ABD-İran görüşmelerinde Hürmüz Boğazı pazarlığı: Tahran ve Umman geçiş ücreti istiyor

Haber Merkezi - ABD ile İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü 40 günlük savaşın ardından, dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı yeni bir diplomatik gerilimin merkezine yerleşti. İran ve Umman'ın boğazdan geçen gemilerden geçiş ücreti alınmasına yönelik girişimleri, Washington'un sert itirazıyla karşı karşıya kaldı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İran ile ABD arasındaki müzakerelerin ele alınması amacıyla İran heyetinin 2 Temmuz Çarşamba günü Katarlı arabulucularla bir araya geleceğini açıkladı.

Bekayi, İran heyetine Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi'nin başkanlık edeceğini bildirdi.

Taraflar arasında çözüme kavuşturulması beklenen en önemli başlıklardan birinin, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü ve boğazın gelecekteki yönetimi olduğu belirtiliyor.

Umman'ın geçiş ücreti önerisi

Savaşın sona ermesinin ardından Umman'ın, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilerden hizmet bedeli alınmasını öngören bir plan sunduğu öne sürüldü.

İddiaya göre, İran ve Umman boğazdan geçen gemilerden ortak şekilde ücret tahsil edecek. Planın hayata geçirilmesi halinde, Hürmüz Boğazı'nın yönetiminde savaş öncesine kıyasla önemli bir değişiklik yaşanacak.

Savaş öncesinde gemiler boğazdan herhangi bir ücret ödemeden geçiyor, Körfez'den dünya pazarlarına petrol ve doğal gaz taşınıyordu. Çatışmalar sırasında ise İran'ın boğazı fiilen kapatması, küresel enerji fiyatlarında sert yükselişe neden olmuştu.

New York Times: Washington öneriden rahatsız

İranlı bir yetkili ile konu hakkında bilgi sahibi dört diplomatın New York Times gazetesine verdiği bilgilere göre, Umman son dönemde ABD ve Batılı müttefiklerine resmi bir teklif sundu.

Teklifte, denizcilik şirketlerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçiş karşılığında hizmet bedeli ödemesi öngörülüyor. Ancak bu ödemenin gönüllülük esasına dayanacağı ifade ediliyor.

Habere göre, salı akşamından bu yana Katar'da bulunan ABD müzakere heyeti öneriyi aldı ve Ummanlı yetkililerle konuyu değerlendirmeyi planlıyor.

ABD'li üst düzey yetkililer daha önce Hürmüz Boğazı'nda geçiş ücreti veya benzeri bir uygulamayı "kabul edilemez" olarak nitelendirmişti. Bu nedenle Trump yönetiminin gönüllü hizmet bedeli modeline nasıl yaklaşacağı henüz netlik kazanmadı.

İran: Ücret zorunlu olmalı

Tahran ise ödemenin gönüllü olmasına karşı çıkıyor.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, önceliklerinin Umman ile ortak bir anlaşmaya varmak olduğunu belirterek, "Ancak Umman ortak bir yönetim çerçevesi oluşturmak istemezse İran tek başına harekete geçecek" dedi.

İran Meclis Başkanı'nın başdanışmanı Mehdi Muhammedi de sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, uygulamanın adının önemli olmadığını savundu.

"İster geçiş ücreti, ister güvenlik hizmet bedeli deyin" ifadelerini kullanan Muhammedi, "Savaş sona ermedi. İran Hürmüz Boğazı ve diğer deniz yolları üzerindeki kontrolünü sürdürüyor" değerlendirmesinde bulundu.

Barış anlaşmasında 60 günlük düzenleme

Geçen ay ABD ile İran arasında imzalanan ve çatışmaları durduran çerçeve barış anlaşmasında, Hürmüz Boğazı'ndan ticari gemilerin ücretsiz ve güvenli geçişi garanti altına alındı.

Ancak bu düzenlemenin yalnızca 60 gün süreyle geçerli olduğu, tarafların bu süre içinde nihai ayrıntıları müzakere edeceği belirtildi.

Deniz trafiği hâlâ savaş öncesinin altında

Denizcilik sektöründeki verilere göre, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği geçen hafta kısmen toparlansa da son İran-ABD geriliminin ardından yeniden düşüş gösterdi.

Denizcilik veri şirketi Windward'ın verilerine göre, boğazdan geçen petrol miktarı 24 Haziran'da günlük 13,4 milyon varile ulaştı. Bu rakam 25 Haziran'da ise 11,7 milyon varil olarak kaydedildi.

S&P Global Energy verilerine göre 24 Haziran'da petrol tankerleri, konteyner gemileri ve diğer yük gemileri dahil toplam 78 gemi Hürmüz Boğazı'ndan geçti. Bu sayı savaşın başlamasından bu yana görülen en yüksek günlük trafik olarak kayıtlara geçti.

Buna karşın ticaret analiz şirketi Kpler, cuma ve cumartesi günlerinde deniz trafiğinin yeniden gerilediğini bildirdi.

Son artışlara rağmen Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol ve petrol ürünleri miktarı, savaş öncesindeki günlük yaklaşık 20 milyon varillik seviyenin hâlâ belirgin şekilde altında bulunuyor.