İHD'den sürece ilişkin 5 acil adım çağrısı

İstanbul(Rûdaw) - İnsan Hakları Derneği (İHD), İstanbul şubesinde düzenlediği basın açıklamasında çözüm süreci ve çerçeve yasaya ilişkin değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaştı. İHD, 7595 sayılı Kanun'un kalıcı barış için tek başına yeterli olmadığını belirterek demokratikleşme, hukuki reform, Meclis denetimi ve geçmişle yüzleşme alanlarında acilen adım atılması çağrısında bulundu.

İnsan Hakları Derneği (İHD), çözüm sürecinin ilerlemesi ve kalıcı barışın sağlanması için atılması gereken adımlara ilişkin bir basın açıklaması yaptı.

İstanbul şubesinde düzenlenen açıklamada, TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026'da kabul ettiği rapor ile 18 Ağustos 2026'da yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun değerlendirildi.

İHD, söz konusu kanunun eksikliklerine rağmen çözüm sürecinde önemli bir adım olduğunu belirtti. Ancak ifade ve protesto özgürlüğü, medya özgürlüğü, muhalefete ve sivil topluma yönelik siyasi operasyonlar başta olmak üzere farklı alanlarda yaşanan hak ihlallerinin adaletsizliği derinleştirdiğini ve toplumda güvensizliğe yol açtığını kaydetti.

Barış sürecinin başarıya ulaşabilmesi için demokratikleşme ve hukuki reformlarla desteklenmesi gerektiğini vurgulayan İHD, Birleşmiş Milletlerin çatışma çözümüne ilişkin rehberlerinde de kapsayıcılık, güven artırıcı adımlar, hukuki güvenceler ve geçmişteki ihlallerle yüzleşmenin kalıcı barış açısından önemine dikkat çekildiğini hatırlattı.

Dernek, TBMM raporu, 7595 sayılı Kanun ve uluslararası deneyimlerden hareketle çözüm süreci için acilen atılması gereken beş temel adımı sıraladı.

1. Kanunun uygulanmasında şeffaflık ve hukuki güvenceler sağlanmalı

İHD, 7595 sayılı Kanun'un 1, 3 ve 6'ncı maddelerinin, örgütün fiilî varlığının sona erdiğinin ve silahların teslim edildiğinin tespit edilmesi koşuluna bağlı düzenlemeler içerdiğini belirtti.

Açıklamada, bu tespitin Millî Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla teyit edilerek Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından kanunun belirli soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesini, bazı mahkûmiyetlerin infazının ise ertelenmesini öngördüğü hatırlatıldı.

İHD, bu sürecin şeffaf ve denetlenebilir biçimde yürütülmesi gerektiğini vurgulayarak hükümete şu çağrılarda bulundu:

• Silahsızlanma ve tasfiye sürecinde izlenecek kriterler kamuoyuna açıklanmalı.
• Tespit ve teyit süreçlerinin sonuçları, güvenlik bakımından sakınca oluşturmayacak ölçüde düzenli olarak kamuoyuyla paylaşılmalı.
• Kanunun uygulanmasındaki öngörülebilirlik ilkesine ilişkin belirsizlikler giderilmeli.
• TBMM'nin denetim mekanizması etkili biçimde işletilmeli.

2. Kanunun kapsamı ve hukuki sonuçlarına ilişkin belirsizlikler giderilmeli

7595 sayılı Kanun'un genel bir infaz reformu olmadığına dikkat çeken İHD, kanunun belirli suçları ve PKK/KCK ile bağlantılı faaliyetleri esas alan, özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi yasası niteliğinde olduğunu belirtti.

Açıklamada, soruşturma ve kovuşturmalar için beş veya on yıllık erteleme sürelerinin öngörüldüğü, bazı mahkûmiyetlerin infazının da ceza miktarına göre beş veya on yıl ertelenmesinin düzenlendiği ifade edildi.

Kanunda kapsam dışında bırakılan suçlar ile erteleme döneminde yeni bir "terör suçu" işlenmesinin doğuracağı sonuçların da düzenlendiği hatırlatıldı.

İHD, uygulamada hukuki belirsizliklerin ve ayrımcılık riskinin önlenmesi gerektiğini belirterek şu düzenlemelerin yapılmasını istedi:

• Kanundan yararlanma koşulları ve başvuru usulleri konusunda açık ve objektif kriterler belirlenmeli.
• Benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamalar önlenmeli; kararların nesnel ölçütlere ve hukuki güvencelere dayanması sağlanmalı.
• Geri dönenlerin barınma ve sağlık hizmetlerine erişimi ile ekonomik, sosyal ve siyasal yaşama katılımı konusunda gerekli düzenlemeler yapılmalı, tedbirler alınmalı ve güvenceler oluşturulmalı.

3. Demokratikleşme adımları silahsızlanma koşuluna bağlanmamalı

İHD, 7595 sayılı Kanun'un ağırlıklı olarak silahsızlanma ve bunun hukuki sonuçlarına odaklandığını belirterek demokratikleşme adımlarının silahsızlanma sürecinin tamamlanmasını beklemeden hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

Birleşmiş Milletlerin çatışma çözümüne ilişkin rehberleri ve uluslararası deneyimlere işaret edilen açıklamada, hukuki reformlar ve demokratikleşme adımlarıyla desteklenmeyen silahsızlanma süreçlerinin kalıcı barış üretemeyeceği ifade edildi.

