmasıyla birlikte İran'ın yasadışı askeri faaliyetlerini belgeleyen şeffaf raporlama mekanizması ortadan kalkacak ve bu durum yaptırımları delen kaçakçılık ağlarının işine yarayacak.
Washington, panel kurma girişimlerini artık bir kenara bırakıp yaptırım listelerini güncellemeye ve doğrudan bir komite başkanı atamaya odaklanacaklarını duyurdu.
İngiltere temsilcisi ise kararın reddedilmesinden üzüntü duyduklarını belirterek, İran'ın uluslararası nükleer denetçilere kapılarını kapattığını ve nükleer zenginleştirme faaliyetlerini sivil bir gerekçe sunmadan hızlandırdığını hatırlattı. İngiltere de tıpkı ABD gibi Rusya ve Çin'i, nükleer programını genişleten "İran'a kalkan olmakla" suçladı.
