Haber Merkezi - Irak Maliye Bakanlığı'nın açıkladığı verilere göre, Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalmasının petrol gelirlerini sert biçimde düşürmesi ve yüksek kamu harcamaları nedeniyle Irak, 2026'nın ilk yedi ayında 29 trilyon dinardan (22,4 milyar dolar) fazla bütçe açığı verdi.
Bakanlığın son bütçe uygulama verilerine göre, temmuz ayı sonu itibarıyla devlet gelirleri toplamda 39,09 trilyon dinara (30,1 milyar dolar) ulaşırken, toplam harcamalar yaklaşık 68,26 trilyon dinar (52,5 milyar dolar) oldu. Bu gelirin 30,35 trilyon dinarını petrol, 8,73 trilyon dinarını ise petrol dışı kalemler sağladı.
Toplam devlet gelirleri yaklaşık 72 trilyon dinar düştü
Rakamlar; Irak'ın deniz yoluyla yaptığı ham petrol ihracatının ana güzergahı olan Hürmüz Boğazı'ndaki deniz taşımacılığının İran çatışmaları nedeniyle sekteye uğramasından bu yana ülkenin karşılaştığı mali yıkımın boyutunu ortaya koyuyor. Petrol gelirleri, 2025'in aynı yedi aylık dönemindeki 64,95 trilyon dinara kıyasla yaklaşık yüzde 53 gerilerken, toplam devlet gelirleri ise yaklaşık 72 trilyon dinar olarak yüzde 46 civarında düşüş kaydetti.
Bu mali bozulma, Bağdat yönetiminin harcamaları sert bir şekilde kısmasına rağmen yaşandı; ancak söz konusu kesintiler neredeyse tamamen yatırım harcamalarından feragat edilerek yapıldı. Toplam harcamalar 2025'in ilk yedi ayındaki 77,33 trilyon dinardan bu yıl 68,26 trilyona geriledi. Yatırım harcamaları ise yaklaşık 13 trilyon dinardan yalnızca 2,8 trilyon dinara inerek yüzde 80'e yakın rekor bir düşüş gösterdi.
Cari harcamalar değişmedi
Buna karşılık, bakanlık verilerine göre cari harcamalar büyük ölçüde değişmedi; hatta bir önceki yılki yaklaşık 64,33 trilyon dinardan hafif bir yükselişle 65,42 trilyon dinara çıktı. Bağdat yönetimi, çöken petrol gelirlerine karşılık uyguladığı uyum politikasının bir parçası olarak sermaye yatırımlarını kısarken maaşları, emekli aylıklarını ve diğer zorunlu taahhütleri koruma yoluna gitti.
Irak kamu maliyesinin en temel zaafı, petrol gelirleri düştüğünde hükümetin devasa maaş, emeklilik ve sosyal yardım yükünü hızla azaltabilecek manevra alanından neredeyse tamamen yoksun olması oldu.
Temmuz sonuna kadar yalnızca memur maaşları (personel giderleri) 35,85 trilyon dinara ulaştı. Emekli aylıkları ve sosyal güvenlik harcamalarına 15,98 trilyon dinar aktarılırken, hibe, sübvansiyon ve diğer sosyal yardımlar için yaklaşık 6 trilyon dinar harcandı. Bu kalemler bir araya geldiğinde devlet bütçesinin ezici çoğunluğunu tüketti.
Savaş mali krizi başlattı
Mali şok, şubat ayı sonlarında patlak veren bölgesel savaş ve ardından Hürmüz üzerinden yapılan sevkiyata getirilen kısıtlamalarla daha da derinleşti. Irak, Şubat ayında 99 milyon varilin üzerinde ham petrol ihraç ederek 6,81 milyar dolar gelir elde etmişti; ancak Mart ayında sevkiyatlar tek bir ay içinde yüzde 80'lik hacim kaybıyla 18,6 milyon varile ve 1,96 milyar dolarlık gelire kadar geriledi.
Dünya Bankası, kriz sırasında Irak'ın petrol üretiminin önceki seviyesinin üçte birinden daha aza (günlük yaklaşık 1,3 milyon varile) indiğini açıkladı ve yalnızca mart ayında kaybedilen petrol gelirinin 7 milyar dolara ulaştığını bildirdi. Banka, çatışmanın "petrol gelirlerinde kayda değer bir kayba" yol açtığını ve bunun da Irak'ta mali baskıları daha da ağırlaştırdığını ifade etti.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ise Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiyi küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük arz şoku olarak nitelendirdi. Boğazdan geçen sevkiyat akışı, çatışma öncesindeki günlük yaklaşık 20 milyon varilden mart, nisan ve mayıs aylarında günlük ortalama yalnızca 2,7 milyon varile kadar düştü. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin aksine Irak, bu su yolunu baypas edebilecek oldukça sınırlı bir alternatif altyapıya sahip.
Irak, şubat ayındaki 99 milyon varillik ihracata kıyasla ağustos ayında yaklaşık 73,7 milyon varil sevk ederken, Basra'daki petrol üretimi eylül ayında günlük yaklaşık 2,9 milyon varil seviyesinde kaldı; bu rakam Hürmüz krizinden önceki günlük 3,2 ila 3,3 milyon varillik üretim kapasitesinin altında bulunuyor.
Kürdistan Bölgesi'nde durum nedir?
Kürdistan Bölgesi'nde ise; federal bütçe kayıtları temmuz ayına kadar memur maaşları için 5,37 trilyon dinar, emeklilik ve sosyal koruma için ise 1,95 trilyon dinar tahsis edildiğini gösterdi. Bölgenin petrol dışı gelirleri ise 2025'in ilk yedi ayındaki 439 milyar dinardan bu yıl 693 milyar dinara çıkarak Irak'ın toplam petrol dışı gelirlerinin yaklaşık yüzde sekizini oluşturdu.
Tüm bu mali baskılar, şimdi Irak'ın 2027 bütçe hazırlıklarının üzerinde kara bulut gibi dolaşıyor. Maliye Bakanlığı yeni bütçe planında petrol dışı gelirlere ve mali disipline çok daha fazla ağırlık verileceğini duyururken, hükümet de Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek yeni bir olası krizin yıkıcı etkilerini hafifletmek için alternatif ham petrol ihraç yolları arayışını hızlandırmış durumda.