Bu kapsamda hükümete şu çağrılar yapıldı:

• Kayyum uygulamalarına son verilmeli ve seçilmiş belediye başkanları görevlerine iade edilmeli. Bunun yasal koşullarının uygun olmaması durumunda belediye meclisi başkan vekili seçilmeli.
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararları derhal ve eksiksiz uygulanmalı.
• İnfaz Kanunu; infaz eşitliği, umut hakkı ve uluslararası standartlara uygun biçimde yeniden düzenlenmeli.
• Hasta mahpuslar derhal serbest bırakılmalı.
• İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlükleri AYM ve AİHM standartlarına uygun şekilde güvence altına alınmalı.
• Kürt kimliği, dili, kültürü ve eşit yurttaşlık alanlarındaki sorunlar demokratik siyaset içerisinde ele alınmalı.

4. İzleme mekanizması bağımsız ve çoğulcu olmalı

Açıklamada, 7595 sayılı Kanun'un 7'nci maddesiyle sürecin takibi ve koordinasyonu için yürütme organı bünyesinde bir kurul oluşturulmasının öngörüldüğü hatırlatıldı.

Aynı maddenin TBMM'nin düzenli olarak bilgilendirilmesini ve sürecin faaliyetlerini izlemek üzere Meclis Başkanlığınca bir İzleme Komisyonu kurulmasını da düzenlediği belirtildi.

İHD, silahsızlanmanın doğrulanmasının teknik uzmanlık gerektirebileceğini ancak sürecin geleceğinin yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmelerine bırakılmaması gerektiğini ifade etti. Meclis'in etkin denetiminin ve sivil toplumun katılımının sağlanmasının önemine dikkat çekti.

İzleme mekanizmasının etkili olabilmesi için şu adımların atılması istendi:

• TBMM İzleme Komisyonu düzenli aralıklarla bilgilendirilmeli ve değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşmalı.
• Sürecin ilerleyişi, karşılaşılan sorunlar ve alınan önlemler hakkında dönemsel raporlar yayımlanmalı.
• İnsan hakları örgütleri, uzmanlar, akademisyenler, barolar ve sivil toplum kuruluşlarının uygun yöntemlerle sürece katkı sunabilmesi sağlanmalı.

5. Hakikat, adalet ve geçmişle yüzleşme sürece dahil edilmeli

İHD'nin açıklamasında öne çıkan beşinci başlık ise geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlalleriyle yüzleşme ve toplumsal onarım oldu.

7595 sayılı Kanun'un ağırlıklı olarak belirli suçlara ilişkin soruşturma, kovuşturma ve ceza infazı süreçlerini düzenlediği belirtilen açıklamada, zorla kaybetmelerin araştırılması, faili meçhul cinayetlerin aydınlatılması ve mağdur ailelerinin hakikate erişiminin sağlanması için daha kapsamlı bir çözüm mekanizmasına ihtiyaç duyulduğu ifade edildi.

İHD, bu yaklaşımın silahsızlanma ve geçiş dönemi yasalarının toplumsal barışa dönüşmesini destekleyeceğini belirtti.

Bu kapsamda hükümet ve TBMM'ye şu çağrılar yapıldı:

• Zorla kaybetmeler ve faili meçhul cinayetler hakkında etkili soruşturma ve hakikate erişim mekanizmaları oluşturulmalı.
• Çatışmadan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik onarım programları geliştirilmeli.
• Kadınların, gençlerin, mağdur ailelerinin ve sivil toplumun sürece katılımı sağlanmalı.
• Geçmişteki ağır insan hakları ihlallerinin tekrarlanmasını önleyecek kurumsal güvenceler oluşturulmalı.

İHD: Kalıcı barış için üç alan birlikte ilerlemeli

Açıklamanın sonuç bölümünde İHD, 7595 sayılı Kanun'un silahsızlanma ve tasfiye sürecine bağlı hukuki sonuçlar bakımından önemli bir çerçeve oluşturduğunu ancak kanunun yürürlüğe girmesiyle kalıcı barışın kurulmasının aynı anlama gelmediğini vurguladı.

Kanunun uygulanmasının demokratikleşme reformları, etkili Meclis denetimi ve geçmişle yüzleşme süreçleriyle birlikte ele alınması gerektiği belirtilen açıklamada, üç temel alanda eş zamanlı program oluşturulması çağrısı yapıldı.

Buna göre ilk olarak silahsızlanma ve tasfiyeyi odağına alan 7595 sayılı Kanun'un uygulanması; ikinci olarak siyasi katılım, temel haklar, yerel demokrasi ve eşit yurttaşlığı esas alan bir demokratikleşme programının hayata geçirilmesi; üçüncü olarak ise hakikat, adalet, yüzleşme, mağdurların hakları ve toplumsal onarımı amaçlayan bir toplumsal barış programının oluşturulması gerektiği ifade edildi.

İHD, bu üç alanın birlikte ilerlemesinin çözüm sürecinin yalnızca silahlı çatışmaların sona ermesiyle sınırlı kalmaması ve kalıcı demokratik barışa dönüşebilmesi açısından hayati önem taşıdığını belirtti.

Açıklamanın sonunda dernek, hükümeti çözüm sürecine ilişkin daha fazla cesaret göstermeye ve sorumluluk almaya davet etti.