ژیانی حیزبایەتی پێویستی بەگۆڕانكارییە

عەبدولرەحمان سدیق *
حیزبەكان لە كوردستاندا بەهەموو بیر و بۆچوونە جیاوازەكانیانەوە دواجار لە پەیڕەو و پرۆگرامی ناوخۆدا زۆربەیان لەیەك دەچن، ئەمە لەوەوە سەرچاوە دەگرێ كە كۆنترین حیزب كە لە عێراقدا دروستبووبێ بە مانا سەردەمییەكەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوەڕاستی سییەكان، لەوە بەدواوە تەواوی ئەو حیزبانەی كە دروستبوونە هەموویان سوودیان لە پەیڕەو و پرۆگرامی ناوخۆی ئەو حیزبە وەرگرتووە. ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی پاش سەركەوتنی شۆڕشی ئۆكتۆبەر و دەركەوتنی ژیانی حیزبی لەناوچەكە و پەڕینەوەی بۆ ناوچەی ئێمەش.
پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە : ئایا ئەوە فیكری حیزبە كە پەیڕەو و پرۆگرامەكەی دادەڕێژێ؟ یاخود ئەوە پەیڕەو و پرۆگرامی ناوخۆیەتی كە فیكری حیزب دیاریدەكات؟ بێگومان هەردووكیان كاریگەرییان بەسەریەكەوە هەیە، بەڵام پێموایە مادام زۆربەی پەیڕەووپرۆگرامی حیزبەكان، لەیەكتر دەچن و پەیڕەوی زۆربەیان بەبچووكترین پێكهاتە دەستپێدەكا كە بریتییە لە شانە و ئینجا دەگاتە رێكخراو و سەردەكەوێ بۆ سەرووتر تاوەكو دەگاتە كۆمیتەی ناوەندی یان ئەنجوومەنی سەركردایەتی، ئینجا دەگاتە مەكتەبی سیاسی و، پاشان سكرتێر یان ئەمیندار.
ئەم تەرتیبە تەرتیبێكی كۆنی حیزبە چەپەكانە، لە كۆنەوە تائێستا بەردەوامە لە كوردستان و عێراقیشدا. ئەم شێوازە داڕشتنە شێوازێكی گونجاوبووە بۆ ئەو بیروبۆچوونەی لەو سەردەمە هەبووە. بەو مانایەی كە ئەو  حیزبانە شێوازی كاركردنیان پێویستی بەو پەیڕەو و پرۆگرامە و بەوجۆرە پێكهاتەیە هەبووە، بەڵام ئێستا ئێمە  ئیدی لەسەردەمێكداین كە پێموایە هەموو ئەم پەیڕەو و پرۆگرامە پێویستی بەگۆڕانە،چونكە بۆ ئەم  سەردەمە ناگونجێ، لەبەرئەوەی ئەم پەیڕەو و پرۆگرامە دانراوە بۆ جێبەجێكردنی بیروبۆچوونێك كە  بیروبۆچوونی ماركسی لینینی بووە، یاخود دیكتاتۆریەتی پرۆلیتاریایە، ناكرێت ئێستا تۆ لەسەردەمێكدا كە پێچەوانەی دیكتاتۆریەتی پرۆلیتاریایت و باس لە دیموكراسی، مافی مرۆڤ، كۆمەڵگەی مەدەنی، تۆلێرانس و فرەلایەنی و كولتووری لێبووردەیی دەكەی، بێیت بە پەیڕەو و پرۆگرامێك كاربكەی كە ئامانجەكەی دیكتاتۆریەتی پرۆلیتاریا بووە. هەموو ئەو چەمكانەی ئاماژەم پێكرد چەمكی رۆژئاوایین، كەواتە ئێمە لەشێوە  حیزبێكی رۆژهەڵاتی بە پەیڕەو و پرۆگرام كۆمۆنیستییەوە پەڕیوینەتەوە بۆ بنەما فیكرییەكانی رۆژئاوا بەبێ ئەوەی پەیڕەو و پرۆگرامی رۆژئاوا بێنین. مەبەستم ئەوەیە مادام ئێمە پەڕیوینەتەوە بۆ چەمكە رۆژئاواییەكان پێویستە بزانین پێكهاتەی حیزب لە رۆژئاوا چۆنە و باشتروایە ئێمەش لەسەر ئەو شێوازە كاربكەین.
تاوەكو ئەم ساتەوەختە ئەگەر تەماشای پەیڕەو و پرۆگرامی گشت حیزبەكان بكەی، لە بنەما فیكرییەكاندا جیاوازییەكان دەبینی، بەڵام لەشێوازی داڕشتنی بنەما فكرییەكانیشدا هاوبەشی هەیە بەوەی:
یەكەم: شێوازێكی شمولییە، دووەم: مەركەزییەت زۆر زاڵە ، سێیەم: زیادەڕەوی لەباسكردنی بیروبۆچوونەكاندا هەیە، بەكورتی مانا بەدەستەوە نادات. ئەمە لە پەیڕەوو پرۆگرامی هەموو حیزبە كوردییەكاندا هەستی پێدەكەی.
