Erbil (Rûdaw) – Ortadoğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) Başkanı Dr. Kadir Temiz, Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani’nin Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi’ne katılımını ve Ankara-Erbil ilişkilerindeki yeni dönemi değerlendirdi. Temiz, ilişkilerin dar bir güvenlik çerçevesinden çıkarak ekonomi, çevre ve diplomasi alanlarını kapsayan çok boyutlu ve kurumsal bir aşamaya geçtiğini belirtti.
Rûdaw TV’de Nwener Fatih’in sunduğu “Rûdawî Emro” programına konuk olan Dr. Kadir Temiz, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın davetiyle COP31 İklim Zirvesi’ne katılan Neçirvan Barzani’nin üst düzey temaslarının gündemin normalleştiğini gösterdiğini ifade etti.
“İlişkiler artık sadece güvenlikle sınırlı değil”
Türkiye’nin Kürdistan Bölgesi gündeminin barış sürecinin ilerlemesiyle birlikte dönüşüm geçirdiğini vurgulayan Temiz, şunları söyledi:
“Artık özellikle barış sürecinin de ilerlemesiyle birlikte Türkiye’nin gündemi sadece güvenlik meseleleriyle sınırlı değil. Bugün COP31 bir iklim zirvesi; yani aynı zamanda artık ekonomi, iklim ve bununla ilişkili bölgesel işbirliği konuları da gündemimizde. Dolayısıyla Sayın Neçirvan Barzani’nin Antalya ziyareti ve özellikle Sayın Cumhurbaşkanı tarafından karşılanması ve çok üst düzey görüşmeler yapması, gündemin yavaş yavaş normalleşmeye başladığını gösteriyor. O yüzden çok olumlu bir gelişme olarak değerlendiriyorum. Artık bu saatten sonra Türkiye’nin Kürdistan Bölgesi Yönetimi ile ilişkileri daha kurumsal çerçevede ilerleyecektir.”
“İklim meselesi Ortadoğu’da güvenlik konusuna dönüştü”
İklim değişikliğinin enerji, gıda güvenliği ve su kaynaklarının merkezinde yer aldığını belirten ORSAM Başkanı, bu başlıkların bölgesel siyaseti doğrudan etkilediğine dikkat çekti:
“Ortadoğu’da iklim meselesi doğrudan bir bölgesel güvenlik meselesine de dönüşmüş durumda. Dicle ve Fırat havzasındaki su yönetimi, kuraklık ve tarımsal üretim ile enerji dönüşümünü ciddi anlamda etkiliyor. Türkiye, Irak ve Suriye ile birlikte su yönetimi, kuraklıkla mücadele, tarımsal üretim ve enerji alanlarında ortak proje imkanları geliştirilebilir.”
Temiz, COP31 Zirvesi’nin Türkiye açısından küresel bir diplomasi alanı oluşturduğunu, 11 binden fazla katılımcının yer aldığı zirvede Neçirvan Barzani’nin Suriye heyeti ve Ahmed el-Şara ile görüşmesinin de bu küresel diplomasi zemininin bir sonucu olduğunu kaydetti.
Neçirvan Barzani’nin çözüm sürecindeki rolü
Türkiye’de yürütülen çözüm sürecine ve Kürdistan Bölgesi’nin bu süreçteki konumuna geniş yer ayıran Dr. Kadir Temiz, Neçirvan Barzani’nin Ankara ile yürüttüğü temasların belirleyici olduğuna işaret etti.
Temiz, Barzani’nin rolünü şu sözlerle değerlendirdi:
“Sayın Neçirvan Barzani’nin bu rolü bir arabuluculuk rolü gibi de düşünülebilir ve ilişkileri yumuşatma, özellikle bir muhatap arandığında Kürdistan Bölgesi’ndeki siyasi aktörlerin uzlaşısını sağlamak açısından da çok önemli. Türkiye ve Irak arasında çok uzun yıllardır güvenlik sorunları domine etmişti ama artık Sayın Neçirvan Barzani’nin de geniş bir perspektifiyle daha farklı konulara, pozitif gündemlere de geçebileceğimizin mesajı veriliyor. Barzani burada hem PKK’nın silah bırakması hem de Türkiye’nin Irak içindeki askeri varlığına dair çok önemli görüşmeler ve olumlu, uyumlu bir arabuluculuk yapıyor.”
Türkiye’nin Kürdistan Bölgesi’nden beklentileri
Türkiye’nin Kürdistan Bölgesi’nden üç temel beklentisi olduğunu dile getiren Dr. Kadir Temiz, bunlardan ilkinin bölgesel istikrarın korunması olduğunu belirtti. İran savaşı sırasındaki bombardımanlara ve güvenlik baskısına rağmen Kürdistan Bölgesi’nin büyük bir siyasi irade göstererek “kirli savaşın” bir parçası olmadığını vurgulayan Temiz, bu duruşun Ankara’da çok olumlu bir izlenim bıraktığını söyledi.
