Haber Merkezi - ABD’nin 2003’teki Irak işgaliyle başlayan askeri varlığı bugün itibariyle sona eriyor. Son ABD askerlerinin bugün ülkeden ayrılmasıyla Irak’ta yeni bir dönem başlıyor.
Irak, IŞİD’in ülkede ortaya çıkışından bu yana süren 12 yıllık askeri misyonun sona ererek ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerinin çekilmesini kutlamaya hazırlanıyor.
Bağdat ve Erbil hassas bir güvenlik sürecinden geçerken, bu adım bir yandan silahlı grupların yeniden canlanabileceğine dair endişeler yaratıyor, diğer yandan da ayrılışı egemenliğin yeniden tesisi olarak gören bazı kesimler tarafından memnuniyetle karşılanıyor.
Rûdaw muhabiri Ziyad İsmail’e konuşan Bağdat sakini Adnan Assi, ülkenin yabancı güçler olmaksızın istikrar ve birlik inşa edebileceği umudunu dile getirerek, “Irak'ın kurtuluşu ve egemenliğinin korunması, kuzeyden güneye her Iraklı için bir sevinç kaynağıdır” dedi.
Irak'ın en büyük ikinci kenti ve IŞİD'in eski fiili başkenti Musul'da ise tepkiler, çoğunlukla ayrılma lehine olsa da karışıktı. İşçi Muhammed Hüssam Rûdaw’a yaptığı açıklamada, “Cehennemin dibine kadar çekilsinler. Bize ne faydaları var ki zaten? Ne yarar getiriyorlar?” ifadelerini kullandı.
Esnaf Hayyan Casim ise halkın belli bir düzene alıştığını belirterek tam bir çekilmenin güvenlik açısından ne anlama geleceğini sorguladı: “Bir nebze düzen ve disipline alışmamış mıydık? Eğer çekilme olursa sanki kontrolü tamamen kaybedeceğiz gibi.”
Bu tezat görüşler; Irak'ın, 2014 yılında başlatılan ve "Doğal Kararlılık Harekâtı" (Operation Inherent Resolve) olarak adlandırılan koalisyon misyonunun sona ermesinin ardından, hükümetin "egemenliğin yeniden tesisi" olarak nitelendirdiği süreci resmen anmaya hazırlandığı sırada gündeme geliyor.
“Tek bir yabancı asker bile kalmayacak”
Irak Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı Sözcüsü Sabah el-Numan, Rûdaw muhabiri Malik Muhammed’e yaptığı açıklamada, koalisyon güçlerinin Erbil de dahil olmak üzere çekilme sürecinin son aşamasında olduğunu söyledi.
Numan, “30 Eylül'den sonra Irak'ın hiçbir yerinde tek bir yabancı asker bile kalmayacak” dedi. Başbakan Ali ez-Zeydi gözetiminde 1 Ekim'de bir “Büyük Egemenlik Konferansı” düzenlenmesi planlanıyor.
Birçok Iraklı için bu çekilme, 2003 yılında ABD öncülüğündeki işgalle başlayan bir dönemi kapatıyor.
Saddam Hüseyin'in Baas rejimini devirmek amacıyla 20 Mart 2003'te başlatılan Irak'a Özgürlük Harekatı, resmi olarak Aralık 2011'de sona ermişti. ABD Savunma Bakanlığı, harekat boyunca Ağustos 2010'a kadar 4 bin 432 ABD askerinin hayatını kaybettiğini kaydetmişti.
Ancak bu ayrılış, aynı zamanda 2011'deki çekilmenin ardından ortaya çıkan ve IŞİD'in yükselişine zemin hazırlayan güvenlik boşluğu hafızasını da canlandırıyor.
Başkan Mesud Barzani pazar günü yaptığı uyarıda, IŞİD'in 2014'te Musul'u ve diğer alanları ele geçirmesine yol açan olayların tekrarlanmasını engelleyecek hiçbir garantinin bulunmadığını belirtti.
El-Şarkiye televizyonuna verdiği mülakatta Barzani, “Amerikalılar gitti ve hemen ardından DAİŞ ortaya çıktı. Aynı senaryonun yaşanmasından korkuyorum” dedi.
