Haber Merkezi - İran İnsan Hakları örgütü, İranlı yetkililerin Ocak 2026'da ülke genelinde düzenlenen protestoların birinci yıl dönümü öncesinde göstericilerin idamlarını hızlandırabileceği uyarısında bulunarak, gösterilerle bağlantılı olarak tutuklanan en az 121 kişinin ölüm cezasına çarptırıldığını belirtti.
Norveç merkezli hak izleme örgütü İran İnsan Hakları (IHR), bugün yayımladığı raporda, İranlı yetkililerin 18 Mart'tan bu yana, "Ocak 2026 gösterileriyle bağlantılı olarak tutuklanan 39 kişi ve 2022'deki “Kadın, Yaşam, Özgürlük” protestoları sırasında gözaltına alınan iki kişi dahil olmak üzere" 41 protestocuyu idam ettiğini bildirdi.
Örgüt ayrıca, "Bunlar arasında altı kadın ve iddia edilen suçların işlendiği tarihte 18 yaşından küçük olan en az beş çocuk veya birey bulunuyor" ifadelerini ekledi.
Esnaf gösterileri başlamıştı
Protestolar, hızla yükselen enflasyon ve kötüleşen yaşam koşulları ortamında İran para biriminin keskin bir şekilde değer kaybetmesinin ardından Aralık 2025'in sonlarında başlamıştı. Tahran Büyük Çarşısı'ndaki esnafın greve gitmesinin ardından gösteriler ülke geneline yayılmış ve din adamları yönetiminin sona ermesi çağrılarına dönüşmüştü.
İran güvenlik güçleri protestoculara karşı ateşli silahlar kullanarak ölümcül güçle karşılık verdi. Uluslararası Af Örgütü, yetkililerin başlıca 8 ve 9 Ocak tarihlerinde katliamlar gerçekleştirdiğini ve bu süreçte ölü sayısının binlere ulaştığını açıkladı.
IHR Direktörü Mahmood Amiry-Moghaddam, “Bu idam cezalarının arkasında akıl almaz, dehşet verici işkence anlatımları yatıyor; genç protestocular, Devrim Mahkemeleri'nde yürütülen son derece adaletsiz yargılamaların ardından işkence altında alınan itiraflara dayanılarak ölüm cezasına çarptırıldı" dedi.
“İran’a siyasi maliyeti olmalı”
İnsan hakları örgütü ayrıca uluslararası toplumu, idamların İran açısından siyasi maliyetini artıracak somut adımlar atmaya çağırdı.
Son aylarda artan idamlar, Birleşmiş Milletler'den (BM) de çağrıların gelmesine yol açtı.
BM insan hakları uzmanları ekim ayında yaptıkları açıklamada İranlı yetkililere "tüm idamları derhal durdurma" çağrısında bulunarak, "kendilerine yöneltilen suçlamalar ne olursa olsun protestolar nedeniyle tutuklanan hiç kimsenin idam edilmemesi gerektiğini" belirtti.
Uzmanlar, protestocularla ilgili davaların "usul açısından adaletsizliklerle" ve işkence, zorla kaybetme, cinsel şiddet, zorla alınan itiraflar ve avukata erişimin engellenmesi dahil ciddi insan hakları ihlalleriyle dolu olduğunu ifade etti. Ayrıca Tahran'ı idamlar konusunda moratoryum ilan etmeye, tüm ölüm cezalarını hafifletmeye ve davaları uluslararası adil yargılanma standartları doğrultusunda yeniden incelemeye çağırdılar.
İran güçleri uzun süredir idamları ve halka açık infazları protestoları bastırmak ve toplumsal muhalefeti susturmak için bir araç olarak kullanıyor; bu durum insan hakları örgütleri arasında idam cezasının kullanımına yönelik artan endişeleri gözler önüne seriyor.
Ocak protestolarının birinci yıl dönümüne iki aydan az bir süre kalmışken IHR, protestoculara yönelik idamların daha da artabileceği uyarısında bulundu ve uluslararası toplumu bu infazlar nedeniyle İranlı yetkililer üzerindeki baskıyı artıracak somut adımlar atmaya çağırdı.
“100'den fazla kişinin idam sırası bekliyor”
Geçtiğimiz hafta, diğer iki protestocu Amirhüseyin Maleki ve Amirhüseyin İbrahimi'nin haftanın başlarında idam edilmesinin ardından, İran Yüksek Mahkemesi'nin haklarındaki ölüm cezalarını onaması üzerine üç kişi – Hassan Divband, Hamid Kazemi ve Reza Zanganeh – Kerec'de asılarak idam edildi.
BM İran İnsan Hakları Durumu Özel Raportörü Mai Sato, geçen ay BM Genel Kurulu'nun Üçüncü Komitesi'ne hitaben yaptığı konuşmada, ocak protestolarıyla bağlantılı olarak en az 34 kişinin idam edildiğine dikkat çekti.
Bunlar arasında "en az 5 kişinin halka açık şekilde idam edildiğini" belirten Sato, kadınlar ve çocuklar da dahil olmak üzere 100'den fazla kişinin idam sırası beklediğini sözlerine ekledi.



