Erbil (Rûdaw) – Peşmerge Bakanı Şoreş İsmail, Kürdistan Peşmerge güçlerinin birleştirilmesini "tarihi bir gün ve ulusal bir kazanım" olarak nitelendirdi; parti bağlılığının artık Peşmerge içinde yeri olmadığını, gücün tamamen Bölgesel Hükümet'in ve Peşmerge Bakanlığı'nın şemsiyesi altına girdiğini söyledi.
Kürdistan Bölgesi’nde yıldır iki büyük partiye (Kürdistan Demokrat Partisi ve Kürdistan Yurtseverler Birliği) bağlı ayrı komuta yapılarıyla yönetilen Peşmerge güçlerinin tek çatı altında birleştirildiği resmi olarak duyuruldu.
Rûdaw TV’de Renc Sengawi’nin sunduğu “Renc İle” proramına konuk olan Peşmerge Bakanı Şoreş İsmail, bu adımı "Kürdistan halkı ve Peşmerge gücü için tarihi bir gün ve ulusal bir kazanım" olarak tanımladı.
Bakan İsmail, "Bugünden itibaren Peşmerge gücü, güvenilir, itimat edilir ve belirli bir askeri sistem altında birleşik bir ulusal güçtür. Bu birleşme hem KDP hem de KYB için büyük bir kazanımdır; çünkü ikisi de kanıtladı ki parti bir araçtır, amaç değil — asıl amaç Kürdistan'ın korunmasıdır" dedi.
Bugünden itibaren Peşmerge gücünün "güvenilir, belirli bir askeri yasa ve sistem altında birleşik bir ulusal güç" haline geldiğini vurgulayan İsmail, bundan sonra Peşmerge güçlerinin parti değil, Kürdistan’ın ve anayasal çerçevede Irak savunma sisteminin bir parçası olduğunu söyledi.
"1. ve 2. bölge" ayrımı tarihe karışıyor
Peşmerge 70. ve 80. Birliklerin görev yerlerini tanımlayan ve halk arasında "1. bölge" ile "2. bölge" olarak bilinen eski KDP ve KYB'ye bağlı Peşmerge yapılanmalarının varlığını sürdürüp sürdürmeyeceği yönündeki soruya Bakan İsmail kesin bir dille yanıt verdi:
"1. bölgenin sınırı da, 2. bölgenin sınırı da artık tüm Kürdistan'dır — Xanaqîn'den Zaxo'ya, Zaxo'dan Germiyan'a kadar. Artık belirli bir sınır yok; Peşmerge, Kürdistan topraklarını korumak için nerede gerekiyorsa oradadır."
Bakan, 80. Birlik Komutanı Necat Ali ile 70. Birlik Komutanı Sorumlusu Ömer Salih'in artık doğrudan Peşmerge Bakanlığı yapısının bir parçası olacağını, ortak bir operasyon komutanlığı kurulacağını ve tüm birimlerin tek bir komutanın gözetiminde birleştirileceğini açıkladı.
İsmail, “Şimdi Kürdistan Peşmerge gücü doğrudan Peşmerge Bakanlığı'na, Kürdistan Bölgesi Hükümeti'ne ve başkanlığa bağlıdır. O yetki artık Kürdistan'a devredilmiştir" dedi.
ABD ve müttefiklerle ilişkiler: "Bu bir mesajdır"
Bakan İsmail, birleşme sürecinin ABD, İngiltere, Almanya ve diğer müttefik ülkelerin üst düzey askeri danışmanlarının doğrudan katılımı ve gözetimiyle, adım adım yürütüldüğünü açıkladı.
Şu anki yapının tamamen kendi önerileri olmadığını, aksine müttefiklerin tüm Peşmerge güçlerinin tek bir askeri birim altında, Peşmerge Bakanlığı şemsiyesinde toplanması yönünde ısrarcı olduğunu belirtti.
Amerikan ve müttefik danışmanların (Hollandalı, Fransız, Alman uzmanlar dahil) Irak'tan 30 Eylül itibarıyla resmi olarak çekileceğini doğrulayan Bakan, bunun "Irak'ın tüm bu ülkelere resmi olarak bildirdiği bir anlaşma" olduğunu söyledi.
