Zimanê dêran ê nihênî bû zimanê perwerdeyê: Vejîna zimanê Suryanî li Kurdistanê

Keşe Filîp Xûrî nîvê temenê xwe di jûrên tarî yên dêran de derbas kir. Ev xebateke xwebexş û nihênî bû ji bo rizgarkirina zimanê Suryanî.
Hikûmetên Îraqê di salên 1970 û 1980yî de li dijî Xiristiyanên Kurdistan û Îraqê gelek zext kirin. Ji ber van zextan, zimanê Suryanî tenê wekî zimanê nimêj û axaftina nav malan mabû.
Sala 1992yan di jiyana Xiristiyanên Herêma Kurdistanê de guherîneke mezin rû da.
Di gera yekem a Parlamentoya Kurdistanê de Yasaya Perwerdeyê ya Hejmara 4an hat pesendkirin. Vê yasayê maf da hemû pêkhateyan ku bi zimanê xwe bixwînin.
Ji xwendekariya bi Erebî heta birêvebiriya dibistaneke Suryanî
Dema ku yasaya Parlamentoya Kurdistanê ket meriyetê, Enlêl li pola duyem a navendî bi zimanê Erebî dixwend. Wî biryar da ku here dibistaneke bi zimanê Suryanî.
Ev karekî zehmet bû çimkî wî bi tîpên Suryanî nizanîbû. Lê belê Enlêl îro birêvebirê dibistaneke Suryanî ye li bajarokê Sersengê yê Dihokê.
Niha 3 hezar û 700 xwendekarên Xiristiyan li parêzgehên Hewlêr û Dihokê bi zimanê xwe dixwînin. Van xwendekaran ji baxçeyê zarokan ve bi zimanê dayîkê dest bi xwendinê kiriye.
Li Herêma Kurdistanê 48 dibistanên bi zimanê Suryanî hene. Di 24 dibistanan de hemû program bi zimanê Suryanî ne.
Xwendekar tenê waneyên Kurdî, Erebî û Îngilîzî bi zimanên din dixwînin. Di 24 dibistanên din de jî wêje, rêziman û ayîn bi Suryanî tên xwendin.
Dihok navenda dibistanên Suryanî ye
Piraniya dibistanên Suryanî li parêzgeha Dihokê ne ku hejmara wan digihîje 32yan.
Di 29an ji van dibistanan de hemû program bi zimanê Suryanî ne. Her wiha 16 dibistan jî li Hewlêrê ne û di 2 dibistanan de xwendin bi temamî bi Suryanî ye.
Waneyên dibistanên Suryanî heman programên Wezareta Perwerdeyê ne ku ji bo zimanê Suryanî hatine wergerandin. Tenê waneyên ol û zimanê Suryanî ji vê yekê cuda ne.
Heta niha li deverên naverast û başûrê Îraqê ti dibistan nîne ku hemû programên xwe bi zimanê Suryanî bide xwendin.
Ev yek bû sedema sereke ku malbata Fatin Feyziyê ji Mûsilê ber bi parêzgeha Dihokê ve koç bike. Fatin niha li dibistaneke Suryanî mamoste ye.
Zimanê Aramî dibe zimanekî standard
Xiristiyanên Kurdistanê ji Kildan, Aşûrî û Suryanan pêk tên. Her pêkhate bi zaravayekî Suryanî diaxive ku koka wan digihîje zimanê Aramî.
Lê belê îro zimanê Suryanî bûye zimanê standard ê xwendin û nivîsîna wan.
Ji ber perwerdeya dema borî, niha di nav Xiristiyanên Kurdistanê de du nifşên cuda hene ku bi nivîsîn û xwendinê ji hev fêm nakin.
Mamosteyekî Xiristiyan ê malnişîn ji ber ku berê bi Erebî xwendiye, niha nikare bi Suryanî bixwîne û binivîse.
Pêngaveke din a dîrokî 6ê Kanûna Pêşîn a 2016an hat avêtin. Li Koleja Perwerdeyê ya Zanîngeha Selahedînê beşa zimanê Suryanî hat vekirin.
Ev yekem car bû ku li Îraq û Herêma Kurdistanê kolejek di asta zanîngehê taybet a ziman, çand û edebiyata Suryanî de tê vekirin.
Enkawa bûye navenda rewşenbîriyê
Geşbûn û vejîna zimanê Suryanî li Herêma Kurdistanê berdewam dike. Niha 12 kovar û rojname, 4 radyo û 3 kanalên televîzyonê yên Xiristiyanan hene.
Bajarokê Enkawayê ne tenê navendeke civakî ye, di heman demê de bingeha rewşenbîrî, siyasî û çandî ya Xiristiyanan e.
Niha li Başûrê Kurdistanê 32 rêxistinên wan ên çandî û civakî hene. Her wiha 8 partiyên wan ên siyasî bi awayekî azad kar dikin.
Îro li Başûrê Kurdistanê bi dehan pirtûkên rewşenbîrî, wêjeyî, çandî û siyasî bi zimanê Suryanî hatine çapkirin.
Ew tîpên ku Keşe Filîp bi salan li ber ronahiya çirayan û bi dizî nîşanî zarokan didan, niha bûne zimanê perwerde, siyaset û jiyana Xiristiyanan.