Zaho (Rûdaw) - Rûdaw Medya Grubu tarafından hazırlanan, Kürt kadın mücadelesinin ve fedakârlığının önemli isimlerinden Qumri Hanım’ın yaşam öyküsünü konu alan “Qumri ve Bir Şehit Kervanı” adlı belgesel, Zaho’da ilk kez izleyiciyle buluştu. 49 dakikalık yapımda, 1960’lı yıllardan itibaren Kürdistan mücadelesinde yer alan Qumri Hanım’ın direnişle, kayıplarla, zorluklarla ve fedakârlıklarla dolu yaşamı anlatılıyor.
Rûdaw Medya Grubu, Komate Merkezi iş birliğiyle Kürt kadın direnişinin dikkat çekici isimlerinden Qumri Hanım’ın (Qumri Abdullah) hayatını konu alan yeni bir belgesel hazırladı.
“Qumri ve Bir Şehit Kervanı” adını taşıyan belgeselin ilk gösterimi, 12 Kasım 2026 Perşembe günü Zaho Kültür Salonu’nda gerçekleştirildi.
Kürt tarihinin önemli dönemlerine tanıklık eden Qumri Hanım’ın yaşamını ele alan belgesel, yalnızca bir kadının kişisel hikâyesini değil, aynı zamanda Kürdistan mücadelesinde kadınların üstlendiği rolleri, ailelerin yaşadığı ağır kayıpları ve bütün zorluklara rağmen sürdürülen direnişi de gözler önüne seriyor.
49 dakika süren belgeselin çekim ve kurgu çalışmaları yaklaşık iki ayda tamamlandı.
Yönetmenliğini Kırmanç Ferac’ın üstlendiği yapımda, Qumri Hanım’ın mücadele yılları, peşmergeye verdiği destek, ailesinin yaşadığı kayıplar, çocukları ve yakınlarını sahiplenerek sürdürdüğü yaşam mücadelesi ile Baas rejimi döneminde yaşadığı tutukluluk süreci anlatılıyor.
1960’lı yıllardan itibaren mücadelenin içinde yer aldı
Zaho doğumlu Qumri Abdullah, 1960 yılından itibaren Kürdistan mücadelesinde yer alan kadınlardan biri olarak tanıtılıyor.
Mücadele yıllarında özellikle peşmergeye sağladığı destekle öne çıkan Qumri Hanım, silah ve mühimmatın taşınması, saklanması ve ihtiyaç duyulan bölgelere ulaştırılması gibi tehlikeli görevlerde rol aldı.
Belgeselin yönetmeni Kırmanç Ferac, Rûdaw Medya Grubu’nun haber bültenine konuk olduğu programda, Qumri Hanım’ın cesaretinin ve kararlılığının kendisini bu belgeseli hazırlamaya yönelttiğini söyledi.
Ferac, Qumri Hanım’ın yalnızca örgütlenme çalışmalarında değil, bu faaliyetlerin açığa çıkmasının ardından da büyük bir cesaret sergilediğini belirterek, onun dağa çıkmak zorunda kaldığı dönemlerde dahi mücadelesinden vazgeçmediğini ifade etti.
Yönetmen, Qumri Hanım’ın yaşadığı bütün acılara ve aile içinde verdiği ağır kayıplara rağmen kimliğine ve mücadelesine bağlı kalmasının kendisini özellikle etkilediğini vurguladı.
Ailesinden yedi kişi şehit oldu
Belgeselde öne çıkan en çarpıcı başlıklardan biri, Qumri Hanım’ın ailesinin yaşadığı büyük kayıplar.
Kırmanç Ferac’ın aktardığı bilgilere göre Qumri Hanım’ın ailesinden toplam yedi kişi yaşamını yitirdi. Bu kişiler arasında eşi İsmail, eşinin üç erkek kardeşi ve kendi üç erkek kardeşi bulunuyor.
Ailesinin peş peşe yaşadığı bu kayıplar, Qumri Hanım’ın hayatında derin izler bıraktı. Ancak yaşadığı acılar onun mücadele kararlılığını ortadan kaldırmadı.
Eşinin şehit olmasının ardından Qumri Hanım, yalnızca kendi çocuklarının değil, hayatını kaybeden yakınlarının geride bıraktığı çocukların da sorumluluğunu üstlendi. Kendi çocuklarıyla birlikte eşinin kardeşlerinin ve kendi kardeşlerinin çocuklarını da büyütmeye çalıştı.
Belgeselde, bu ağır sorumluluğun altından kalkmak için verdiği mücadele ve ailesini ayakta tutma çabası da ayrıntılı biçimde ele alınıyor.
