Erbil (Rûdaw) - Erbil Valisi Omid Xoşnav, Rudaw’a verdiği özel röportajda, selin ilk gününe ait ilk tahminlere göre maddi zararın 10 milyar dinardan fazla olduğunu açıkladı. Xoşnav, hasar gören ev ve araç sayısının bini aşmasının beklendiğini belirtti.
Rûdaw TV’den Şehyan Tahsin’e konuşan Erbil Valisi Xoşnav, kentte geçen hafta aşırı yağışların ardından yaşanan sel felaketinin bilançosuna dair açıkkalamalarda bulundu.
Bağdat hükümetini, Kürdistan Bölgesi’ni afet bütçesinden mahrum bırakmakla eleştiren Xoşnav, bu bütçenin Kürdistan halkının yasal hakkı olduğunu vurguladı.
Selin bazı bölgelerde yaşanma nedenleri ve doğal su yollarının yerleşim projeleri ile yatırımcılar tarafından kapatıldığı iddialarına ilişkin ise ayrıntılı bir soruşturmanın sürdüğünü belirten vali, suçlu bulunan herkese yasal işlem uygulanacağını ve sonuçların kamuoyuyla paylaşılacağını söyledi.
“İki can kaybı yaşadık, ama yüzlerce kişi kurtarıldı”
Xoşnav, selin üç aşamadan oluştuğunu belirterek ilk aşamanın önceden alınan hazırlıklar olduğunu söyledi:
“Bu aşamada tüm hazırlıkları yapmıştık, tahminler de vardı. Yağış miktarı da beklenen ve öngörülen düzeydeydi.”
Kurtarma çalışmalarının yürütüldüğü ikinci aşamada iki kişinin hayatını kaybettiğini belirten vali, kayıpları şu sözlerle anlattı:
“Bu felakette, bu selde iki kişimizi kaybettik, ki bu gerçekten bir trajedi. Özellikle biri, babasıyla birlikte araçta bulunan beş yaşında bir çocuktu. İkincisi ise o vatanın gençliğinin güzelliğini gösteren yoksul bir gençti. Bu manzarayı görünce gidip insanları kurtardı, ardından kendisi hayatını kaybetti.”
Kurtarma çalışmalarında bir başarı elde edildiğini vurgulayan Xoşnav, sahada bizzat bulunduğunu belirtti.
Vali Xoşnav, “Ben olayın tamamında sahadaydım. Çatılardaki insanlar kürekle kurtarılıyordu. Bu az değildi. Yalnızca 122 ekibinde 208 kişi kaydedildi. Birçok kişi hastaneye kaldırıldı. Sonuçta 400'den fazla kişi kurtarıldı” dedi.
Üçüncü aşamanın temizlik, yolların açılması ve normal hayata dönüş çalışmalarından oluştuğunu belirten Xoşnav, bu çalışmalara Peşmerge, Zêrevanî ve sınır muhafızlarının da katıldığını söyledi.
Gönüllülerin, sivil toplum kuruluşlarının ve özellikle Barzani Yardım Vakfı’nın öncülük ettiğini kaydeden vali, gönüllü gençleri “Onlarca kişi kendi araç ve ekipmanlarıyla yanıma geldi. Bu gençler gerçekten bu vatanın güzelliğinin örneğiydi” sözleri ile övdü.
Hasar tespiti yüzde 90 tamamlandı
Hasar tespit çalışmalarında geldikleri noktayı anlatan Xoşnav, şunları söyledi:
“Şu anda üçüncü aşamadayız. Durum normale döndü, temizlik yapıldı, zararları tespit etme aşamasındayız. Bu da yaklaşık yüzde 90 oranında tamamlandı.”
Kimsenin unutulmaması için birkaç gündür iki sıcak hat duyurduklarını belirten vali, ekiplerin gitmediği mahalle ve evlerdeki vatandaşlardan arama yapmalarını istedi.
Nihai rakamların bir-iki gün içinde düzenlenecek basın toplantısıyla kamuoyuyla paylaşılacağını söyleyen Xoşnav, şimdi rakam vermek istemediğini, çünkü sayıların değişeceğini belirtti. Yine de hasar gören ev sayısının kesinlikle bini aştığını doğruladı.
