Erbil(Rûdaw) - Amerika Birleşik Devletleri, İsrail ile ortaklaşa, İran'a karşı köprüleri, elektrik ve su santrallerini, rafinerileri ve petrol ile gaz sahalarını yok etmeyi amaçlayan geniş çaplı ve yıkıcı bir saldırıya hazırlanmıştı. Ancak ABD Başkanı Donald Trump, son anda saldırıyı durdurma kararı aldı. Peki, Trump cehennem gibi bir savaşın eşiğinden nasıl ve neden döndü? Perde arkasında neler yaşandı?
Saldırının durdurulma kararından önceki birkaç saat içinde yoğun bir diplomatik çaba vardı; ayrıca İran'dan ön bir anlaşmaya razı olabileceğine dair sinyaller geliyordu. Öte yandan, Trump'ın bu adımı, bu yılki savaşta izlediği tekrarlanan bir davranış modelinin parçasıdır. Önce saldırmakla tehdit edip baskıyı artırıyor, ardından aniden Hürmüz Boğazı, nükleer program ve ateşkes konularında müzakerelere fırsat tanımak için İran ve bölge ülkelerinin talebi üzerine kararını durdurduğunu söylüyor.
Trump, ABD saatiyle 1 Ağustos Cumartesi gecesi, yani Erbil saatiyle 2 Ağustos şafağında, saldırıyı iptal etme kararını Truth Social adlı sosyal medya platformunda bir gönderiyle duyurdu.
Trump ne dedi?
Trump, "ABD, İran İslam Cumhuriyeti'ne, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülmemiş bir askeri sindirme ve güç seviyesinde saldırmak için tamamen silahlanmış ve hazırdı," diye yazdı. Ancak buna rağmen şunları ekledi: "İran ve diğer Orta Doğu ülkeleri tarafından saldırıyı durdurmamız istendi, çünkü bir anlaşma çerçevesi kabul edildi. Bu anlaşma, Hürmüz Boğazı'nın derhal ve tamamen açılmasını ve İran'ın nükleer tehdidinin sona ermesini içerecektir."
Saldırıların bu şekilde durdurulması, anlaşmanın hızla sonuçlandırılması şartına bağlıydı. Amerikan medyasına göre, ABD ve İsrailli yetkililer, Trump'ın Cuma günü Camp David'deki kabine toplantısında planlanan, İran'ın enerji altyapısına yönelik çok ağır ve kapsamlı bir bombardımanı tartışıyorlardı. O toplantıda Trump, İranlıların "sözlerini sürekli bozmalarından" dolayı çok öfkelenmişti, ancak hâlâ Jared Kushner, Steve Witkoff ve Marco Rubio gibi müzakerecilerin çabalarına dair bir umut besliyordu.
Trump'ın gönderisinden birkaç saat önce ne oldu?
Trump'ın Cumartesi günü gönderisini yayınlamasından önceki saatlerde bir dizi olay art arda yaşandı:
*Kuveyt ordusu, hassas tesislerini hedef alan İran'a ait birkaç insansız hava aracını düşürdüğünü açıkladı.
* İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, arabulucu ve bölge ülkeleriyle acil temaslarda bulunarak İran'ın eli kolu bağlı durmayacağı ve karşılık vereceği uyarısında bulundu.
*Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, doğrudan Trump'ı arayarak saldırı planından duyduğu endişeyi dile getirdi ve durumun sakinleştirilmesini talep etti.
*Katar, BAE, Türkiye ve Pakistan gibi arabulucu rolü oynayan diğer bölge ülkeleri, gerilimi durdurmak için ABD ve İran'ı ikna etmeye çalıştı.
Bu olaylar, gerilimin zirvede olduğu bir zamanda meydana geldi. İran "misliyle karşılık verme" tehdidinde bulunurken, ABD de ateşkes, nükleer program ve Hürmüz Boğazı ile ilgili tıkanmış müzakerelerde daha iyi şartlar elde etmek için askeri baskı kullanıyordu.
Erakçi'nin bölge ülkeleriyle telefon görüşmeleri ve etkileri
Cumartesi günü, Abbas Erakçi, sırasıyla Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Pakistan Ordu Komutanı Asım Munir ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan ile telefonla görüştü.
Erakçi'nin Telegram kanalından yayınlandığı üzere, diplomat, İran'ın herhangi bir "saldırganlığa" kararlılıkla yanıt vereceği uyarısında bulundu. Erakçi, Suudi Dışişleri Bakanı'na, ABD ve İsrail tarafından yapılacak herhangi bir saldırının — veya bölge ülkelerinin saldırılara herhangi bir şekilde katılması ya da yardımcı olmasının — İran güçleri tarafından "misliyle karşılık" bulacağını söyledi.
Bu temaslar bölgede tehlike çanlarının çalmasına neden oldu. Körfez ve Orta Doğu ülkeleri, ABD ve İsrail'in saldırması durumunda İran'ın misilleme olarak kendi petrol tesislerini, topraklarındaki Amerikan üslerini veya ticari gemileri hedef almasından sürekli olarak korku duyuyordu. Bu uyarılar, saldırıyı durdurmak için güçlü bir diplomatik çabayı beraberinde getirdi ve bu çabalar — en belirgini Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın telefon görüşmesi aracılığıyla — doğrudan Trump'a ulaştı.
Trump, saldırıyı "İran ve diğer Orta Doğu ülkelerinin" talebi üzerine durdurduğunu söylese de, resmi İran medyası askeri bir yetkilinin ağzından bunun Tahran'ın talebi üzerine olmadığını belirtti.
İranlı yetkililer: Talepte bulunmadık
Ayrıca, Amerikan haber sitesi Axios, Trump'ın saldırıyı müzakerelerdeki ilerleme nedeniyle durdurduğunu bildirdi. Raporlarındaki önemli nokta, Muhammed bin Selman'ın Cumartesi günü Trump ile telefonla görüşerek saldırı planından duyduğu endişeyi dile getirmesiydi — bu, Trump'ın Truth Social'daki gönderisinden sadece birkaç saat önceydi. Ayrıca Katar, BAE, Türkiye ve Pakistan gibi diğer ülkeler de durumun sakinleştirilmesi için baskı yapmıştı.
