Berdevkê Sekreterê Giştî yê Neteweyên Yekbûyî Stephane Dujarric ragihand ku Sekreterê Giştî yê Neteweyên Yekbûyî Antonio Guterres dê bi Serokkomarê Îranê Mesûd Pizîşkiyan re bicive.
Berdevkê Sekreterê Giştî yê Neteweyên Yekbûyî Stephane Dujarric li New Yorkê ji Rûdawê axivî.
Dujarric diyar kir ku divê azadiya geştê li Tengava Hurmizê were vegerandin û divê şer bi dawî bibe.
Dujarric her wiha ji bo şopandina civînên Civata Giştî ya Neteweyên Yekbûyî spasiya Rûdawê kir.
Stephane Dujarric ragihand ku Sekreterê Giştî yê Neteweyên Yekbûyî Antonio Guterres dê bi Serokê Îranê Mesûd Pizîşkiyan re bicive û hevdîtina bi Serokê Amerîkayê Donald Trump re jî li rojevê ye.
Dujarric her wiha tekez kir ku pêwîst e şer raweste û azadiya geştê li Tengava Hurmizê were vegerandin û wiha got, "Kontrolkirina hişê çêkirî mîna enerjiya nukleerî, rêziknameyên navneteweyî jê re hewce ye."
Dujarric kêfxweşiya xwe ji ber nûçeyên domdar ên Rûdawê yên li ser civînên Civata Giştî ya Neteweyên Yekbûyî anî ziman û her wiha li ser xalên rojeva herî girîng ên civînên Neteweyên Yekbûyî yên îsal jî rawestiya.
Li vir temamê hevpeyvînê heye:
Rûdaw: Gelekî spas ji bo vê hevpeyvînê.
Stephane Dujarric: Ez kêfxweş im ku li vir im. Her wiha kêfxweş im ku dîsa bi Rûdawê re me û spas ji bo nûçeyên we yên ji bo Neteweyên Yekbûyî. Ji ber vê yekê ez û hûn her roj hevdu dibînin. Tu pirsan ji min dikî û ez hewl didim bersiva wan bidim lê em bi rastî jî ji nûçeyên ku Rûdaw çêdike dilxweş in.
Rûdaw: Her wiha em ji bo hevkariya we ya bi me re di mijarên rojnamegeriyê de û ji bo bersivdayîna hemû pirsên me gelekî spasiya we dikin. Civînên herî girîng ên Sekreterê Giştî vê hefteyê çi ne? Ez dizanim ku gelek hevdîtinên wî hene.
Stephane Dujarric: Ji bo Sekreterê Giştî girîng e ku bi qasî ku pêkan e bi serokkomar, serokwezîr û serokên şandeyan re bicive ku tên New Yorkê. Ev ji bo wî rêyek e ku germahiya rewşa cîhanî bipîve. Niha, germahî pir zêde ye. Werin em rastgo bin, ne wisa?
Em hemû bala xwe didin krîzên wekî Xezeyê, Kendavê û Yemenê lê krîzên din jî hene ku em bala xwe nadin wan, ne wisa? Rojhilatê Kongoyê, Myanmar... Gelek mirovên êş kişandî hene ku hatine jibîrkirin ji ber ku kes bala xwe nade wan.
Her wiha gefên hebûnî hene, bi taybetî ewên ku Sekreterê Giştî wekî yên ku em pê re rû bi rû ne wesifandiye: guherîna avhewayê û hişê çêkirî. Hejmareke pir, pir mezin ji pirsgirêkên ku divê werin çareserkirin hene.
Rûdaw: Gelo hevdîtina wî bi Serok Trump re hatiye piştrastkirin?
Stephane Dujarric: Em hîn nizanin. Carinan di kêliya dawî de diqewime, carinan jî pirsgirêkên bernameyê hene lê ez piştrast im ku di nav hefteyê de derfet hene ku em biaxivin, çi civînek fermî be, çi jî tenê sohbeteke nefermî be.
Rûdaw: Serokkomarê Îranê Pizîşkiyan çawa ye?
Stephane Dujarric: Belê, ji ber ku Serokkomar li vir e dê civînek hebe. Gelek pirs hene ku bi taybetî Sekreterê Giştî dixwaze bipirse. Ez bawer im ku Serokkomarê Komara Îslamî ya Îranê jî dê gelek pirsên wî hebin ku dixwaze bipirse.
Rûdaw: Bê guman Tengava Hurmizê jî yek ji wan mijaran e ku ew dê li ser nîqaş bikin?
Stephane Dujarric: Ew di serê lîsteyê de ye. Hûn dizanin, em pir bi lezgîn dixwazin ku keştîvanî dîsa di wan avan de serbest be. Ji ber vê yekê, Tengava Hurmiz ne tenê ji bo herêmê, welatên Kendavê, an bê guman ji bo Îranê girîng e, ew ji bo me hemûyan girîng e. Ew rêyek teng e ji bo bazirganiya navneteweyî û pêdivî ye ku ji nû ve were vekirin.
