Dersim (Rûdaw) – SETKAV Başkanı, araştırmacı-yazar Mesut Özcan'ın kaleme aldığı "Zorunlu İskândan Dönen Dersimlilerden Mektuplar (1952-1962)" adlı kitap, 1937-38 Dersim Tertelesi'nin ardından Batı illerine zorunlu iskâna gönderilen Dersimlilerin memleketlerine dönüş sürecini, dönemin milletvekiline yazdıkları mektuplar ve resmi belgeler ışığında gün yüzüne çıkarıyor.
FAM Yayınları tarafından yayımlanacak kitapta, 1952-1962 yılları arasında kaleme alınan mektupların yanı sıra döneme ait resmi belgeler ve sürgüne gönderilen Dersimlilere ait fotoğraflar da yer alıyor. Belgeler ve mektuplar ilk kez kamuoyuyla buluşuyor.
Kitapta, sürgünden dönen Dersimlilerin köylerine dönememeleri, arazilerinin Hazine'ye devredilmesi nedeniyle topraksız kalmaları, yakılan evleri nedeniyle barınma sorunu yaşamaları ve devlet desteğine ulaşamamaları gibi yaşadıkları güçlükler anlatılıyor. Ayrıca Pah köylülerinin bu sorunlara çözüm aramak amacıyla kurduğu "Mağaradan Meskene Derneği"ne ait belgelere de yer veriliyor.
Kitapta yer alan mektuplar arasında, Seyit Rıza'nın torunu Ali Rıza Polat'ın 1955 tarihli mektubu da bulunuyor. Polat, mektubunda yapılan ev yardımı nedeniyle iskân hükümlerine tabi tutulduklarını ve ata topraklarından mahrum bırakıldıklarını belirterek, verilen parayı geri ödemeye hazır olduklarını ifade ediyor.
"22 binin üzerinde kişi dönüş için başvurdu"
Araştırmacı-yazar Mesut Özcan, kitapta yer alan resmi belgelerin, Dersim'den zorunlu iskâna gönderilenlerin sayısına ilişkin önemli veriler sunduğunu belirtti. Özcan, farklı yıllara ait resmi kayıtlardan hareketle, 22 bin 580 kişinin sürgün edildikleri yerlerden Dersim'e dönebilmek için başvuruda bulunduğunu, ancak yüzlerce ailenin dönüş talebinin reddedildiğini aktardı.
Kitapta ayrıca zorunlu iskâna tabi tutulan Dersimlilerin resmi kayıtlarda ve kendi mektuplarında "göçmen" olarak tanımlanmasının dikkat çekici bir ayrıntı olduğuna vurgu yapılıyor.
Eserin son bölümünde ise sürgüne gönderilen Dersimlilere ait fotoğraflar ile 1956 yılında dönemin Tunceli Valisi tarafından hazırlanan Tunceli Raporu da okuyucuyla buluşuyor.
SETKAV, Haziran 2024'te Dersim'de kurulan Sanat, Edebiyat, Tarih, Kültür ve Araştırma Vakfı'dır.
