Erbil (Rûdaw) - Irak Anayasası’na göre ülkenin ikinci resmi dili olan Kürtçenin eğitimdeki durumu vilayetten vilayete uçurumlar barındırıyor.
Rûdaw’ın 2026-2027 eğitim yılı verileriyle hazırladığı özel dosya; Basra’da tek bir okulda bile Kürtçe okutulmadığını, Kerkük ve Şengal gibi bölgelerde ise fiziki imkansızlıklara rağmen yüz binlerce öğrencinin ana dilinde eğitim için direndiğini ortaya koydu.
Irak’ta yeni ders yılı zili çalarken, anayasal bir hak olan Kürtçe ana dil eğitimi ve Kürtçe dersleri merkezi hükümetin ihmali, bürokratik engeller ve kronik öğretmen açığı nedeniyle kriz yaşıyor.
Rûdaw, ülkenin güneyinden tartışmalı bölgelere kadar uzanan geniş coğrafyada Kürtçe eğitiminin röntgenini çekti. Araştırma; güneyde ihmal, tartışmalı bölgelerde ise Erbil’in sırtladığı devasa bir yük olduğunu gözler önüne serdi.
Güneyde çarpıcı zıtlık: Basra’da sıfır, Necef’te 150 okul
Ülkenin en büyük petrol kenti olan Basra’da Kürtçe dersi adeta yok sayılıyor. Basra Vilayet Meclisi Başkan Yardımcısı Usame Saad, bakanlık genelgesi çıkmadığı için vilayetteki hiçbir devlet ya da özel okulda Kürtçe dersi verilmediğini doğruladı.
Buna karşın Şii inancının merkezi olan Necef’te tablo oldukça farklı. Necef İl Milli Eğitim Basın Müdürü Visam Raziqi, vilayetteki yaklaşık 150 okulda Kürtçe dersi okutulduğunu ve aralarında Kürdistan Bölgesi kökenli isimlerin de bulunduğu 30 öğretmenin görev yaptığını açıkladı.
Başkent Bağdat’ta ise durum orta seviyede; ancak genel öğretmen açığı nedeniyle Kürtçe branşında da yeni atamalar yapılamıyor.
Sünni vilayetlerinde öğretmen yok: Kadrolar Bağdat’tan taşınıyor
Enbar vilayetinde Kürtçe dersi yalnızca model liseler ile bazı özel kolejlerin 4 ve 5. sınıflarında seçmeli olarak verilebiliyor. Enbar İl Sözcüsü Müeyyed Duleymi, yerel öğretmen olmadığı için ders veren eğitimcilerin Bağdat’tan günübirlik getirildiğini belirtti.
Selahaddin ve Musul vilayetlerinde ise Kürt nüfusun yoğun olduğu bölgeler dışında Kürtçenin esamesi okunmuyor. Selahaddin İl Sözcüsü Cemal Agab, Tuzhurmatu haricinde hiçbir yerde Kürtçe dersi olmadığını söylerken; Musul Meclis Üyesi Ahmed Duberdani de Şengal, Başika ve Mahmur dışındaki okullarda Kürtçe eğitim verilmediğini kaydetti.
Tartışmalı bölgelerde 125 bin öğrenci: Faturayı Erbil ödüyor
Bağdat’ın bütçe ve lojistik desteğinden mahrum bırakılan Kürdistan idaresi dışındaki Kürdistani bölgelerde (Kerkük, Diyala, Selahaddin ve Musul kırsalı) ana dilinde eğitime talep rekor kırıyor. Bölgede 125 bin Kürt öğrenci eğitim görüyor. Bu okulların ders kitaplarından fiziki ihtiyaçlarına, öğretmen maaşlarından kırtasiyesine kadar tüm yükü Kürdistan Bölgesi Eğitim Bakanlığı karşılıyor.
Kerkük’te 105 bin öğrenci: Bağdat 2017’den beri tek kuruş vermedi
Kerkük’te 562 okulda toplam 105 bin öğrenci Kürtçe eğitim alıyor. Kürdistan Bölgesi bu yıl anaokulundan 12. sınıfa kadar Kerkük için 1 milyon 200 bin adet ders kitabı bastırıp gönderdi.
Kerkük Kürtçe Eğitim Müdürü Kamuran Ali, son dönemde 1.050 öğrencinin Arapça okullardan Kürtçe eğitime nakil yaptırdığını belirterek yaşanan fiziki sefaleti şöyle özetledi:
"100 okulumuz acil onarım bekliyor, 40 okulumuz ise harabe durumunda. Binalar yetmediği için 40’a yakın okulumuzda üçlü vardiya (sabahçı-öğlenci-akşamcı) sistemi uygulanıyor. Irak hükümeti 2017’den bu yana Kerkük’teki Kürtçe eğitime tek bir kuruş kaynak ayırmadı, tek bir tuğla dahi koymadı."
Ali ayrıca, görev yapan 8 bin 200 personelin tamamının maaşını Erbil’in ödediğini, son 2 yılda emekli olan 500 öğretmenin yerine Bağdat tarafından hiçbir atama yapılmadığını vurguladı.
Şengal’de eğitim çilesi: Bir binada 4 vardiya!
IŞİD saldırısının ardından toparlanmaya çalışan Şengal’de ise eğitim şartları dramatik boyutlarda. 15 bin öğrencinin bulunduğu ilçede 70 Kürtçe okulu için yalnızca 26 bağımsız bina bulunuyor.
Okullar Arapça eğitim veren binaları ortaklaşa kullanmak zorunda kalıyor.
Şengal Milli Eğitim Müdürü Meyser Hacı, ilçedeki içler acısı durumu şu sözlerle anlattı:
"Şengal’de bazı okullarımızda ikili, üçlü, hatta dörtlü vardiya sistemiyle ders yapılıyor. Kürt öğrencilerin ezici çoğunluğu mecburen öğleden sonraları ve akşam saatlerinde ders görebiliyor. Üstelik bu yıl idari ve bürokratik engeller yüzünden ders kitaplarımız hala ilçeye ulaştırılamadı; ziller çaldı ama çocuklarımızın elinde hala kitap yok."