Ev hasarlarının tespitinin sona yaklaştığını, araçlardaki hasar tespitinin ise sürdüğünü söyleyen vali, bu çalışmayı yürüten ekiplerin Erbil Valiliği Kriz Merkezi’ne bağlı olduğunu, aralarında mühendislerin de bulunduğunu ve uluslararası standart bir form üzerinden çalıştıklarını anlattı.
Araç incelemelerinin daha karmaşık olduğunu belirten Xoşnav, “Her gün öyle durumlarla karşılaşıyoruz ki, bazı insanlar selde zarar gördüğünü sanıyor, oysa bunun selle hiçbir ilgisi yok. Bunları ayıklayıp kimin hak sahibi, kimin olmadığını belirlemek kolay değil” diye konuştu.
2021'deki selde de farklı hasar ölçütlerinin uygulandığını hatırlatan Xoşnav, kimi vatandaşların evine yalnızca su girdiğini, kimilerinin eşyalarını, duvarlarını, pencerelerini ya da araçlarını kaybettiğini belirterek, tazminat veya yardımın adil olması için çalıştıklarını vurguladı.
Zarar tutarı: “Sonrası kesinlikle çok daha fazla”
Selin maddi zararına ilişkin soruya Xoşnav şu yanıtı verdi:
“Yalnızca ilk gün, o ilk incelemeler yapıldığında 10 milyardan fazla zararımız vardı. Diğer günlerde ne kadar olduğunu bilmiyorum. Ticari mekânlar zarar gördü, sivil vatandaşlar ve evler zarar gördü. Yani maddi açıdan zararlar çok fazla. Tekrar ediyorum, ekiplerin ilk raporu bu kadardı, ama bundan sonrası kesinlikle çok çok daha fazla.”
“Afet bütçesi lütuf değil, hakkımız”
Başbakan’ın valiliği ziyaret ederek ilgili taraflarla görüştüğünü, Bağdat’tan da afet bütçesi talep ettiğini hatırlatan Xoşnav, bu bütçeden Kürdistan Bölgesi’ne ve Erbil’e bir pay ayrılmasını umduklarını söyledi. Kürdistan Bölgesi Hükümeti’nin de ayrıca bütçe ayıracağını belirtti.
Bağdat’tan bir heyetin gelip inceleme yapmasını istediklerini kaydeden vali, tutumlarını şöyle özetledi:
“Afet bütçesi bize lütuf değil, bizim hakkımız. Irak’ta özgürlük sürecinden sonra, 2004'ten beri Irak bütçesi hazırlanırken afet bütçesi diye bir kalem var ve bu fon ya da hazineden Kürdistan Bölgesi’nin de payı var.”
Daha önce bu bütçeden pay alıp almadıkları sorusuna ise 2021'i örnek gösteren Xoşnav, Başbakan’ın 2 milyar dinara onay verdiğini ancak bunu reddettiklerini anlattı:
“Yalnızca 2021'de başbakan 2 milyara onay verdi. Biz o zaman gururla reddettik. Yaklaşık 40 milyar dinarlık zarara karşılık 2 milyar dinarı yardım olarak vermek uygun değildi. Bu nasıl bir bütçe? Bana hakkımı lütufla mı veriyorsun? Bu felaket Erbil’de yaşandı, tüm Irak bütçesinin Erbil’e destek olması hak.”
Yaklaşık 2008 veya 2009'da Kürdistan’da yaşanan bazı seller sırasında ise yaklaşık 40 milyar dinarlık yardım yapıldığını, ancak bu kez böyle bir yardımın yapılmadığını ifade etti.
Yeni yağış uyarısı: “Tüm kurumlara görev verildi”
17-20 Kasım arasında yeni bir şiddetli yağış beklendiği hatırlatılan Xoşnav, dün valilik divanında bir toplantı yapıldığını, risklerin azaltılması için ilgili tüm kurumlara görev dağıtıldığını söyledi.
Doğal su yollarının, hendeklerin ve menfezlerin açılması çalışmalarının yoğun biçimde sürdüğünü belirten vali, Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün tahminlerinin çok isabetli olduğunu söyledi.
İklim değişikliğinin etkilerine dikkat çeken Xoşnav, şöyle konuştu: “Bir kez daha söylüyorum, iklim değişikliğinin istenmeyen sonuçları beklentilerin üzerinde. Dün bu uyarı her tarafa verildi, tüm hazırlıklar yapıldı. Geriye vatandaşlarımızın da bize gerçekten yardımcı olması kalıyor. İnşallah yüce Allah herkesi korur.”
