هەڵوەشاندنەوەیان چاوەڕێی پەرلەمانە

دیمەنێك لەنێو پەرلەمانی عێراق (فۆتۆ: AFP)

رووداو - هەولێر
مەیسون دەمەلوجی، گوتەبێژی ئیئتیلافی عێراقییە رایگەیاند كە ئەوان لەنێو پەرلەماندا دژی بڕیارەكەی ئەنجوومەنی وەزیران سەبارەت بە هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەكانی لیژنەی كاروباری باكووری سەردەمی بەعس لەبارەی كەركووك ناوەستن.
ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە كۆبوونەوەی رۆژی 24/1/2012 بە بڕیارێك سەرجەم ئەو بڕیارانەی هەڵوەشاندەوە كە لەماوەی حوكمڕانی رژێمی بەعسدا لە 17ی تەمموزی 1968ەوە تاوەكو 9ی نیسانی 2003 لەلایەن لیژنەی كاروباری باكووری سەر بەمەجلیسی قیادەی سەورە لەبارەی كەركووكەوە دەرچوون.
نووسینگەی د.رۆژ نوری شاوەیس، جێگری سەرۆك وەزیران بۆ كاروباری ئابووری دەقی بڕیارەكەی بە بەیاننامەیەك راگەیاند، گوتی كە بڕیارەكە بۆ پەرلەمانی عێراق بەرزدەكرێتەوە تاوەكو گفتوگۆی لەبارەوە بكەن و دەنگی پێبدەن.
ئەم بڕیارە لەبەر رۆشنایی راپۆرتێك دەركرا كە لیژنەی باڵای جێبەجێكردنی مادەی 140ی دەستوور لە تشرینی یەكەمی رابردوو پێشكەشی سەرۆكایەتی ئەنجوومەنی وەزیرانی كردو تێیدا پێشنیازی هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەكانی لیژنەی كاروباری باكووری كردبوو لەبارەی كەركووكەوە.
بەگوێرەی ئەم بڕیارە كە بەهەنگاوێكی گرنگ دەژمێردرێ لە چوارچێوەی جێبەجێكردنی مادەی 140ی دەستوور، سەرجەم بڕیارەكانی مەجلیسی قیادەی سەورەی هەڵوەشاوە، لەوانەش بڕیارەكانی 369ی ساڵی 1975، 824ی ساڵی 1976، 949ی ساڵی 1977، 1065ی ساڵی 1978، 189ی ساڵی 1979 و هەروەها بڕیاری ژمارە 31ی ساڵی 1975، 398ی ساڵی 1975، 181ی ساڵی 1976 و 974ی ساڵی 1978 بە هەڵوەشاوە دادەنرێن.
بڕیارەكە داواش لە ئەنجوومەنی شورای دەوڵەت دەكات یاسای نوێ دابڕێژێ بەجۆرێك هەڵوەشاندنەوەی ئەم بڕیارانە لەخۆبگرێ و چارەسەری ئەو ئاسەوارانەش بكات كە لەم هەڵوەشاندنەوەیە دەكەونەوە، بەگوێرەی ئەو بنەمایانەی لە راسپاردەكانی لیژنەی باڵای جێبەجێكردنی مادەی 140ی دەستووردا هاتوون.
ئەم هەنگاوەی حكومەتی عێراق كاردانەوەی جۆراوجۆری لێكەوتەوە. لەكاتێكدا كورد زۆر بە گەرمی پێشوازی لێكرد، دەزگاكانی راگەیاندنی نزیك لە شیعە گرنگییەكی زۆریان بەبڕیارەكەدا، بەڵام لایەنی سوننە تووشی شڵەژان بوون و پەرلەمانتاران و بەرپرسانی ئیئتیلافەكەیان كەوتنە بڵاوكردنەوەی لێدوانی جۆراوجۆر.
مەیسون دەمەلوجی، گوتەبێژی ئیئتیلافی عێراقییە لە لێدوانێكدا بۆ (رووداو) رەتیكردەوە كە لێدوانی تووندی هەندێ لە پەرلەمانتارانیان لەبارەی هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەكانی لیژنەی كاروباری باكوور گوزارشت لە بۆچوونی فەرمی ئیئتیلافەكەیان بكات.
دەمەلوجی لەوبارەوە گوتی "ئێمە تەنیا سەرنجمان لەسەر تەوقیتی دەركردنی بڕیارەكە هەیە كە پێمانوایە بۆ دروستكردنی دووبەرەكییە لەنێوان لیستی عێراقییە و هاوپەیمانی كوردستان لەوكاتەی هەردوولا بە رادەیەكی زۆر لەیەكتر نزیكبوونەتەوە". گوتیشی "ئەم بابەتە نەدەبووایە تێكەڵی مەسەلەی دیكە بكرێ و حەقوابوو بەگوێرەی دەستوور و رێككەوتنە سیاسییەكان مامەڵەی لەگەڵ بكرێ، نەك لەسایەی غیابی عێراقییەدا بەوشێوەیە ئیستیغلال بكرێ بۆ مەبەستی دروستكردنی كێشە لەنێوان هەردوو فراكسیۆنەكەدا".