İkinci temel beklentinin ise kolaylaştırıcı rolün sürdürülmesi olduğunu ifade eden Temiz, çözüm sürecinin sonraki adımlarında hem Erbil hem de Süleymaniye açısından ılımlı ve yapıcı bir tutum sergilenmesinin önemine dikkat çekti.
Temiz, Neçirvan Barzani’nin de her fırsatta bu kolaylaştırıcı role vurgu yaptığını hatırlattı.
Üçüncü beklentinin bölgesel entegrasyon ve ekonomik kalkınma olduğunu kaydeden ORSAM Başkanı, süreç Türkiye’de tamamen hukuki zemine oturduktan sonra Türkler, Kürtler, Araplar ve Türkmenlerin ortak ekonomik fayda üretmesinin hedeflendiğini dile getirdi.
Temiz, Kürdistan Bölgesi’nin Irak Kalkınma Yolu Projesi gibi bağlantısallık projelerinde de önemli bir aktör olacağını ve bu karşılıklı ekonomik bağımlılığın bölgede barış ile siyaseti normalleştireceğini sözlerine ekledi.
TBMM ve MGK’daki mekanizma nasıl işleyecek?
Ankara’da çözüm sürecine yönelik atılan kurumsal ve yasal adımlara da değinen Dr. Kadir Temiz, sürecin işleyiş takvimini şöyle aktardı:
“Cumhurbaşkanlığı uhdesinde Cevdet Yılmaz başkanlığında bir Koordinasyon Kurulu kuruldu ve altında alt komisyonlar oluşturuldu. TBMM Başkanı Sayın Numan Kurtulmuş’un iradesiyle Meclis bünyesinde gözetleme birimleri kuruldu. Bunların hepsi Milli Güvenlik Kurulu (MGK) kararı çıkmadan önceki ara kurumlar ve araçlardır. Dördüncü araç ise sahadan gelecek bilgi; yani Milli İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) sahada silahların bırakıldığına dair vereceği bilgidir.”
MGK’nın PKK’nin silah bıraktığına dair net bir karar almasının ardından sürecin toplumsal ve hukuki ayağının devreye gireceğini belirten Temiz, şu ifadeleri kullandı:
“TBMM’deki komisyon kanun yapmayacak, gözlemlediği gelişmeler doğrultusunda kanuni ihtiyaçlar olduğunda Meclis’e tavsiyelerde bulunacak. Şiddet olaylarına karışmamış ve belirli şartları taşıyan kişilerin Türkiye’ye gelerek rehabilitasyon süreçlerinden geçmesiyle sürecin toplumsal ayağı da tamamlanacak.”
ORSAM’daki Endonezya örneği: “Gecikme yok, zamana ihtiyaç var”
Sürecin hızına yönelik tartışmalara ORSAM ve Oxford Üniversitesi iş birliğiyle Ankara’da düzenlenen ve Endonezya eski Cumhurbaşkanı Yardımcısı Jusuf Kalla’nın da katıldığı konferanstan örnek vererek yanıt veren Temiz, “Endonezya’da 15-30 yıl süren bir çatışma vardı. Bizde ise çok daha uzun süren bir çatışma ve güçlü bir toplumsal hafıza söz konusu. Herhangi bir gecikme olduğunu düşünmüyorum; karar alıcılar süreci doğru adımlarla yönetiyor, sadece biraz daha zamana ihtiyacımız var” dedi.
Erbil’de hükümet kurma süreci ve Bağdat ilişkileri
Kürdistan Bölgesi’nde henüz yeni hükümetin kurulamamış olmasının siyasi bir sorun teşkil ettiğini dile getiren Temiz, Türkiye’nin hem Erbil hem de Bağdat ile ilişkilerini geliştirdiğini vurguladı.
Temiz, “Türkiye, Irak’ın ekonomik refahını ve siyasi istikrarını destekliyor. Kürtler arasında bir kavga veya sürtüşme olmasını kesinlikle istemiyoruz. Tarafların birbirinin hakkını gözeten tavizlerle hükümet kurma meselesini bir an önce aşacağına inanıyoruz. Türkiye, Bağdat merkezli Irak politikasında ve Erbil-Bağdat ilişkilerinde de siyasi istikrarı destekleyici ve arabulucu bir rol alacaktır” değerlendirmesinde bulundu.
.webp&w=3840&q=75)