Ji ber vê yekê, bandorên vê pevçûnê ji Tengava Hurmizê wêdetir jî tên hîskirin. Bila em rast bin, divê ev şer bi dawî bibe. Bi mehan e berdewam dike û çi bi destê kê ketiye? Tiştekî nehatiye bidestxistin.
Rûdaw: Sekreterê Giştî pêşniyarek derbarê projeya gubreya kîmyewî hebû. Çi bi serê wê hat?
Stephane Dujarric: Hîn jî planek li ser maseyê heye. Fikir ew e ku mekanîzmayek were afirandin da ku ketin û derketina alîkariyên mirovî û kel û pelên din ji Îranê re bi rêya Tengava Hurmizê hêsan bike.
Bê guman, ev dijwariyek e û pêdivî bi pejirandina hemû aliyan heye. Ji ber vê yekê, danûstandin hîn jî berdewam dikin.
Rûdaw: Hûn dikarin ji me re bibêjin hûn behsa kîjan aliyan dikin?
Stephane Dujarric: Na. Hûn dizanin, ev yek ji wan tiştan e ku heya ku hemû alî li hev nekin, ti peyman nikare were bicîhanîn.
Rûdaw: Wekî hûn dizanin, her kes ne li vir e, li Neteweyên Yekbûyî. Di dawiyê de Serokkomarê Îranê vîzeya xwe wergirt lê Serokkomarê Filistînê Mehmûd Ebas nestand. Ameîrka ev du sal in ku vîzeya wî red dike. Helwesta Sekreterê Giştî li ser vê mijarê çi ye?
Stephane Dujarric: Ev gelek acizker e. Li gorî peymana welatê mêvandar, Amerîkayê berpirsiyariyek heye ku rê li ber kesên ku li ber Neteweyên Yekbûyî xwedî peywir in, çi endamên şandeyê bin çi rojnamevan, veke.
Ti rêbaza zextê li cem me tune ye, ne wisa? Lê me ev mijar gelek caran bi rayedarên Amerîkî re axivîne û em hîn jî nîqaş dikin. Lê belê me dît ku Civata Giştî destûr da Serok Ebas ku bi rêya vîdyoyê li civatê biaxive.
Rûdaw: Belê, bibore em vegerin ser Îranê. Yek ji bandorên şerê Îran-Îraqê êrişên li ser welatên cîran bi dron û mûşekan bûn ku piraniya wan ji aliyê Îranê ve hatine şandin. Dema ku Sekreterê Giştî bi Pizîşkiyan re hevdîtin bike dê çawa vê mijarê bînin ziman?
Stephane Dujarric: Sekreterê Giştî gelek caran behsa vê mijarê kiriye, behsa bandorên vê yekê.
Du welat di tiştê ku em jê re dibêjin çalakiyên leşkerî yên rasterast de beşdar in lê bandor bi van her du welatan ve sînordar namînin. Me dît ku li Îraqê êriş li ser deverên din tê kirin. Her wiha me dît ku Urdin, Qeter, Îmarat, Erebistana Siûdî û welatên din jî tê de ne.
Divê ev yek raweste. Ji ber ku ez difikirim ku ev pevçûn mîna gelekên din, sînorên bikaranîna zêde ya hêzê, ya hêza leşkerî ya zêde eşkere dike. Ew pirsgirêkê çareser nake.
Rûdaw: Li gorî we çima Herêma Kurdistanê ku qet êrişî Îranê nekiriye, wekî nimûne, ji welatên din ên herêmê bêhtir rastî êrişên bi dronan û mûşekan hatiye? Zêdetirî hezar caran.
Stephane Dujarric: Tu dîroka herêmê ji min çêtir dizanî. Tu ji min bêhtir li ser Kurdistanê û pêwendiyên wê dizanî. Ez nikarim bikevim nav hişê kesên din lê em dizanin encama dawî çi ye, ne wisa?
Rûdaw: Werin em li ser Neteweyên Yekbûyî bi xwe biaxivin. Pirsgirêkên budceyê yên rêxistinê heye. Hinek welatan bi tevahî beşdar nebûne. Amerîkayê vê dawiyê pere da. Ez bawer dikim ku ew hîn jî ji 4 milyar dolarî zêdetir deyndarê Neteweyên Yekbûyî ye. Hûn dikarin li ser vê yekê hûrguliyan bidin?
Stephane Dujarric: Belê. Ji ber vê yekê em spasdar in ku Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê bi qasî 724 milyon dolar da. Ev beşdariyên mecbûrî bûn ji bo Neteweyên Yekbûyî, ji ber ku Neteweyên Yekbûyî ji çavkaniyên cûrbecûr tê fînansekirin.
