Dersim (Rûdaw) - Sarım Çayı ve yan kolları üzerinde yapılması planlanan Birsu Hidroelektrik Santrali (HES) projesine ilişkin Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu kararı, Bingöl İdare Mahkemesi tarafından iptal edildi.
Mahkeme, projeye ilişkin ÇED raporunda çevresel etkilerin yeterince değerlendirilmediğini, öngörülen önlem ve taahhütlerin ise bilimsel verilerle desteklenmediğini belirtti.
Bingöl İdare Mahkemesi, 2026/372 esas ve 2026/880 karar numaralı dosyada 17 Eylül 2026’da oybirliğiyle karar verdi. Mahkeme, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 3 Ocak 2023’te verilen ÇED Olumlu kararının hukuka ve mevzuata uygun olmadığına hükmetti.
Mustafa Özan, Emin Turhallı, Kamil Gündoğan ve Mehmet Özdemir’in açtığı davada, projenin su kaynakları, biyolojik çeşitlilik, tarım alanları ve bölgenin doğal yapısı üzerindeki olası etkileri ele alındı. Davacıların avukatlığını Barış Yıldırım üstlendi.
Mahkeme bilimsel ve teknik eksikliklere dikkat çekti
Mahkemenin kararına esas alınan bilirkişi raporunda, projenin hidrolojik, hidrojeolojik, ekolojik, jeolojik ve sosyoekonomik etkilerinin yeterince değerlendirilmediği belirtildi.
Raporda, nehirde bırakılması planlanan can suyunun özellikle kurak dönemlerde sucul yaşamın ve tarımsal faaliyetlerin devamlılığı açısından yetersiz kalabileceğine dikkat çekildi.
Ayrıca havza genelindeki kümülatif çevresel etkilerin değerlendirilmediği, tarım ve mera alanlarının korunmasına yönelik önlemlerin de yeterince somutlaştırılmadığı kaydedildi.
Proje alanında çığ, heyelan ve erozyon risklerine karşı öngörülen tedbirlerin yetersiz olduğu belirtilen raporda, tünel açma ve patlatma çalışmalarının yeraltı suyu sistemleri ile kaynakların debileri üzerindeki olası etkilerinin de yeterince ortaya konulmadığı ifade edildi.
Mahkeme, bilirkişi raporundaki tespitler doğrultusunda ÇED raporunun önemli teknik eksiklikler ve belirsizlikler içerdiği sonucuna vardı. Kararda, çevresel etkilerin ve bu etkilere karşı alınması öngörülen önlemlerin yeterli bilimsel temele dayanmadığı vurgulandı.
Endemik türler ve su samurunun yaşam alanları da gündemde
Bilirkişi raporunda, proje sahasında yaşam alanları bulunan endemik türlere de dikkat çekildi. Dünya genelindeki doğal yayılışı son derece sınırlı olan Batman Bantlı Çöpçü Balığı ile su samurunun yaşam alanlarının projeden etkilenebileceği belirtildi.
Bölgede arıcılık ve hayvancılığın önemli geçim kaynakları arasında bulunduğuna işaret edilen raporda, projenin bal üretim alanları, tarımsal amaçlı su kullanımı ve yerel ekosistem üzerindeki etkilerinin yeterince değerlendirilmediği kaydedildi.
Raporda ayrıca, havza genelindeki çevresel etkilerin bir bütün olarak ele alınmadığı ve ekolojik dengenin korunmasına yönelik tedbirlerin yeterli bilimsel verilerle desteklenmediği ifade edildi.
Karar temyize açık
Bingöl İdare Mahkemesi, 3 Ocak 2023 tarihli ÇED Olumlu kararının iptaline hükmetti. Kararda, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde Danıştay’a temyiz başvurusunda bulunulabileceği belirtildi.
Davacıların avukatı Barış Yıldırım, mahkemenin kararını Dicle Havzası’ndaki HES projeleri açısından bir ilk olarak değerlendirdi.
