Erbil (Rûdaw) - ABD ve İsrail ile İran arasında süren çatışmalar 12. gününe girerken, savaşın seyri giderek askeri manevralardan çok ekonomik yıpranma ve sürdürülebilirlik tartışmalarına odaklandı.
Analistler, 2025’teki kısa süreli gerginliklerden farklı olarak mevcut çatışmanın, maliyet açısından modern dönemin en ağır asimetrik savaşlarından birine dönüşme potansiyeli taşıdığını belirtiyor.
ABD’nin günlük maliyeti 1,4 milyar doları aştı
Washington için savaşın maliyeti hızla yükseliyor. İlk 12 gün içinde ABD’nin toplam askeri harcamasının 18 milyar doları aştığı tahmin ediliyor.
Bu rakam, 2025’te yaşanan ve 12 gün süren çatışmanın maliyetinin yaklaşık 18 katına denk geliyor.
Özellikle savaşın ilk 100 saatinde mühimmat yenileme ve hasar gören F-15 ve F-35 savaş uçaklarının onarımı için bütçe dışından 3,7 milyar dolar ek harcama yapıldığı belirtiliyor.
Asimetrik denklem: 250’ye 1
İran’ın stratejisinin ise maliyet avantajına dayandığı değerlendiriliyor. Analistlere göre Tahran yönetimi, maliyeti 1–3 milyon dolar olan balistik füzelerini daha sınırlı kullanırken, tanesi 20–50 bin dolar civarında olduğu tahmin edilen Şahid-136 kamikaze dronlarına ağırlık veriyor.
ABD’nin bu tür dronları düşürmek için zaman zaman 12,7 milyon dolarlık hava savunma füzeleri kullanması, askeri harcamalarda ciddi bir maliyet farkı yaratıyor.
Bu durum bazı uzmanlar tarafından 250’ye 1’e varan maliyet asimetrisi olarak tanımlanıyor.
Savunma füzelerinde stok baskısı
ABD’nin savaş bütçesi geniş olsa da, savunma sistemlerinde kullanılan bazı mühimmatların üretim ve yenileme süreleri stratejik bir sorun haline gelebilir.
Analistlerin değerlendirmelerine göre bazı sistemlerde durum şöyle:
Uzmanlar, mevcut kullanım hızının sürmesi halinde bazı savunma füzelerinde 4–5 hafta içinde ciddi stok baskısı oluşabileceği uyarısında bulunuyor.
İsrail ekonomisi üzerindeki yük artıyor
İsrail cephesinde de savaşın ekonomik etkisi giderek büyüyor. Yerel ekonomik analizlere göre çatışmaların İsrail ekonomisine ilk 12 günde yaklaşık 25 milyar dolar maliyet oluşturduğu tahmin ediliyor.
Başbakan Binyamin Netanyahu, savaşın yüksek maliyetine dikkat çekerek on milyarlarca dolarlık ek bütçe gerekebileceğini söyledi.
Ekonomistler, mevcut rezervlerin sınırlı olması nedeniyle İsrail’in uzun süreli bir savaşta dış finansmana ihtiyaç duyabileceğini belirtiyor.
Hürmüz Boğazı ve küresel piyasalar
Bölgedeki gerilim enerji piyasalarını da etkiliyor. Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik riskleri nedeniyle küresel petrol fiyatları yükseldi.
Brent petrol: yaklaşık 119 dolar seviyesine çıktı
Küresel piyasa değeri: ilk haftada 3,5 trilyon dolar civarında düşüş yaşandı
Gemi trafiği: Boğazdan günlük geçiş sayısı 150’den birkaç gemiye kadar geriledi
Yıpratma savaşı senaryosu
Ekonomik ve askeri analiz modelleri, çatışmanın “yıpratma savaşı” (managed attrition) niteliği kazanma olasılığını yaklaşık yüzde 50 olarak değerlendiriyor.
Bu senaryoya göre: Çatışmaların 6 ila 10 hafta sürebileceği, ABD’nin doğrudan askeri maliyetinin 60 ila 100 milyar dolar seviyesine ulaşabileceği, İran ekonomisinin ise petrol ihracatındaki keskin düşüş nedeniyle ciddi baskı altına girebileceği öngörülüyor.
Analistlere göre yıpratma savaşı senaryosu, tarafların askeri ve ekonomik kapasitesinin uzun süreli kullanım sonucu tükenme sınırına yaklaşmasıyla ortaya çıkıyor.
İran’ın ana gelir kaynaklarından biri olan enerji sektöründe yaşanan hasarın, petrol ihracatını ciddi biçimde azaltabileceği değerlendiriliyor.
Öte yandan ABD’nin müttefiklerini savunmak için kullandığı hava savunma mühimmatının hızlı tüketimi, Washington açısından da stratejik bir baskı unsuru olarak görülüyor.
Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde çatışmanın seyrini belirleyecek temel soru şu olacak: Uzun süren yüksek maliyetli savaş koşullarına hangi tarafın ekonomik ve askeri sistemi daha uzun süre dayanabilecek?
.webp&w=3840&q=75)