Ev beşdariyên ku welat li gorî peymanên NYyê mecbûr in bidin me. Yên din beşdariyên dilxwazî ne. DYAyê beşek ji beşdariyên mecbûrî yên ku hîn jî deyndarê wan e daye.
Ev yek dê krîza darayî ya ku em heta dawiya salê dijîn sivik bike lê wekî me got, pergal wisa naxebite. Ji bo Sekreterê Giştî pir dijwar e ku herikîna pereyan di vê rêxistinê de birêve bibe. Ji ber ku em nizanin kengî welat dê bidin an gelo ew dê qet bidin.
Lê belê divê ew serokatiya Neteweyên Yekbûyî bike û tam ev yek jî Antonio Guterres kir.
Rûdaw: Serok Trump dê were vir û gotarekê pêşkêş bike lê hin rêber dê li vir nebin. Tê payîn ku Xi Jinping roja Pêncşemê li Washingtonê be lê ew dê neyê vir. Washington tenê sê demjimêran bi trênê dûr e. Vladimir Putin zêdetirî deh salan e li vir nîne. Sekreterê Giştî çawa li vê yekê dinêre? Ma ew kêmtir girîngiyê didin saziyê?
Stephane Dujarric: Na, na. Derbarê Çînê ez difikirim ku rewşa Serok Xi tenê meseleya bernameyê ye. Ji ber ku civîna wî bi Trump re ji bo wê rojê hatibû plankirin. Sekreterê Giştî di du-sê mehên dawî de du caran bi Serok Xi re civiyaye. Carekê li Pekîn an Şanghayê û carekê jî li Bîşkekê ji bo civîna Rêxistina Hevkariya Şanghayê.
Ji ber vê yekê, pêwendî pir baş in. Çînê her tim gotiye ku ew alîgirê pergaleke navneteweyî ye ku navenda wê Neteweyên Yekbûyî ye. Cîgirê Serokê Çînê dê li vir be û dê welatê xwe temsîl bike.
Rûdaw: Belê, bê guman welatên din jî hene mîna Hindistan û Afrîkaya Başûr, serokên wan jî nayên.
Stephane Dujarric: Sekreterê Giştî hefteya borî demeke berbiçav bi Serokwezîrê Hindistanê Modi re derbas kir.
Rûdaw: Werin em li ser hişê çêkirî biaxivin. Hin kesên ku li ser hişê çêkirî dixebitin û wê bi pêş dixin dibêjin ku ew gefek e, heta gefeke hebûnî ye ji bo mirovahiyê. Ez bawer dikim ku we jî di destpêka hevpeyvînê de ew wekî gefeke hebûnî bi nav kir. Ji ber vê yekê peyama Sekreterê Giştî çi ye? Wî di roj û hefteyên dawî de çi kiriye da ku neteweyên cîhanê li ser vê mijarê bîne cem hev?
Stephane Dujarric: Ez difikirim ku ev pirsgirêkek e. Li vir dê li ser hişê çêkirî civîn hebin. Bi pejirandina Civata Giştî, Sekreterê Giştî Lijneya Şêwirmendiya Zanistî ya li ser Hişê Çêkirî ava kiriye.
Hewce ye ku di astên cuda de asteng an rêzik hebin. Berpirsiyariya hikûmetan heye ku gelên xwe biparêzin, ji ber vê yekê divê ew rêberiyê bikin.
Li ser asta navneteweyî, divê em pergalekê biafirînin ku me ji senaryoyeke qiyametê biparêze. Di heman demê de, divê em ji hemî aliyên erênî yên hişê çêkirî sûdê werbigirin.
Hişê çêkirî ji hin aliyan ve dişibe enerjiya nukleerî. Enerjiya nukleerî ku bû sedema teqînên nukleerî yên li Hîroşîma û Nagazakiyê, dikare bibe gefeke girîng.
Ji aliyekî din ve, hemû bikaranînên erênî yên enerjiya nukleerî, ji dermansaziyê bigire heta hilberîna enerjiyê, bifikirin. Ji ber vê yekê, hişê çêkirî hewceyê rêziknameyê ye û mekanîzmayên parastinê jî hewce ne. Lê belê ez nafikirim ku sektor dikare vê yekê bi tena serê xwe bike.
Rûdaw: Gelo Sekreterê Giştî difikire ku ji bo vê mijarê pêdivî bi biryarnameyeke Neteweyên Yekbûyî heye?
Stephane Dujarric: Bila ez wisa bêjim, difikirim ku divê em mirovan bînin ser maseyê. Divê em dewletên endam bînin ser maseyê û divê em şirketan jî bînin ser maseyê.
Rûdaw: Stephane Dujarric, gelekî spas ji bo vê hevpeyvînê.
Stephane Dujarric: Herdem bi kêfxweşî. Spas dikim. Di civîna çapemeniyê ya bê de em dê hevdû bibînin.
Rûdaw: Belê, spas dikim.