İki yüz dinarla yeniden hayata tutundu
Qumri Hanım’ın yaşam öyküsünde dikkat çeken bir diğer bölüm ise eşinin ölümünün ardından ailesini geçindirmek için geliştirdiği yöntemler.
Yönetmen Kırmanç Ferac’ın anlatımına göre, eşinin şehit olmasının ardından Başkan Mesud Barzani, Qumri Hanım’a 200 İsvicre dinarı verildi. Qumri Hanım, bu parayı değerlendirmek için 100 dinara bir at satın aldı ve bir köyde küçük bir aktar dükkânı açtı.
Şehirlerden çeşitli ürünler temin ederek dükkânında satan Qumri Hanım, bu ticari faaliyet sayesinde ailesinin geçimini sağlamaya çalıştı.
Böylece bir yandan çocuklarının bakımını üstlenirken diğer yandan yakınlarının çocuklarını da büyüttü. Mücadele yıllarında peşmergeye destek veren Qumri Hanım, eşinin ölümünden sonra da ailesini ayakta tutmak için büyük bir yaşam mücadelesi verdi.
Belgesel, Qumri Hanım’ın bu yönünü de ön plana çıkararak onun yalnızca mücadele yıllarındaki cesaretini değil, gündelik yaşamda gösterdiği dayanıklılığı da anlatıyor.
Enfal döneminde tutuklandı, iki yıl Beherke’de kaldı
Qumri Hanım’ın hayatındaki en zor dönemlerden biri de Baas rejiminin Enfal operasyonları sırasında yaşandı.
Belgeselde aktarılan bilgilere göre Qumri Hanım ve ailesi, Irak Baas rejimi tarafından gözaltına alındı. Önce Musul’a ardından Duhok'taki Nizarkê Kalesi’ne götürülen Qumri Hanım, burada yaklaşık iki-üç ay tutuldu.
Daha sonra Erbil yakınlarındaki Beherke bölgesine sevk edildi. Qumri Hanım, burada yaklaşık iki yıl boyunca tutuldu ve 1991 yılındaki ayaklanmaya kadar bu süreç devam etti.
Bu dönem, onun yaşamında yalnızca özgürlüğünden mahrum bırakıldığı bir süreç değil, aynı zamanda ailesinin ve yakınlarının yaşadığı acıların da ağırlaştığı bir dönem olarak belgeselde yer alıyor.
Qumri Hanım’ın yaşadığı baskılar ve tutukluluk süreci, Baas rejiminin Kürt aileleri üzerindeki etkisini ve dönemin toplumsal hafızasında bıraktığı izleri ortaya koyan önemli anlatılardan biri olarak aktarılıyor.
“Bu insanlar çok nadir yetişiyor”
Belgeselin yönetmeni Kırmanç Ferac, yapımın ortaya çıkış sürecinde Komate Merkezi Sorumlusu Rizgar Kêsteyi’nin önemli rol oynadığını belirtti.
Ferac, Qumri Hanım’ın hikâyesinin kendisine aktarılmasının ardından bu yaşam öyküsünü belgesel aracılığıyla daha geniş kitlelere ulaştırmaya karar verdiğini söyledi.
Yönetmen, belgeselin hazırlanma amacını anlatırken özellikle yeni nesillerin geçmişte verilen mücadeleleri ve bugün sahip olunan kazanımların Hanımgi fedakârlıklarla elde edildiğini bilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Ferac, “Bu insanlar çok nadir yetişiyor. Bugünkü neslin, bugün yaşadığımız özgürlüğün ve sahip olduğumuz imkânların bu insanların mücadelesi sayesinde ortaya çıktığını bilmesi gerekiyor. Bunlar kolay elde edilmedi” mesajını verdi.
Yaklaşık iki ay süren çekim ve kurgu çalışmalarının ardından tamamlanan belgesel, 49 dakikalık bir yapım olarak izleyiciye sunuldu.
Zaho, direnişin önemli merkezlerinden biri oldu
Belgeselin tanıtımında konuşan Rûdaw Medya Grubu Genel Müdürü Ako Muhammed de Zaho’nun Kürdistan mücadelesindeki tarihsel önemine dikkat çekti.
Konuşmasına katılımcıları selamlayarak başlayan Muhammed, Zaho’yu direnişin önemli merkezlerinden biri ve mücadele kıvılcımının yakıldığı yerlerden biri olarak nitelendirdi.