Bakan, Peşmerge'nin birleşmesinin aynı zamanda eski müttefiklere "farklı bir gözle bakıp Peşmerge'ye destek olmaya devam etmeleri" için bir mesaj niteliği taşıdığını vurguladı.
Irak Başbakanı Ali Zeydi ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Kasım el-Araci başta olmak üzere çok sayıda üst düzey Iraklı yetkilinin de Kürdistan Bölgesi'ni bu adım nedeniyle tebrik ettiğini aktardı.
ABD yardımı 2026'da tamamen sona eriyor
Bakan İsmail, ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) ile Peşmerge Bakanlığı arasındaki mutabakat muhtırasının dört yıllık bir süreyi kapsadığını ve bu sürenin sona erdiğini açıkladı:
"Bu, herhangi bir yaptırımla ilgili değildir; sadece anlaşmanın süresi doldu. ABD'nin mali yardımı her yıl yüzde 25 oranında azaltılıyordu — birinci yıl yüzde 100 ise, ikinci yıl yüzde 25 azaltıldı, üçüncü yıl yüzde 50'ye düştü... 2026 yılında bu yardımın yüzde 25'i bile kalmayacak."
Bakan, bunun herhangi bir cezai durumla bağlantısı olmadığını, sadece anlaşmanın doğal süresinin dolduğunu tekrar vurguladı ve Kürdistan Bölgesi'nin Irak-ABD stratejik diyaloğunun bir parçası olarak yeni bir anlaşma için görüşmelere devam ettiğini söyledi.
Şoreş İsmail, Peşmerge birleşmesinin bu yeni anlaşmada Kürdistan Peşmerge Gücü'ne daha fazla pay sağlanması yönünde olumlu etki yapacağına inandığını belirtti:
"Taleplerimize daha fazla güç katacak."
Bakan İsmail, tarafların mutabakat muhtırasındaki yükümlülüklerinin büyük bölümünü yerine getirdiğini belirterek, kendi taraflarının tüm maddeleri uyguladığını, ABD tarafının ise yüzde 95'ini yerine getirdiğini açıkladı.
Maaş adaletsizliği: "Bir Irak askeri, bir Peşmerge'nin iki katı maaş alıyor"
Bakan İsmail, birleşmenin Peşmerge'nin Bağdat nezdindeki mali hak taleplerini büyük ölçüde güçlendireceğini vurguladı:
"Şu anda bir Irak askeri, bir Kürdistan Peşmergesi'nin iki katı maaş alıyor. Bu birleşmeyle artık dolu bir elle, Irak Anayasası'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çerçevesinde Peşmerge'nin haklarını talep edebileceğiz."
İsmail, Bağdat'taki Kürt parlamento üyelerinin bu birleşme sonrasında "daha güçlü bir sesle" bu talepleri dile getireceğini söyledi.
Kürdistan bütçe payı ve hükümet kurulması çağrısı
Bakan İsmail, Irak federal bütçesinden Kürdistan'a ayrılan payın yüzde 14'ten fiilen yüzde 12,68'e düşürüldüğünü hatırlatarak, bunun temel nedeninin "Kürtlerin kendi içinde bir olmaması" olduğunu söyledi.
"Eğer Kürt evi birleşikse, Irak, Kürdistan Bölgesi'ne bu şekilde davranabilecek bir konumda olmaz” diyen İsmail, KDP ve KYB'nin "ne pahasına olursa olsun" bir an önce ortak hükümeti kurması gerektiğini, bunun bir taviz değil "Kürdistan için fedakarlık" olacağını vurguladı:
Şoreş İsmail, "En fazla tavizi veren, Kürdistan'da en büyük cömertliği göstermiş olur" dedi.
KDP ve KYB’nin tutumu
Şoreş İsmail "KYB ve KDP bu birleşme için birbirlerine gerçekten taviz mi verdi?" sorusuna net bir yanıt verdi: "
Evet, kesinlikle taviz verdiler. Eğer engel olsalardı, bu tarihi kazanım bugün gerçekleşmezdi."