جگە لە بوونی كۆمەڵێك ئامانجی زۆر، كە لەڕاستیدا ئەمە بەمانای كۆمەڵێك بەڵێنی زۆر دێن، كەچی لەهەموو وڵاتانی دیموكراتدا تەماشابكە داڕشتنی پەیڕەو و پرۆگرام لە كۆنگرەیەكەوەیە تاوەكو كۆنگرەی دیكەیە، نێوانی دوو كۆنگرەش هەر زۆر بڕوات چوار ساڵێكە، كەواتە حیزب دەبێ لە دانانی ئامانجەكاندا ئەوانە دابنێ كە دەتوانێ لەماوەی چوارساڵدا جێبەجێیان بكات، بەڵام شێوازی كاركردنی حیزبی چەپی سەردەمی زوو چونكە ئامانجەكە دیكتاتۆریەتی پرۆلیتاریا بووە، كە پرۆلیتاریەكە لادەی خۆی لەخۆیدا دیكتاتۆریەتەكەیە، دیكتاتۆریەتەكەش وای بڕیارداوە كات لەبەردەمیدا كراوەیە، كە كات لەبەردەمیشتدا كراوەبێ و بەتەمابی دەیان ساڵ حوكم بكەی،ئامانجێكی زۆر دەنووسی بۆخۆت، هەموو ئامانجێكیش یەكسانە بە بەڵێنێك، كە هەموویان پێویستە لەو بەڵێنانەبن ئەگەر دەسەڵاتت گرتە دەست بتوانی لەماوەی چوار ساڵدا جێبەجێیان بكەی ، نەك وادابنێی كات لەبەردەمتدا كراوەیە.
 خاڵێكی دیكە ئەوەیە ژیانی حیزبی لای ئێمە ماندووە؟ ئەندامانی حیزبەكان بۆچی ماندوو دەبن؟ هەندێك دەڵێن  ژیانی حیزبی لەلای ئێمە كاڵبووەتەوە، من پێموایە لەڕووی میكانیزمەكانییەوە كاڵبووەتەوە نەك لەڕووی ئامانجەوە، چونكە كۆمەڵگە بەردەوام پێویستی بە حیزبە، حیزبایەتی بەپێی سیستمە رۆژهەڵاتییەكەی ئەوروپا، وادانراوە كە ئەو سیستمە ماركسییە هەموو چالاكییە ئابوورییەكانی داوەتە دەستی دەوڵەت، واتە كەرتی گشتی ژیانی هاووڵاتیانی دابینكردووە لەڕووە ئابوورییەكەوە، لەبەرئەوە كاتێكی بەتاڵی زۆر بەدەست مرۆڤەوەیە كە خەریكی حیزبایەتی و كۆبوونەوە حیزبیەكان بێت، بۆیە لەدەرەوە ئەوە دەبینی ژمارەی كۆبوونەوە حیزبییەكان لە حیزبە رۆژهەڵاتییە كۆمۆنیستەكاندا زۆر زۆربووە، بەردەوام كۆبوونەوە هەبووە، بەڵام ئێمە ئێستا كە پەڕیووینەتەوە بازاڕی ئازاد، لەم سیستمەدا زۆر لەمرۆڤەكان لەكەرتی تایبەتدا كاردەكەن، كەرتی تایبەتیش رەحم بە مرۆڤەكان ناكات و بەیانی تاوەكو ئێوارە كاری لێدەوێ.
لەبەر رۆشنایی ئەو بارودۆخە نوێیەدا كە بازدانە لە سیستمی سۆشیالیستیەوە بۆ سەرمایەداری و بازاڕی ئازاد، مرۆڤ كاتی ئەو هەموو كۆبوونەوە زۆرانەی نییە كە پەیڕەوو پرۆگرامە كۆنەكانی حیزب باسیدەكات، كەواتە نە ئەندامەكانمان ئەندامی ئەو سەردەمەن، نە كاتیش وەك سیستمی سۆشیالیستی لەبەردەم حیزبدا كراوەیە.
ئێستا حیزب دەبێ ئامانج و بەڵێنەكانی ئەوەندەبن كە بتوانێ لە ماوەی چوارساڵدا جێبەجێیان بكات.
خۆی لەخۆیدا جوانترین كار و ئەركێك كە حیزب هەیبێ پێموایە ئەوەیە كە لە دەستووری ئێستای ئەڵمانیادا هەیەو تێیدا ئەركی حیزب دیاریكراوە، دەستووری ئەڵمانیا دەڵێ: پێویستە حیزب لەنێو كۆمەڵگەدا هەبێ، چونكە لەنێو كۆمەڵگەدا كۆمەلێك مرۆڤ دەژین و ئەم مرۆڤانەش خاوەنی كۆمەڵێك ئیرادەو خواستی سیاسی دژبەیەكن، جا بۆئەوەی شەڕ لەنێو ئەو هەموو مرۆڤە خاوەن ئیرادە سیاسییانە دروستنەبێ، حیزبمان پێویستە بۆ كۆكردنەوەی خاوەن بۆچوونە سیاسییە لێكچووەكان لەحیزبێكداو رێكخستنی ململانێكەو دۆزینەوەی گۆڕەپانێك بۆ ئەو ململانێ سیاسییە بەشێوەیەكی یاسایی و ئاسایی و ئاشتیخوازانە.


www.abdulrahmansidiq.com
www.prdek.com
*نووسەرو رۆژنامەنووس ، یەکەم وەزیری ژینگەی عێڕاق لەدوای رووخانی رژێم