“Planın yüzde 30'u uygulandı, kalanı için bütçe yoktu”
Selin nedenlerine ilişkin Xoşnav, ilk etkenin kısa sürede düşen aşırı yağış olduğunu söyledi. Fransa, Suudi Arabistan ve İstanbul’da da benzer olayların yaşandığını belirten vali, bu ülkelerin altyapısının ve müdahale ekiplerinin Erbil’den daha güçlü olduğunu ifade etti.
2021'de Erbil Politeknik Üniversitesi’nin düzenlediği konferansın sel riskini azaltma stratejisine temel oluşturduğunu hatırlatan Xoşnav, planların uygulanma oranını şöyle açıkladı:
“Bu planların yüzde 30'unu uyguladık. Peki neden kalan yüzde 70'ini uygulamadık? Çünkü mali imkânımız yoktu.”
Uygulanan çalışmalar arasında baraj ve göletlerin yapılmasının, yüzlerce kilometrelik doğal su yolunun yeniden açılmasının, Korniş yolunun genişletilmesinin ve onlarca kapalı ve borulu menfez projesinin bulunduğunu belirten vali, bu projeler olmasaydı felaketin çok daha büyük olacağını kaydetti. Erbil şehir merkezinin geçmişte 10 milimetrenin üzerindeki yağışta sel yaşadığını, geçen yıl ise 30 milimetreye ulaşan yağışta sel olmadığını da sözlerine ekledi.
Zayıf noktalar arasında Sêberdan’daki tamamlanmamış bir menfezi ve Yeni Erbil’i sayan Xoşnav, Rızgari Alt Geçidi’nin sel sırasında baraj görevi görerek Setaqan Mahallesi’ni koruduğunu söyledi.
Geçen yıl Newroz akşamına kadar süren yağışlarda Kesnezan Göleti’nin taştığını anlatan vali, baraj sayesinde bu suyun mahalleleri vurmadığını vurguladı.
“Suçlu kim olursa olsun, işlem yapılacak”
İhmal iddialarına ilişkin Xoşnav, bazı eksikliklerin bütçesizlikten kaynaklandığını söyledi.
Xoşnav, “Kusurların bir kısmının nedeni bütçe olmaması. Kurumlar kendi imkânlarıyla çalıştı. Sulama müdürlüğü yaptı, yol bakım birimi yaptı, belediye yaptı, menfez birimi yaptı. Hepsi belirli bir imkânla oldu, hiçbir bütçemiz yoktu” ifadelerini kullandı.
Doğal su yollarının kapatılması ve yerleşim projelerinin yolları tıkaması iddialarıyla ilgili bir komisyonun soruşturma yürüttüğünü belirten vali, izin verilen projelerin, Erbil’in genişlemesinin ve doğal hendeklerin doldurulmasının da incelendiğini söyledi.
Xoşnav, sorumluluk konusundaki kararlılığını şu sözlerle ifade etti:
“Kimse bundan kurtulamaz. Kanıtlanırsa, ki dediğim gibi şu anda komisyon takip ediyor, suçlu kim olursa olsun, sıradan bir vatandaştan bu ülkenin en büyük yetkilisine kadar, kim suçluysa ona karşı işlem yapılacak.”
Soruşturma sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılacağını ve suçlu tarafa karşı yasal işlem yapılacağını da ekleyen Xoşnav, geçmişteki uygulamalara dikkat çekti.
Xoşnav, “2021'de de usulsüz yapıların çoğunu yıktık, vatandaşlar hakkında yasal işlem yapıldı, şimdi de yapılıyor. Vatandaş ve şehir hepimizin üstündedir. Kim bir projeden yarar sağlayıp bu şehrin zarar görmesine yol açarsa, kesinlikle hakkında yasal işlem yapılır” şeklinde konuştu.
Kimi yerleşim yerlerinde halkın, bir yerleşim projesinin su yolunu daralttığını, kapattığını ve duvar ördüğünü iddia ettiği hatırlatıldığında Xoşnav, bu konuda soruşturmanın sürdüğünü, nedenlerin ortaya çıkacağını ve gerekli yasal işlemin yapılacağını söyledi.



