Erbil (Rûdaw) - Rûdaw’da Ranj Sangawi’nin hazırlayıp sunduğu "Lagal Ranj" programı, Kürdistan Bölgesi’nde halk sağlığını tehdit eden dev bir skandalı gün yüzüne çıkardı.
Süleymaniye’deki bazı tavuk çiftliklerinde, insanlarda kansere yol açtığı için dünyada 40 yıldır yasak olan "Furaltadon" adlı ilacın kullanıldığı tespit edildi.
Rûdaw Medya Grubu, tavuk çiftliklerinde kullanılan ve "sessiz katil" olarak nitelendirilen yasaklı ilaçların izini sürdü.
Yapılan saha araştırması ve Asayiş operasyonları, kümes hayvanlarının hastalanmasını önlemek için kullanılan bir ilacın, aslında insan DNA’sını bozan ve kanseri tetikleyen bir kimyasal olduğunu ortaya koydu.
Denetimi atlatmak için "sahte kutu" oyunu
Araştırmaya göre, dünya genelinde 1985 yılından bu yana yasaklı olan "Furaltadon" adlı madde, Kürdistan Bölgesi’ne gümrüklerden "Süper Max" yazılı farklı vitamin kutularına gizlenerek sokuldu.
Bu yöntemle kalite kontrol noktalarını aldatan tacirlerin, test ücretlerini dahi ödeyerek ilacı piyasaya sürdüğü belirlendi.
Cezaevindeki veterinerden itiraf: Mesleğime ihanet ettim
Program kapsamında cezaevine girerek tutuklu sanıklarla konuşan Ranj Sangawi, sarsıcı itiraflarla karşılaştı.
Tutuklu bulunan Arap asıllı bir veteriner hekim, ilacın tehlikesini bilmesine rağmen şirket sahibinin baskısıyla satışa devam ettiğini söyledi.
Gözyaşları içinde konuşan veteriner, "İlacın yasak olduğunu anladığımda çiftlik sahibini uyardım ama dinlemedi. Kendi çocuklarıma bile bu tavuklardan yedirdim. Mesleğime ihanet ettim ve yeminimi bozdum" dedi.
"Tüm şehirlerde var, başka yasaklı ilaçlar da kullanılıyor"
Tutuklanan bir ilaç şirketi sahibi ise skandalın boyutunun sadece yakalanan sevkiyatla sınırlı olmadığını iddia etti.
Sanık, "Bu ilaç tüm büyük şehirlerde, kaza ve nahiyelerde bulunuyor. Sadece bu da değil, piyasada başka birçok yasaklı ilaç da var" diyerek denetimdeki boşluklara işaret etti.
Uzmanlardan "sıfır tolerans" uyarısı
Programa konuk olan Gıda Uzmanı Dr. Rêbin Receb ve Gıda Analiz Uzmanı Dr. Dara Muhammed, söz konusu maddenin hayati risklerine dikkat çekti.
Uzmanlar, ilacın vücutta bıraktığı "AMOZ" kalıntısının doğrudan lenf bezi ve böbrek kanserine yol açtığını vurguladı.
Dr. Dara Muhammed, "Bu ilacın gıdalardaki tolerans seviyesi yüzde 0 olmalıdır. DNA yapısını bozan bu madde tam bir beladır" uyarısında bulundu.
Asayiş: 16 kişi tutuklandı
Kürdistan Asayiş Teşkilatı Sözcüsü Albay Karzan Şêrko, operasyonun detaylarını paylaşarak, yasaklı ilacın bulunduğu tavukların pazara sürülmeden ele geçirildiğini bildirdi.
Olayla ilgili 16 kişi tutuklanırken, çiftliklerdeki tavuklar için bilimsel imha süreci başlatıldı.
Skandalın patlak vermesiyle birlikte, bölgedeki veteriner ilaçları ithalatı ve tavuk çiftliklerindeki denetim mekanizmalarının sil baştan gözden geçirilmesi çağrıları yapıldı.
Çin’de cezası idam: Uyuşturucu maddesi sayılıyor
Programa Çin’den bağlanan Rûdaw muhabiri Mehdi Ferec, ilacın tehlikesine dair çarpıcı bilgiler paylaştı.
Ferej, "Bu madde Çin'de 2002'den beri yasak ve uyuşturucu kategorisinde değerlendiriliyor. Çin yasalarına göre bu ilacın ticareti veya kullanımı, verilen zararın boyutuna göre 10 yıldan başlayıp idama kadar giden ağır cezalarla sonuçlanıyor. Çinli şirketler bu ilacı sahte etiketlerle yurt dışına gönderiyor" dedi.
Çin Konsolosluğu yayını canlı izledi
Skandalın Rûdaw ekranlarında yankılanması üzerine Çin’in Erbil Konsolosluğu yetkilileri, programı bir tercüman eşliğinde canlı olarak takip ettiklerini bildirdi.
Konsolosluk, konunun Çin ayağıyla ilgili kapsamlı bir inceleme başlatacaklarını Rûdaw’a iletti.
"İlacın verildiği her tavuk imha edilmeli"
Kürdistan Bölgesi Hayvan Sağlığı Müdürü Dr. Fereydun Hamed Kadir, ilacın kanserojen etkisinin hücreleri parçaladığını vurgulayarak, "Bu ilacın tespit edildiği her tavuk, uzman bir komite gözetiminde bilimsel yöntemlerle derhal imha edilmelidir. Tarım Bakanlığı olarak kaçak ilaçla mücadelede altı farklı filtreleme sistemi getirdik. Yarından itibaren Süleymaniye’deki tüm klinik, depo ve çiftliklerde geniş çaplı bir denetim başlıyor" açıklamasında bulundu.
Sektör temsilcileri: sadece 5-6 çiftlikte kullanıldı
Kürdistan Kümes Hayvanları Yetiştiricileri Derneği Başkan Yardımcısı Zryan Mustafa, olayın tüm sektöre mal edilmemesi gerektiğini söyleyerek şu verileri paylaştı:
"Kürdistan Bölgesi’nde 2 bin 10 kümes hayvanı çiftliği var ve yılda 34 milyonun üzerinde üretim yapılıyor. Bu tehlikeli ilacı kullanan çiftlik sayısı sadece 5 veya 6’dır. Birkaç kişinin sorumsuzluğu yüzünden yerli üretimin tamamını karalamak doğru değil. Yerli tavuk, nasıl yetiştirildiği belli olmayan dondurulmuş ithal tavuklardan hala çok daha güvenlidir."
Çiftlik sahipleri sınır güvenliğini suçladı
Programa katılan çiftlik sahipleri ise asıl suçlunun sınır kapılarındaki denetim eksikliği olduğunu vurguladı.
Bir çiftlik sahibi, "Eğitimimiz yok, ilaçları sadece renklerinden tanıyoruz. Sınırda bu ilaca 'geçer' onayı veren memur asıl suçludur. Biz kendi tavuğumuzu yiyoruz ama yıllardır ithal dondurulmuş tavuk yemiyoruz" diyerek yetkilileri göreve çağırdı.
Bakanlıktan denetim seferberliği
Olayın ardından harekete geçen Tarım Bakanlığı yetkilileri, etiketi değiştirilerek sokulmak istenen bir yük ilacın daha havalimanında durdurulduğunu açıkladı.
Bakanlık, halk sağlığını korumak adına denetimlerin tüm şehirlerde en üst seviyeye çıkarıldığını duyurdu.