Barzani, 2011 yılındaki çekilme öncesinde Iraklı yetkilileri ülkenin güvenliğinin tüm sorumluluğunu üstlenmeye hazır olmadıkları konusunda uyardığını hatırlattı. Ayrıca Musul'un düşüşünden önce de dönemin Başbakanı Nuri el-Maliki'yi militan gruplar konusunda uyardığını ifade etti.
IŞİD Haziran 2014'te Musul'u ele geçirmiş; İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) şehirde ve çevresinde cinayetleri, adam kaçırmaları, dini ve etnik azınlıkların sürülmesini ve ayrıca dini ve kültürel alanların tahrip edilip gasp edilmesini belgelemişti.
2014’te IŞİD’e hava saldırıları başladı
ABD öncülüğündeki koalisyon, Ağustos 2014'te Irak'ta IŞİD'e karşı hava saldırılarına başlarken bir yandan da Irak ve Kürt güçlerine istihbarat, eğitim ve askeri yardım sağladı. 2017 yılına gelindiğinde, koalisyon tarafından desteklenen Irak güçleri örgütün elindeki toprakları geri almıştı.
Irak güçlerinin son dönemde yürüttüğü operasyonlar, tehdidin tamamen ortadan kalkmadığının altını çiziyor. Pazar günü Irak Terörle Mücadele Servisi güçleri, Kerkük vilayetine bağlı Pirde’de iki IŞİD üyesini öldürdü, bir diğerini ise yakaladı.
Irak ordusu Diyala'daki IŞİD sığınaklarına da hava saldırıları düzenlerken, Irak güçleri ve Haşdi Şabi (Halk Seferberlik Güçleri) bu hafta Sa'leb Havzası'ndaki IŞİD mevzilerini aramak için bir operasyon başlattı.
Irak Hava Kuvvetleri Komutanı Halid et-Temimi ise uyuyan hücrelere yönelik aralıksız sürdürülen Irak operasyonlarına işaret ederek tehdidin artık “oldukça sınırlı” olduğunu belirtti.
İran yanlsısı grup tehdit ediyor
Irak'ın hem Washington hem de Tahran ile siyasi ve askeri bağlarını sürdürmesi nedeniyle çekilme yakından izleniyor. Irak'ta faaliyet gösteren İran destekli silahlı gruplar bu ayrılışı bir zafer olarak sunuyor.
İran yanlısı Ketaib Hizbullah da pazartesi günü yaptığı uyarıda, ABD öncülüğündeki Uluslararası Koalisyon bu hafta Irak'tan askeri çekilmesini tamamladıktan sonra Irak hava sahasını ihlal eden “düşman” hava unsurlarını düşüreceğini bildirdi.
Irak'ta faaliyet gösteren İran destekli bir grubun lideri bugün, uluslararası Koalisyon güçlerinin çekilmesi için belirlenen 30 Eylül tarihinden sonra kalacak herhangi bir ABD askeriyle doğrudan çatışmaya girecekleri tehdidinde bulundu.
Grubun açıklamasına göre, Nuceba Hareketi Genel Sekreteri Ekrem el-Kabi, "O (Trump) bilsin ki; karadan ve havadan tamamen çekilme taahhütlerinden caymaları durumunda işgalci güçlerle belirleyici bir savaşa girmek üzere tam bir hazırlık, teyakkuz ve kararlılıkla 30 Eylül'ü takip ediyoruz” dedi.
Peşmerge Bakanlığı endişeli
Bu arada Kürdistan Bölgesi Peşmerge Bakanlığı, pazartesi günü yaptığı açıklamada, planlanan çekilmenin “hassas bir döneme” denk geldiği ve Kürdistan Bölgesi'nin mevcut bir savunma sistemi olmaksızın bırakılmasının “endişe kaynağı” olduğu uyarısında bulundu.