Parti bağlılığına karşı sıfır tolerans: "Kürdistan partiden büyüktür"
Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani'nin törendeki "Peşmerge sadece Kürdistan Peşmergesi'dir" ve Başbakan Mesrur Barzani'nin "parti bağlılığı Kürdistan bağlılığına dönüşmeli" açıklamalarına atıfta bulunan Sengawi’nin "Bir komutan ya da subay partizanlık yaparsa cezalandırılacak mı?" sorusuna Bakan İsmail şu yanıtı verdi:
"Bu, artık bir karardır. Buradan tüm askeri komutanlara söylüyorum: kendi liderlerinize değil, ulusal komuta zincirine bağlı olacaksınız. 38 sayılı Peşmerge Yasası'nın 47. maddesine göre, Peşmerge Bakanlığı içinde ve Peşmerge gücü içinde siyasi faaliyet ve parti bağlılığı tamamen yasaktır. Bunu yapanları yasal olarak cezalandıracağız."
Şoreş İsmail, “Biz zaten daha önce parti aidatını, parti toplantılarını yasakladık, Bakan emriyle siper değişimlerini durdurduk ve başka birçok uygulamayı da askıya aldık" diye konuştu.
"Duhoklu Peşmerge Hewraman'da, Hewramanlı Peşmerge Zaxo'da görev yapabilecek"
Bakan İsmail, birleşmenin somut sonucu olarak artık coğrafi kısıtlamanın kalkacağını doğruladı:
"Kesinlikle hiçbir engel olmayacak. Kürdistan toprağı bölünmedi, tek toprağımız, tek vatanımız var. Peşmerge, Kürdistan'ın Peşmergesidir; nerede görev gerekiyorsa oradadır."
Zerevanî ve diğer güvenlik güçlerinin akıbetine ilişkin soruya Bakan, bu güçlerin İçişleri Bakanlığı'na bağlı kalmaya devam edeceğini, Peşmerge Bakanlığı'nın kendi belirlenmiş kadrosunun dışında yeni bir güç almasının planlanmadığını açıkladı.
Bakan İsmail, Peşmerge Bakanlığı'nın yapısının 11 tümen, 1. ve 2. Destek Gücü, bir Komando Tugayı ve Bakanlık Genel Sekreterliği'nden oluştuğunu, emeklilikler yoluyla fazla personelin zamanla bu belirlenmiş kadroya ineceğini belirtti.
Peşmerge sayısı: Güvenlik gerekçesiyle net rakam yok
Bakan İsmail, güvenlik nedeniyle kesin bir rakam açıklamaktan kaçındı, ancak Irak devletinin onayladığı kadronun Peşmerge Bakanlığı çerçevesinde yaklaşık yüz bin civarında olduğunu ima etti:
"Kaç bin Peşmerge olduğunu şimdi söylemem gerekmeyebilir, ama Irak bu kadroyu onaylamıştır."
Yeni Peşmerge alımı şimdilik durduruldu
Bakan, sayının zaten fazla olması nedeniyle şu anda yeni Peşmerge alımı yapılmadığını, emekliliklerin ise Irak yasasına göre normal seyrinde devam ettiğini belirtti.
İkinci aşamada gücün nasıl yeniden yapılandırılacağına dair bazı planların olduğunu ancak bunların "daha çok bakanlık içi askeri konularla ilgili olduğu" için şimdilik detaylandıramayacağını söyledi.
Emsalsiz mali reform: Merkezi ödeme sistemi ve "Hesabım" uygulaması
Bakan İsmail, göreve geldiğinde Peşmerge Bakanlığı'nın 100 milyar dinarı aşan bir borç yükü ile karşı karşıya olduğunu açıkladı.
Bakan, ısrarla savunduğu Birleşik Muhasebe Birimi'nin artık faaliyette olduğunu, önceden nakit olarak ve kağıt üzerinde yürütülen maaş ödemelerinin önce banka sistemine, ardından geliştirdiği "Hesabım" (Hejmarî Min) adlı elektronik sisteme geçirildiğini belirtti.
Şehit, gazi ve tedarikçi şirket borçları çözüldü
Bakan, biriken borcun büyük bölümünün şehit aileleri, IŞİD savaşı gazileri ve tedarikçi şirketlere ait olduğunu açıkladı:
“Yaklaşık 10 bin gazi ve sakat kalan Peşmerge'nin hakları, 60-70 milyar dinarı aşan bir tutarla tamamen ödendi.
IŞİD savaşında şehit düşen gönüllüler resmi şehit statüsüne kaydedildi ve yaralıları için bakanlık kapıları açık tutuldu.