هەندێ لەو بڕیارانەی لەلایەن لیژنەی كاروباری باكووری سەردەمی بەعسەوە دەرچوون بە یاسایی كراون و ئەمانەش بۆ هەڵوەشاندنەوەیان پێویستیان بەوەیە بنێردرێنە پەرلەمان بەوپێیەی یاسا بە یاسا هەڵدەوەشێتەوە. پەرلەمانتارانی كورد دەڵێن ئەگەر پەرلەمانتارانی عێراقییە لە پەرلەمان نەبن، ئەوا بە دڵنیاییەوە یاساكان بەبێ كێشە لە پەرلەمانیش تێدەپەڕن.
مەیسون دەمەلوجی لەدرێژەی قسەكانیدا گوتی كە ئەوان دژی بڕیارەكەی ئەنجوومەنی وەزیران ناوەستنەوە "ئێمە هەر لە رۆژی یەكەمەوە گوتوومانە كە لەگەڵ ئەوەین هەموو مافخوراوان مافی خۆیان وەربگرنەوە".
بەڵام ئازاد ئەبوبەكر، پەرلەمانتاری سەر بە هاوپەیمانی كوردستان گومانی لەو قسانەی گوتەبێژەكەی عێراقییە هەیە و لە لێدوانێكدا گوتی "هیچ گومانم نییە ئەگەر پەرلەمانتارانی عێراقییە لە پەرلەمان بن تەگەرە دروستدەكەن، هەرچەندە ناشتوانن رێگە لە پەسەندكردنی بڕیارەكە بگرن ئەگەر برایانی شیعە لەگەڵ ئێمە بن و دەنگی بۆ بدەن".
ئازاد ئەبوبەكر لەبارەی ئەوەی كە ئایا ئەو بڕیارە چەندە وەك بڕیارێكی شەرعی تەماشا دەكرێ لەوكاتەی لەغیابی پێكهاتەیەكی سەرەكی عێراقیدا دەردەكرێ و دەنگی بۆ دەدرێ، گوتی "عێراقییە كە ئێستا هەڵوێستیان لاوازە و پێویستیان بەئێمەیە خۆیان بێدەنگ كردووە، جگە لەوەش هەر بابەتێك لە پەرلەمان بە زۆرینەی سادە دەنگی بۆدرا شەرعیەت وەردەگرێ و هیچ پەیوەندی بەوەوە نییە كێ لەوێیە و كێ لەوێ نییە، ئەوان كە لەوێ نین كێشەی خۆیانە و دەتوانن ئەو رۆژەی كە بڕیاری لەسەر دەدرێ لێرە بن، خۆیشیان بڕیاریانداوە بۆ هەندێ مەسەلە بێنەوە پەرلەمان".
هەندێك لە پەرلەمانتارانی عێراقییە بڕیارەكەی ئەنجومەنی وەزیرانیان وەك "موغازەلەیەكی سیاسی" لەلایەن نوری مالیكی سەرۆك وەزیرانەوە بۆ هاوپەیمانی كوردستان وەسفكردبوو.
عەبدوڵڵا غەرب، هەمان رۆژی دەرچوونی بڕیارەكە ئاژانسی (كل العراق)ی گوت كە تەمەننا ناكەن پارێزگای كەركووك كرابێتە كارتی مساوەمەی نێوان لایەنە سیاسییەكان، گوتیشی "ئێمە بەتووندی ئەو بڕیارە رەتدەكەینەوە، چونكە پێمانوایە مادەی 140 كۆتایی هاتووەو بەبۆچوونی من ئەنجوومەنی شورای دەوڵەتیش ئەو بڕیارە پەسەند ناكات".
گوتیشی "هەر هەوڵێك بۆ جێبەجێكردنی هەر هەنگاوێك لە هەنگاوەكانی ئەو مادەیە بەمانای هەنگاونانە بەرەو تەكریدكردنی شاری كەركووك و بەدیهاتنی بەرژەوەندی بەرتەسكی كورد لەسەر حیسابی پێكهاتەكانی دیكەی پارێزگاكە".
هەر لەوبارەوە عومەر جبووری، كە پەرلەمانتارێكی دیكەی عێراقییەیە، بڕیارەكەی ئەنجوومەنی وەزیرانی بە "هەڵەیەكی گەورە" وەسفكرد كە "گەلی عێراق باجەكەی دەدات".
نوری تاڵەبانی، سەرۆكی ئەكادیمیای كوردی و پسپۆڕی بواری دەستووری، كە چەند لێكۆڵینەوەو كتێبێكی لەبارەی بە عەرەبكردنی كەركووك هەیە، كاتی دەرچوونی ئەو بڕیارە بە كاتێكی "زۆر گونجاو" دادەنێ و بەدووری دەزانێ ئیئتیلافی عێراقییە بەهۆی بارودۆخی ئێستایان دژی پەسەندكردنی بوەستن، هەربۆیە داوادەكات پەلە بكرێ لە جێبەجێكردنی بڕیارەكە. گوتیشی ئەو بڕیارانەی لەلایەن مەجلیسی قیادەی سەورە دەرچوون حوكمی یاسایان هەیە، بۆیە پێویست دەكات بچنەوە پەرلەمان بۆ هەڵوەشاندنەوەیان، بەڵام ئەوانەی لەلایەن لیژنەی كاروباری باكوورەوە دەرچوون هەر بەم بڕیارەی ئەنجوومەنی وەزیران بە هەڵوەشاوە حساب دەبن بەوپێیەی ئەو لیژنەیەی لەسەردەمی بەعس بڕیارەكانی دەركردووە خۆی لیژنەیەكی نایاسایی بووەو بەهاوبەشی لەنێوان چەند وەزارەتێكی ئەوكات پێكهاتووە.