.jpg&w=3840&q=75)
Hisên Omer
Erbil (Rûdaw) - Suriye'de yaşam koşullarındaki kötüleşme devam ederken, maaşlar ile yaşam maliyetleri arasındaki uçurum her geçen gün daha da derinleşiyor.
Ekonomi uzmanları, ülkenin henüz gerçek bir ekonomik canlanma aşamasına ulaşmadığına dikkat çekiyor. Bunun nedenleri arasında üretim faaliyetlerinin yeniden başlamasındaki zorluklar, artan üretim maliyetleri ve krizi çözecek kapsamlı bir ekonomik planın eksikliği gösteriliyor. Mevcut durumda temel malların fiyatları yükselmeye devam ederken, vatandaşların satın alma gücü ise giderek zayıflıyor.
Şam Üniversitesi Ekonomi Fakültesi Öğretim Üyesi ve enerji uzmanı Dr. Ziyad Arabiş, yaşam koşullarındaki bozulmanın ve satın alma gücündeki düşüşün iç ve dış faktörlerin birleşiminden kaynaklandığını belirtiyor. Arabişê göre Suriye ekonomisi henüz gerçek bir iyileşme ve kalkınma aşamasına gelmiş değil.
Rûdaw'a konuşan Arabiş, "Suriye'nin ekonomik tablosu, iç ve dış etkenlerin karmaşıklığı nedeniyle hala çok bulanık" dedi. Dış ticaretin serbestleştirilmesinin ardından piyasaların komşu ülkelerden gelen mallarla dolduğunu ancak gerçek anlamda ekonomik üretimin henüz başlamadığını belirten Arabiş, Suriye’nin eski ihracat pazarlarını geri kazanmasının da oldukça zorlaştığını ifade etti.
Üretim maliyetleri yüksek, satın alma gücü düşük
Elektrik fiyatlarına yapılan zamların ardından hammadde ve üretim maliyetlerinin arttığını vurgulayan Arabiş, bu durumun vatandaşın satın alma gücünü daha da erittiğini söyledi. Hükümetin maaş artışlarının ve yardımlarının ekonomik krizi çözmekte yetersiz kaldığını belirten Arabiş, enerji sektörünün eski üretim seviyelerine dönmesi için uzun bir zamana ihtiyaç duyulduğunu kaydetti.
Enerji sektörünün canlanması zaman alacak
Petrol ve gaz üretimine de değinen Dr. Ziyad Arabiş, "Petrol kuyularının yeniden işler hale gelmesi için en az bir veya bir buçuk yıl, gaz üretiminin artırılması için ise en az iki yıl gerekiyor" dedi. Arabiş’e göre ancak üretim arttıktan sonra petrol ve türevlerinin ithalat faturası düşecek; Suriye böylece petrol ve fosfat ihracatından gelir elde edebilecek.
Net bir ekonomik planın olmamasını eleştiren Arabiş, şunları ekledi:
"Bugün ihtiyacımız olan, yerli üretimi destekleyen bütünleşik bir ekonomik plandır. Bu sadece yaşam şartlarını sağlamak için değil, aynı zamanda toplumsal barışı güçlendirmek için de gereklidir."
Arabiş, son iki haftada Suriye Lirası’nın değerinde görülen kısmi iyileşmenin gerçek bir ekonomik iyileşme anlamına gelmediğini, hükümetin attığı bazı idari adımlar dışında bu durumu açıklayacak bir ekonomik gösterge olmadığını belirtti. Arabiş ayrıca, istikrarın sağlanması için geri dönen mülteciler dahil toplumun tüm kırılgan kesimlerinin sürece dahil edilmesi gerektiğini vurguladı.
Kasiyun endeksi
Şam'da yayınlanan haftalık Kasiyun gazetesinin hazırladığı "Kasiyun Yaşam Maliyeti Endeksi"ne göre, 2026'nın ilk yarısında beş kişilik bir ailenin ortalama yaşam maliyeti 12 milyon 780 bin Suriye Lirası'na ulaştı. Yaşam için gerekli olan asgari sınır ise 7 milyon 990 bin Suriye Lirası olarak belirlendi.
Araştırma, şu an 1 milyon 256 bin Suriye Lirası olan resmi asgari ücretin, bir ailenin ihtiyaçlarını ancak 3 gün karşılayabildiğini ortaya koydu. Bu maaş, asgari yaşam sınırına göre bile 5 günden daha az bir süreye tekabül ediyor; bu da maaşlar ile yaşam maliyetleri arasındaki devasa uçurumu gözler önüne seriyor.
Endeks hesaplamalarını, bir kişinin günlük yaklaşık 2400 kalori almasını sağlayan bir gıda sepeti üzerinden yapıyor. Gıda harcamaları toplam yaşam maliyetinin yaklaşık yüzde 60'ını oluştururken; kalan yüzde 40'lık kısım barınma, ulaşım, eğitim, sağlık, giyim ve iletişim gibi temel ihtiyaçlar için hesaplanıyor.
Yılın ikinci çeyreğinde yaşam maliyetlerinin yaklaşık yüzde 2,2 oranında arttığı belirtiliyor. Bu artış; ekmek, pirinç, meyve gibi temel gıdaların yanı sıra konut, ulaşım ve eğitim masraflarındaki yükselişten kaynaklanıyor. Buna karşın et, yumurta ve mevsim sebzelerinin fiyatlarında küçük düşüşler yaşandı.
“Maaşlar ile yaşam maliyeti arasındaki uçurum büyüyor"
Kamışlolu ekonomi uzmanı Beşir Hesen, Kasiyun Endeksi sonuçlarını Rûdaw'a değerlendirirken, gelirler ile günlük ihtiyaçlar arasındaki makasın tarihin en yüksek seviyesine ulaştığını söyledi.
Hesen, "Memur maaşları ile günlük harcamalar arasında çok büyük bir fark var. Maaşlar 1 milyon 256 bin Suriye Lirası iken, bir ailenin asgari yaşam maliyeti 9 milyon liraya dayanmış durumda. Bir ailenin normal bir hayat sürmesi için ise yaklaşık 14 milyon liraya ihtiyacı var” dedi. Hesen şu soruyu sordu:
"Aylık maaş en fazla bir hafta yetiyor. Peki kalan 25 gün nasıl geçirilecek? Geçici hükümetin bu soruya cevap vermesi gerekiyor."
Halk pahalılığa karşı ayakta
Ağır yaşam koşulları nedeniyle son dönemde Kamışlo ve Suriye’nin pek çok kentinde protesto gösterileri düzenlendi. Göstericiler ekonomik şartların ve hizmetlerin iyileştirilmesini talep etti. "Temel malların fiyatları düşürülsün", "Satın alma gücü artırılsın" ve "Elektrik-su hizmetleri düzeltilsin" yazılı pankartlar taşıyan eylemciler, ekonomik çöküşün Suriyeli ailelerin en büyük sorunu haline geldiğini vurguladı.