Bakanlık, bu çekilmenin "Irak federal hükümeti ile ABD arasındaki karşılıklı mutabakat" doğrultusunda gerçekleştiğini belirtmekle birlikte, "bölgedeki istikrarsızlığın sürmesinin tüm alan için tehdit oluşturduğunu" kaydederek güvenlik ve istikrarı önceleyen siyasi kararlar alınması çağrısında bulundu.
Buna karşın Kürdistan Bölgesi Başkanlığı Divan Başkanı Fevzi Hariri, salı günü bir etkinlikte Rûdaw’a yaptığı açıklamada Kürdistan Bölgesi Yönetimi'nin, "Irak hükümetinin Uluslararası Koalisyon’u davet etme ve misyonunu sonlandırma yönündeki kararlarını da desteklediğini, KBY ile Peşmerge Bakanlığı'nın diğer ülkelerle kurulacak yeni ilişkilerin bir parçası olacağını söyledi.
Irak kutlamalara hazırlanıyor
Devlet kurumlarına ve valiliklere koalisyon misyonunun sona erişini simgeleyen etkinlikler düzenleme talimatı verilmesiyle birlikte Bağdat, 1 Ekim'i Irak'ın "Egemenlik Günü" olarak kutlamaya hazırlanıyor. Ancak asıl soru Irak'ın iç veya dış tehditleri savuşturup savuşturamayacağı değil; Irak'ın güvenlik geleceğini çevreleyen birçok cephedeki belirsizlikler sürerken Bağdat'ın bir yandan Kürdistan Bölgesi'nin endişelerini yatıştırırken diğer yandan İran bağlantılı grupları dizginlemeyi ne ölçüde başarabileceğidir.
ABD'nin Irak'taki üsleri
Saddam Hüseyin rejimini devirmek için Mart 2003'te Irak'ı işgal eden ABD'nin bu ülkede bilinen 9 askeri üssü bulunuyordu. ABD, 2011'de Irak'tan çekilse de buradaki varlığını söz konusu askeri üslerle güçlendirdi.
ABD, Uluslararası Bağdat Havalimanı'daki Victory Askeri Üssü'nün yanı sıra başkentin Taci bölgesinde de eğitim amaçlı bir üsse sahipti.
Ülkenin batısındaki Enbar'da Habaniyye ve Aynü'l Esed adlı iki askeri üssü daha bulunan ABD, özellikle 2014 yazında IŞİD saldırıları sırasında bu üsleri aktif şekilde kullanmaya başladı.
Amerikan askerleri, Salahaddin vilayetindeki Beled Hava Üssü'nü de kullandı.
Irak'ı işgal eden ABD, Kerkük'teki K1 Askeri Üssü'nün yanı sıra ülkenin ikinci büyük kenti Musul'da da askeri üslerle varlık gösterdi.
ABD güçleri ayrıca Musul'da Kayarra (Geyyara) Askeri Üssü'nde de bulundu.
Erbil'de 2 askeri üs
Trump'ın askerlerini Suriye'den çekme kararının ardından gündeme gelen Erbil'deki Harir Hava Üssü de ABD güçlerinin bulunduğu üsler arasında yer aldı. ABD, Uluslararası Erbil Havalimanı'nında da bir askeri üsse sahipti.
Washington yönetimi, 2015'ten bu yana kontrolünde tuttuğu Erbil'deki Harir Hava Üssü'nün pistini genişleterek tesisi aktif biçimde kullanmaya başladı.
ABD, 2003 yılında işgal ettiği Irak'ta yaklaşık 166 bin askeriyle Aralık 2011'e kadar varlık gösterdi. Bu tarihten sonra eski Başkan Barack Obama'nın talimatı üzerine tüm askerlerini Irak'tan çekti.
Maliki’nin çağrısı ile yeniden geldiler
Ancak IŞİD’in 10 Haziran 2014'te ortaya çıkmasından sonra dönemin Irak Başbakanı Nuri el-Maliki'nin çağrısı üzerine ABD yeniden askerlerini Irak'a gönderdi.
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın yayımladığı son verilere göre, iki ülke arasında 2014 yılında imzalanan askeri stratejik anlaşma uyarınca Irak'ta 5 bine yakın ABD askeri bulunuyordu.
