Haber Merkezi - Kürdistan Millî İnisiyatifi, Şêx Said ve 46 dava arkadaşının idam edilişinin 101. yıldönümü dolayısıyla bir açıklama yayımladı. İnisiyatif, yetkililerin idam edilenlerin mezar yerlerini kamuoyuyla paylaşmasını ve naaşların ailelere teslim edilmesini talep etti.
29 Haziran 1925'te Diyarbakır'da gerçekleştirilen idam, Kürdistan Millî İnisiyatifi'nin açıklamasında Kürt ulusal mücadelesinin tarihsel dönüm noktalarından biri olarak nitelendirildi. Açıklamada 1925 Serhildanı; Kürt milletinin kendi kaderini tayin etme iradesinin somutlaştığı ilk kapsamlı ve örgütlü ulusal başkaldırılardan biri olarak tanımlandı.
Açıklamada serhildanın tarihsel arka planına da yer verildi. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Kürdistan'ın parçalanması, Lozan sonrasında Kürtlerin ulusal haklarının tanınmaması ve cumhuriyetin kuruluş sürecinde hayata geçirilen merkeziyetçi politikaların, Kürt toplumunda siyasal örgütlenme arayışını hızlandırdığı vurgulandı.
Piran provokasyonu serhildanı erkene çekti
Açıklamada, Rus kaynaklarına göre 1918'de kurulan Azadî Hareketi öncülüğünde planlanan serhildanın, Piran'da yaşanan provokasyon nedeniyle öngörülen tarihten önce başlamak zorunda kaldığı belirtildi. Bu gelişmenin başta bugünkü Bingöl coğrafyası olmak üzere bölgede ağır kayıplara yol açtığı ifade edildi.
Azadî'nin önde gelen isimlerinden Cibranlı Xalid Bey ile Yusuf Ziya Bey'in önceden tutuklanması ve Beytüşşebap'taki girişimin zamanından önce açığa çıkmasının, serhildanın Muş, Erzurum, Bingöl, Elazığ ve Diyarbakır ile sınırlı kalmasına yol açtığı vurgulandı.
"Dinî değil, ulusal bir hareketti"
Açıklamada, dönemin Kemalist yönetiminin ve uluslararası güçlerin serhildanı ulusal bir hareket olarak değil dinî bir ayaklanma olarak yansıtmaya çalıştığı ileri sürüldü. Kürt tarihçileri ve modern araştırmaların büyük bölümünün bu yaklaşımı yetersiz bulduğu aktarılan açıklamada, Şêx Said'in dinî kimliğinin harekete halk desteği kazandırdığı, ancak serhildanın özünü Kürtlerin ulusal taleplerinin oluşturduğu savunuldu.
Serhildanın bastırılmasının ardından Şêx Said ve arkadaşları idam edilirken Cibranlı Xalid Bey ve Yusuf Ziya Bey de aynı süreçte hayatını kaybetti. Açıklamada bu süreç, Kürt ulusal hareketinin erken dönem örgütlü yapısına indirilen ağır bir darbe olarak değerlendirildi.
Üç talep
Kürdistan Millî İnisiyatifi açıklamasında üç somut talepte bulundu: Cibranlı Xalid Bey, Yusuf Ziya Bey, Şêx Said ve tüm dava arkadaşlarının mezar yerlerinin kamuoyuyla paylaşılması, naaşların ailelerine teslim edilmesi ve tarihsel adaletin sağlanması.