Zaho’nun binlerce kahramanlık hikâyesine ev sahipliği yaptığını belirten Muhammed, bu hikâyelerde erkeklerin yanı sıra kadınların ve gençlerin de önemli roller üstlendiğini söyledi.
Qumri Hanım’ın yaşamının yalnızca Zaho için değil, Duhok ve Musul çevresi açısından da önemli bir tarihsel anlatı olduğunu ifade eden Muhammed, onun yaşadığı kayıplara rağmen mücadeleden vazgeçmediğini vurguladı.
Muhammed'in konuşmasında, Qumri Hanım’ın eşi İsmail’in ve ailesinden çok sayıda kişinin şehit edilmesine rağmen çocuklarını büyütmek ve ailesini ayakta tutmak için gösterdiği çaba ön plana çıktı.
Ayrıca Qumri Hanım’ın eşinin şehadetinin ardından ekonomik zorluklarla mücadele ederek çocuklarına sahip çıktığı, ailesinin geçimini sağlamak için küçük bir dükkân işlettiği ve bütün bunlara rağmen direniş ruhunu koruduğu belirtildi.
Enfal sonrasında da tehditlerle karşı karşıya kaldı
Ako Muhammed, konuşmasında Qumri Hanım’ın Enfal operasyonlarının ardından da baskı ve tehditlerle karşı karşıya kaldığını dile getirdi.
Ailesinin dükkânına el konulduğunu belirten Muhammed, Qumri Hanım’ın bütün bu baskılara rağmen geri adım atmadığını söyledi.
1991 ayaklanması sırasında Qumri Hanım’ın Zaho’daki güvenlik merkezine yönelik gelişmelerde de aktif bir tutum sergilediğini belirten Muhammed, onun direnişçi kişiliğinin yaşamının farklı dönemlerinde kendisini gösterdiğini ifade etti.
Muhammed, Qumri Hanım’ın hikâyesinin Komate Merkezi Sorumlusu Rizgar Kêsteyi aracılığıyla kendilerine ulaştığını, bunun üzerine Rûdaw Medya Grubu ile Komate Merkezi’nin ortak çalışması sonucunda belgeselin hazırlanmasına karar verildiğini kaydetti.
Zaho’nun tarihsel hafızasına ve kadın mücadelesine ışık tutuyor
Belgeselin tanıtımında Qumri Hanım’ın yanı sıra Kürdistan mücadelesinde hayatını kaybeden diğer isimler de anıldı.
Ako Muhammed, 1987 yılında Zaho’da yaşanan idamları ve şehit edilen mücadele insanlarını hatırlatarak, kentte direnişin farklı dönemlerde devam ettiğini belirtti. Konuşmasında, Qumri Hanım, İsmail ve Hacı Kerevanî'nin hatırasına da yer verdi.
Zaho’nun tarih boyunca Kürdistan için önemli bir merkez olduğunu ifade eden Muhammed, kentin bugün ulaştığı gelişimin arkasında büyük fedakârlıkların bulunduğunu vurguladı.
Belgeselin yalnızca geçmişte yaşananları kayıt altına almakla kalmadığını, aynı zamanda Kürt kadınlarının mücadele tarihindeki yerini gelecek kuşaklara aktarmayı amaçladığını belirtti.
Qumri Hanım’ın hikâyesi gelecek kuşaklara aktarılacak
“Qumri ve Bir Şehit Kervanı” belgeseli, Kürdistan mücadelesinde kadınların üstlendiği rollerin görünür kılınması açısından önemli bir çalışma olarak öne çıkıyor.
Qumri Hanım’ın yaşamı; mücadeleye katılımı, peşmergeye sağladığı destek, ailesinden yedi kişiyi kaybetmesi, çocukları ve yakınlarının çocuklarını büyütmesi, ekonomik zorluklarla mücadelesi ve Baas rejimi döneminde yaşadığı tutukluluk süreciyle çok yönlü bir yaşam öyküsü sunuyor.
Yönetmen Kırmanç Ferac’ın da vurguladığı gibi, belgeselin temel amaçlarından biri bugünkü kuşaklara geçmişte yaşanan fedakârlıkları hatırlatmak ve bugünkü kazanımların Hanımgi mücadelelerden geçerek elde edildiğini anlatmak.
Rûdaw Medya Grubu ile Komate Merkezi’nin ortak çalışmasıyla hazırlanan 49 dakikalık belgesel, Qumri Hanım’ın şahsında Kürt kadınlarının direnişini, ailelerin yaşadığı büyük acıları ve bütün zorluklara rağmen sürdürülen mücadele ruhunu kayıt altına alıyor.