46 tedarikçi şirketin borç dosyaları incelenip onaylandı; Kürdistan Bölgesel Hükümeti bu şirketlerden 44'üne toplam 26 milyar dinar ödenmesine onay verdi. Bakan, kimsenin hakkının kaybolmayacağını garanti etti.”
Bakan İsmail, kendisinin de bir şehit çocuğu olduğunu, babasını hiç görmediğini belirterek, "Şehit çocuklarının, babasını kaybetmiş ailelerin durumunu kendi hayatımdan biliyorum; bu yüzden bu borçları önceliklendirdim" dedi.
Kayıt dışı kalan gazilere çağrı
Bakan İsmail, halen resmi olarak "siper gazisi" statüsüne kaydedilmemiş IŞİD savaşı mağdurlarına seslenerek, gerekli belgelerle birlikte doğrudan bakanlığa başvurmaları halinde tıbbi komisyon aracılığıyla değerlendirileceklerini, ayrıca bakanlığın sağlık sigortası kapsamında maddi destek de sağlayabileceğini duyurdu.
İsmail, IŞİD savaşına gönüllü katılıp yaralanan ancak resmi statüsü olmayan sivillerin de doğrudan bakanlığa başvurabileceğini belirtti.
"Peşmerge halkın arkasında olmalı"
Bakan İsmail, Peşmerge'nin artık siyasi kutuplaşmalarda taraf olmaması gerektiğinin altını çizdi:
"Peşmerge her zaman halkın arkasında olmalı — gazetecilerin arkasında, özgürlüklerin arkasında. Artık 'bu KDP’nin, bu KYB’nin Peşmergesi' diye korkmamalıyız. Onlar maaşlarını iktidardan alsalar da, tüm kesimlerden Kürdistan halkının koruyucusudurlar."
Şoreş İsmail, olası bir toplumsal gerginlik ya da gösteri durumunda Peşmerge'nin halkın koruyucusu olacağını, vatandaşla karşı karşıya gelmeyeceğini vurguladı ve gücün uluslararası standartlarda bu yönde eğitimden geçirildiğini belirtti.
16 Ekim bölünmesi tekrarlanır mı?
2017'deki 16 Ekim olayları öncesinde bazı ortak tugayların siyasi anlaşmazlık nedeniyle bölündüğü hatırlatılarak, benzer bir senaryonun tekrarlanıp tekrarlanmayacağı soruldu.
Bakan İsmail, buna inanmadığını belirterek, şu ifadeleri kullandı:
"Hepimiz o bölünmeden büyük bir tarihi ders çıkardık; hiçbir hayrı olmadı. Genel olarak güçlerin büyük bölümü bakanlıkta kaldı, ayrılan kısım da çabucak yeniden birleşti. Eğer hepimiz Kürdistan'ı ve bayrağını kendimizden büyük bilirsek, gelecekte böyle bir başarısızlık yaşamayız."
"Bu, çelik bir temeldir"
Programda Bakan İsmail, kendisinin de bir şehit çocuğu olduğunu, annesinin eşini ve iki oğlunu (kardeşlerini) rejim döneminde kaybettiğini anlattı.
"Elli yıllık bir Peşmergeyim, mücadele arkadaşlarımın çoğunu kaybettim, kendim defalarca yaralandım. Bugün Kürdistan Peşmerge Gücü'nün birleştiğini görmek, tüm bu emeğin karşılığıdır" diyen Bakan, şehit annelerine seslenerek bu birleşmenin onların acılarının bir karşılığı olduğunu vurguladı.
Bakan Şoreş İsmail, elli yıllık Peşmerge geçmişine ve kişisel kayıplarına atıfta bulunarak, "Bugün gördüğümü on yıl önce hayal bile edemezdim. Bu birleşme çelik gibi sağlam bir temeldir; gelecekte çok daha büyük, güçlü ve güven verici gelişmelere zemin hazırlayacaktır” diye konuştu.
Bakan Şoreş İsmail, sözlerini şu ifadelerle tamamladı:
"Bugünden itibaren hepimiz Kürdistan'ı partiden büyük bilmeliyiz. Bu birleşme, gelecekte çok daha büyük ve güçlü adımlar için sağlam, çelik bir temeldir."
